O‘ZBEKISTONDA BOSH PLAN LOYIHALARI BO‘YICHA OLIB BORILAYOTGAN YANGI AMALIYOTLAR

Аннотация

В данной статье освещаются новые практические подходы, применяемые при разработке и реализации проектов генеральных планов (мастерпланов) в рамках комплексного развития городов и территорий Узбекистана. В частности, анализируются такие подходы, как сбор данных с использованием цифровых технологий, применение систем ГИС и BIM, обеспечение участия общественности, а также акцент на экологической и социальной устойчивости. В исследовании приводятся практические примеры на основе новых мастерпланов Ташкента, Самарканда и других крупных городов. Annotatsiya: Ushbu maqolada O‘zbekistonda shahar va hududlarni kompleks rivojlantirish doirasida bosh reja (masterplan) loyihalarini ishlab chiqish va amalga oshirishda qo‘llanilayotgan yangi amaliy yondashuvlar yoritiladi. Jumladan, raqamli texnologiyalar asosida ma’lumot yig‘ish, GIS va BIM tizimlaridan foydalanish, jamoatchilik ishtirokini ta’minlash hamda ekologik va ijtimoiy barqarorlikka urg‘u berish kabi yondashuvlar tahlil qilinadi. Tadqiqotda Toshkent, Samarqand va boshqa yirik shaharlarning yangi masterplan tajribalari asosida amaliy misollar keltiriladi. Kalit so‘zlar: Bosh reja, shaharsozlik, raqamli rejalashtirish, ishtirokchilik, ekologik barqarorlik, GIS, O‘zbekiston, urbanizatsiya. So‘nggi yillarda O‘zbekistonda urbanizatsiya jarayonlari sezilarli darajada tezlashmoqda. Aholi zichligi ortib borayotgan yirik shaharlarda infratuzilmani rivojlantirish, yashash sifatini oshirish va tarixiy-madaniy merosni muhofaza qilish talab etiladi. Bu esa bosh reja loyihalariga yangicha yondashishni zarur qilmoqda. An’anaviy statsionar va markazlashgan rejalashtirish o‘rnini 17 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference zamonaviy, moslashuvchan, ma’lumotlarga asoslangan va ishtirokchilik tamoyiliga tayanadigan tizimlar egallamoqda. 1. Yangi amaliy yondashuvlar 1.1. Raqamli texnologiyalarni joriy etish • Shahar hududlarini tahlil qilishda GIS (Geographic Information Systems) va BIM (Building Information Modeling) texnologiyalarining keng qo‘llanilishi bosh rejalarning aniqligini va samaradorligini oshirdi. • Dronlar yordamida relyef, qurilishlar va yashil hududlar bo‘yicha aniq ma’lumotlar to‘planmoqda. 1.2. Ishtirokchilik asosidagi rejalashtirish • Jamoatchilik eshituvi, aholi bilan interaktiv so‘rovnomalar orqali fuqarolarning ehtiyojlari va fikrlari inobatga olinmoqda. • Bu yondashuv ijtimoiy adolatni ta’minlash va rejalarning hayotiy bo‘lishiga xizmat qiladi. 1.3. Ekologik va ijtimoiy barqarorlik • Yashil hududlar, veloinfratuzilma, suvni tejovchi tizimlar va ekologik materiallardan foydalanish orqali barqarorlik tamoyillari ilgari surilmoqda. • Ijtimoiy guruhlarning ehtiyojlari hisobga olinib, ko‘p funksiyali hududlar yaratilmoqda. 2. Amaliy misollar 2.1. Toshkent shahrining yangi bosh rejasi (2023–2025) • Yaponiya (JICA) va Janubiy Koreya mutaxassislari bilan hamkorlikda ishlab chiqilgan. • Transport, yashil hudud va tarixiy merosni integratsiyalashgan yondashuv asosida rivojlantirish ko‘zda tutilgan. 2.2. Samarqand va Buxoro shaharlarida tarixiy markazlarni zamonaviylashtirish • YuNESKO talablari asosida tarixiy obidalarni saqlagan holda turizm va infratuzilma rivojlantirildi. • Smart city elementlari, LED yoritish, ekologik transport (elektrobuslar) joriy etildi. Xulosa: O‘zbekistonda bosh planlashtirish jarayonlari bosqichma-bosqich global tendensiyalarga moslashtirilmoqda. Raqamli texnologiyalar, ishtirokchilik yondashuvi va barqaror rivojlanish tamoyillarining joriy etilishi tufayli rejalashtirish sifati oshib, shaharlar aholisi uchun qulay muhit yaratilmoqda. 18 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Yangi tajribalar boshqa shahar va tumanlarda ham qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan namunaviy model sifatida xizmat qilmoqda. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF-6199-son Farmoni. “Shaharsozlik sohasini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”. — 2021 yil, 16 mart. 2. O‘zbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligi. “Bosh reja loyihalari bo‘yicha metodik qo‘llanma”. — Toshkent, 2023. 3. UN-Habitat. Urban Planning for City Leaders. Nairobi: UN-Habitat, 2019. 4. World Bank. Transforming Cities with Transit. Washington, DC: The World Bank, 2020. 5. Ishmukhamedov S., Rakhmatullaev R. “Raqamli texnologiyalar asosida shahar hududlarini rejalashtirish” // Arxitektura va Qurilish, 2022, №4. 6. JICA. Tashkent City Master Plan Report. Tokyo: JICA, 2023. 7. OECD. Green Cities Programme: Sustainable Urban Planning in Central Asia. Paris: OECD Publishing, 2021. 19