YOPIQ JAROHATLAR PAYTIDA JIGAR SHIKASTLANISHINING MORFOLOGIK XUSUSIYATLARI

Аннотация

Jigar — qorin boʻshligʻidagi eng katta organ boʻlib, yopiq jarohatlar paytida shikastlanish darajasi yuqori (barcha qorin travmalarining 25-30%). Yopiq shikastlanishlar tashqi koʻrinishda aniq belgilarsiz kechishi mumkin, ammo ichki qon ketish yoki nekroz kabi xavfli asoratlarga olib kelishi tufayli oʻz vaqtida tashxis qoʻyish ahamiyati ortib bormoqda. Jigar shikastlanishining morfologik xususiyatlari shikastlanish mexanizmi, davomiyligi va shifokorlik aralashuvining samaradorligini aniqlashda asosiy rol oʻynaydi. Kalit so'zlar. jigar zararlanishi, yopiq jarohat, tuproq predmetlar, morfologik xususiyatlar. Tadqiqotning maqsadi — yopiq jarohatlar paytida jigar shikastlanishining morfologik xususiyatlarini kompleks oʻrganish orqali diagnostika algoritmini takomillashtirish. Dolzarbligi. Jigar zararlanishi yopiq jarohatlar, ya'ni tuproq predmetlar tomonidan kelib chiqadigan jiddiy tibbiy muammolardan biridir. Ushbu holat travmatologiya va sud- tibbiy tajribada tez-tez uchraydi, chunki bu jarohatlar yo'l-transport hodisalari, tushishlar va ishlab chiqarish jarohatlari natijasida yuzaga kelishi mumkin. Jigar, organizmning asosiy organlaridan biri bo'lib, metabolizm va toksinlarni filtrlashda muhim rol o'ynaydi. Uning zararlanishi organizm uchun jiddiy oqibatlarga, jumladan, ichki qon ketishi va shok keltirib chiqarishi mumkin. Yopiq jarohatlar natijasida jigar zararlanishining morfologik xususiyatlarini va ularning qonuniyatlarini o'rganish, diagnostika va davolash uchun muhim ahamiyatga ega. Hozirgi vaqtda yopiq travmalar natijasida jigarda quyidagi morfologik oʻzgarishlar kuzatiladi:  Parenxima yorilishi (chiziqli yoriklar, yulduzsimon shikastlanishlar);  Subkapsulyar gematomalar (qon quyilishining dastlabki bosqichi);  Nekrotik oʻchaklar (qon tomir yetishmovchiligi sababli);  Reaktiv yalligʻlanish (fibrin choʻkmalari, neytrofil infiltratsiyasi). Morfologik tadqiqotlar travma mexanizmini rekonstruksiya qilish (masalan, qattiq narsa urishi bilan bogʻliq boʻlakli shikastlanish) va shikastlanish davomiyligini aniqlash (3 bosqich: gematoma shakllanishi, toʻqimalarning regeneratsiyasi, chandiq paydo boʻlishi) imkonini beradi. Biroq, amaliyotda morfologik tahlil metodologiyasining standartlashtirilmaganligi, yangi texnologiyalar (immunogistokimyo, raqamli morfometriya) dan noyetarli foydalanish tashxis sifatini pasaytiradi Qorin bo'shlig'i yopiq jarohatları zamonaviy travmatologiya va sud-tibbiy ekspertizasining eng murakkab masalalaridan biri hisoblanadi. Bunday shikastlanishlar ko'pincha jigar funksiyasining turli darajadagi buzilishlariga olib keladi, bu esa bemorning hayotiy faoliyati va prognozi uchun jiddiy oqibatlarga ega bo'lishi mumkin[1]. Statistik ma'lumotlarga ko'ra, yopiq abdominal travmalar umumiy travmatik shikastlanishlarning 15-20% ini tashkil etadi. Bunda jigar shikastlanishi 40-60% hollarda kuzatiladi va yuqori o'lim ko'rsatkichlari bilan xarakterlanadi. Sud-tibbiy amaliyotda bunday 15 holatlarning to'g'ri baholanishi alohida ahamiyat kasb etadi, chunki jigar funksiyasining buzilish darajasini aniq aniqlash zarurati, shikastlanish va o'lim o'rtasidagi sababiy bog'liqlikni o'rnatish murakkabligi, mavjud diagnostik mezonlarning yetarli emasligi. To'mtoq qattiq predmetlar bilan yetkaziladigan jarohatlar eng keng tarqalgan shikastlanish turlaridan biri bo'lib qolmoqda va ko'pincha o'limga olib keladi. Ko'krak va qorin bo'shlig'ining o'limga olib keluvchi to'mtoq jarohatlarini sud-tibbiy ekspertiza qilishda ko'pincha shikastlanish mexanizmi haqida savol qo'yiladi: zarbali va siqilish jarohati natijasida va hokazo. Buning uchun ko'krak va qorin bo'shlig'i ichki organlarining shikastlanish morfologiyasidan foydalaniladi[2]. Jigar ko'pincha jarohatlanadi, chunki u tana yuzasiga yaqin joylashgan va katta o'lchamlarga ega. Ekspert savollarini hal qilish uchun uning shikastlanish morfologiyasini o'rganish istiqbolli ko'rinadi[3]. Biroq, ko'plab mutaxassislarning fikricha, jigar shikastlanishlari ma'lumot bermaydi va ularning morfologik xususiyatlari faqat tarqalish darajasi bilan belgilanadi, bu xususiyat esa kapsulaning saqlanganligiga bog'liq[4]. Boshqa mutaxassislar jigar jarohatlarining morfologiyasi jarohat mexanizmini sud-tibbiy diagnostika qilishga imkon beradi, deb ishonishadi. Jigarning to'mtoq jarohati vaqtida diagnostik qiymatga ega bo'lgan belgilar qatoriga kapsula osti qon quyilishlari va kapsula osti yoriqlari, organlarning kapsula va parenximasining yoriqlari va uzilishlari, ezilish o'choqlari va markaziy uzilishlar, chekka to'qima ajralishi, bog'lovchi to'qima va o't pufagining shikastlanishlari kiradi[5]. Ko'rsatilgan shikastlanishlar orasida eng yuqori polimorfizmga organ uzilishlari ega. To'mtoq predmetlar bilan jarohat vaqtida jigar shikastlanishlarining hosil bo'lishining asosiy sababi to'qimaning uzilishidir. Uzilish siqilish, siljish va cho'zilish jarayonlarining rivojlanishi tufayli hosil bo'ladi, bular jigarning mahalliy va umumiy deformatsiyasi, shu jumladan organ siljishi natij