HIKOYA YOZISHDA MUALLIF MAHORATI VA USLUBI

Аннотация

Mazkur maqolada hikoya janrida muallif mahorati va uslubining badiiy asar sifatidagi ahamiyati yoritiladi. Muallif mahorati voqelikni badiiy talqin qilish, obraz yaratish, ruhiy kechinmalarni ochib berish, g‘oyani qisqa hajmda ifodalash kabi jihatlar orqali ochib beriladi. Muallif uslubi esa uning tilga bo‘lgan yondashuvi, badiiy tasvir vositalari, jumla qurilishi va falsafiy qarashlarida namoyon bo‘ladi. Shuningdek, har bir muallif o‘z zamonining ruhi, ijtimoiy muammolari va insoniy qadriyatlarni qanday badiiy tarzda ifodalagani yoritiladi. KALIT SO‘ZLAR: hikoya, muallif mahorati, uslub, obraz, ruhiy kechinma, badiiy tasvir, badiiy uslub, jamiyat va adabiyot. AUTHOR'S SKILLS AND STYLE IN WRITING A STORY Orazbaeva Asal Shaukat kizi Berdaq Karakalpak State University 2nd year student ANNOTATION: This article highlights the importance of the author's skill and style in the story genre as a work of art. The author's skill is revealed through such aspects as artistic interpretation of reality, image creation, revealing spiritual experiences, and expressing an idea in a short volume. The author's style is manifested in his approach to language, means of artistic depiction, sentence construction, and philosophical views. It also highlights how each author artistically expresses the spirit of his time, social problems, and human values. KEYWORDS: story, author's skill, style, image, spiritual experience, artistic depiction, artistic style, society and literature. Adabiyot — inson qalbining eng teran tuyg‘ularini ifoda etuvchi san’at. Nasr, ayniqsa hikoya janri esa bu tuyg‘ularni qisqa, lo‘nda va ta’sirchan tarzda bayon etish imkonini beradi. Hikoya janrida muallifning mahorati va uslubi asarning badiiy qiymatini belgilovchi muhim omillardandir. Chunki hikoya — bu cheklangan hajmdagi, ammo mazmun jihatdan chuqur, xarakterlar, voqealar va g‘oyalar jamlangan badiiy shakldir. Shu sababli muallifdan katta mahorat, chuqur kuzatuvchanlik va o‘ziga xos badiiy ifoda uslubi talab etiladi. Muallif mahorati deganda, avvalo, real hayot voqealarini obrazli tasvirlash, badiiy umumlashtirish, xarakterlar yaratish, konfliktlar orqali hayotiy haqiqatni ko‘rsatish qobiliyati tushuniladi. Hikoyanavis mualliflar tasvirlayotgan voqealarni oddiy fakt sifatida emas, balki chuqur tahlil, ramziy ma’no, ruhiy holatlarni ochib berish orqali o‘quvchiga yetkazadilar. Masalan, Abdulla Qodiriyning “O‘tgan kunlar” romaniga qadar u ijod qilgan “Juvonboz”, “Kalvak Mahzumning xotira daftaridan” kabi hikoyalarida muallif o‘z zamonasining illatlarini kulgi orqali fosh etadi. Qodiriyning hikoyalari ijtimoiy hayotdagi muammolarni qalamga olish, insoniy xarakterlarni ochish, badiiy til orqali fikrni ifodalash borasida yuqori darajadagi mahorat namunasi bo‘la oladi. Jumladan, “Kalvak Mahzum…” hikoyasida muallif satirik obraz orqali xalq orasida mavjud xurofot va johillikni kulgili holatda tasvirlaydi, bu esa nafaqat kulgu uyg‘otadi, balki chuqur fikrga chorlaydi. 77 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo Uslub — bu muallifning badiiy individualligidir. Har bir yozuvchi o‘ziga xos til, jumla tuzilishi, tasvirlash vositalari, ruhiy holatlarni berishdagi yondashuvi bilan ajralib turadi. Hikoya janrida uslub alohida ahamiyat kasb etadi, chunki qisqa shaklda chuqur g‘oyani ochish, xarakterni yaratish va voqeani ifodalash uchun muallif o‘ziga xos badiiy yondashuvni tanlashi zarur. Masalan, Cho‘lponning asarilarida (masalan, “Adabiyot nadir?”, “Odamlar”) poetiklik, lirizm kuchli, u tilning obrazliligi va majoz vositalaridan keng foydalanadi. Uning “Odamlar” hikoyasida bir oddiy voqea orqali butun bir jamiyat muammolari, insoniy qadriyatlar yo‘qolishi tasvirlanadi. Hikoya oxiridagi qisqa, ammo yurakka ta’sir qiluvchi xitoblar Cho‘lpon uslubiga xos lirizm va falsafiy ohangning namunasi sanaladi. Yana bir misol, Said Ahmad ijodida xalqona til, kinoya, murakkab ruhiy kechinmalarni ochishdagi badiiy qudrat yaqqol seziladi. Uning “Jimjitlik” hikoyasida oddiy voqea orqali insonning ichki dunyosi, ichki qarama-qarshiliklari ochiladi. Hikoya hajman qisqa bo‘lsa-da, muallif har bir tasvir, har bir so‘z orqali obraz ichki olamini chuqur yoritadi. Muallifning hikoyada xarakter yaratishdagi mahorati hikoyaning muvaffaqiyatini belgilovchi asosiy omillardan biridir. Hikoya hajman kichik bo‘lganligi sababli har bir obrazning harakati, so‘zlari, tashqi ko‘rinishi orqali uning ichki dunyosi ochilishi kerak. Bu esa muallifdan obraz tanlash, u orqali umumiy fikrni yetkazish, xarakterlar orasidagi munosabatni aniqlik bilan chizish kabi murakkab ishlarni talab qiladi. Masalan, Odil Yoqubovning “Oq kema” asarida bosh qahramon bola bo‘lsa-da, butun hikoya davomida uning hayotga, kattalarga, jamiyatga munosabati orqali qahramon ruhiy olamining o‘sishi, fikrlari chuqurlashuvi, tushunchalarining murakkablashuvi tasvirlanadi. Bu esa muallifning qahramon qalbini ochishdagi katta mahoratidan dalolat beradi. Muallifning tilga bo‘lgan munosabati, undan foydalanish