GENDER TENGLIGI. AYOLLARNING HUQUQLARI HAMDA ULARNING JAMIYATDAGI OʻRNI

Аннотация

This article is dedicated to an in-depth analysis of ensuring gender equality, women's rights, and their role in society in Uzbekistan, based on the principles of the New Uzbekistan, the updated Constitution, and legislative acts. It examines the achievements, existing challenges, and future priority tasks on the path to achieving gender equality in the country. The article also includes recommendations on studying international experiences in the field of gender equality and applying them to the context of Uzbekistan. Kalit so‘zlar: gender tengligi, ayollar huquqlari, jamiyatda ayollarning o‘rni, Yangi O‘zbekiston, Konstitutsiya, qonunchilik, xalqaro tajriba, tavsiyalar Ключевые слова: гендерное равенство, права женщин, роль женщин в обществе, Новый Узбекистан, Конституция, законодательство, международный опыт, рекомендации Keywords: gender equality, women's rights, women's role in society, New Uzbekistan, Constitution, legislation, international experience, recommendations 169 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference O‘zbekistonda gender tengligi g‘oyasi uzoq tarixga ega bo‘lib, uning shakllanishi va rivojlanishi jamiyatning turli bosqichlari bilan chambarchas bog‘liq. Qadimgi davrlarda, hatto ayrim Markaziy Osiyo davlatlarida ayollarning jamiyatdagi o‘rni ancha yuqori bo‘lganligi, ular davlat boshqaruvida va jamoat ishlarida ishtirok etganliklari haqida ma’lumotlar mavjud. Masalan, Turon malikasi To‘marisning harbiy jasoratlari bunga yorqin misol bo‘la oladi. Sovet davrida gender tengligi siyosati davlat darajasida olib borildi. Ayollarga ta’lim olish, mehnat qilish, siyosiy hayotda ishtirok etish uchun keng imkoniyatlar yaratildi. Biroq, bu tenglik ko‘pincha rasmiy xarakterga ega bo‘lib, an’anaviy qadriyatlar va stereotiplar saqlanib qolavergan. Ayollar ko‘pincha ikkilamchi rol o‘ynagan, oilaviy majburiyatlar yukini bir o‘zlari tortishgan. Mustaqillik yillarida O‘zbekiston gender tengligi masalasiga yangicha yondashuvni shakllantira boshladi. Dastlabki yillarda asosiy e’tibor ayollarni ijtimoiy himoya qilish, onalik va bolalikni qo‘llab-quvvatlashga qaratildi. Keyinchalik, BMTning tegishli konvensiyalariga qo‘shilish bilan birga, gender tengligini huquqiy va institutsional jihatdan mustahkamlashga qadamlar qo‘yildi. Bu jarayonda, xususan, "Ayollar va erkaklar uchun teng huquqlar va imkoniyatlar kafolatlari to‘g‘risida"gi qonunning qabul qilinishi muhim ahamiyat kasb etdi. Shu bilan birga, milliy mentalitet va an’anaviy qadriyatlarni hisobga olgan holda gender tengligi siyosatini olib borishga urg‘u berildi, bu esa ushbu masalaning o‘ziga xosligini belgiladi. Yangi O‘zbekiston konsepsiyasi mamlakatni har tomonlama rivojlantirishga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlarni o‘z ichiga oladi. Bu tamoyillar gender siyosatida ham o‘z aksini topgan bo‘lib, ayollarning jamiyatdagi o‘rnini mustahkamlash va ularning huquqlarini ta’minlashga ustuvor ahamiyat beriladi. Yangi O‘zbekiston quyidagi asosiy tamoyillar asosida gender tengligini rivojlantirmoqda: 1.Inson qadri ustuvorligi Har bir shaxsning, jumladan, ayollarning qonun oldida tengligi va ularning shaxsiy qadr-qimmatini hurmat qilish asosiy prinsip sifatida belgilanadi. Bu, gender stereotiplarini yo‘q qilish va ayollarning o‘z salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarishlariga sharoit yaratishni nazarda tutadi. 2.Sotsial adolat Ayollarning ijtimoiy-iqtisodiy himoyasini kuchaytirish, ularning mehnat bozorida teng imkoniyatlarga ega bo‘lishini ta’minlash, tadbirkorlikni qo‘llab- quvvatlash va ijtimoiy yuklamalarni yengillashtirishga qaratilgan chora- tadbirlar ko‘rilmoqda. 170 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference 3.Ochiqlik va shaffoflik Gender tengligi borasidagi davlat siyosati ochiq va shaffof tarzda amalga oshirilmoqda. Bu, jamiyatda gender masalalarini ochiq muhokama qilish, mavjud muammolarni tan olish va ularni hal etish uchun jamoatchilik ishtirokini ta’minlashni anglatadi. 4.Qonun ustuvorligi Gender tengligini ta’minlashda qonun ustuvorligi asosiy tamoyil hisoblanadi. Barcha huquqiy hujjatlar va ularning ijrosi ayollar va erkaklar o‘rtasidagi tenglikni kafolatlashga qaratilgan bo‘lishi lozim. Ushbu tamoyillar asosida O‘zbekistonda gender siyosati yangi bosqichga ko‘tarilmoqda. Ayollarning siyosiy qaror qabul qilish jarayonlarida ishtirokini kengaytirish, xususan, parlament va mahalliy kengashlardagi vakillikni oshirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Shuningdek, ayollarning ta’lim olish imkoniyatlarini kengaytirish, ularning kasbiy ko‘nikmalarini rivojlantirish va raqamli texnologiyalardan foydalanish ko‘nikmalarini oshirish ham muhim yo‘nalishlardan biridir. 2023-yilda yangi tahrirda qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi gender tengligi tamoyillarini yanada chuqurroq mustahkamladi va ayollar huquqlarini kafolatlashda muhim huquqiy asos bo‘lib xizmat qilmoqda. Yangi Konstitutsiyada ayollar va erkaklar uchun teng huquqlar va imkoniyatlar to‘g‘risidagi alohida modda