К содержанию
РецензированоRU2026

ИРРИГАЦИЯ НАСОС СТАНЦИЯЛАРИНИНГ ИШЛАШ РЕЖИМИНИ БАХОЛАШ

Шакиров Бахтиёр Махмудович · Абдухалилов Обомуслим Абдумажид ўғли (Андижон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти) · Ўринов Искандар Шухратбек ўғли (Андижон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти) · Омонов Ғолиб Алмаматович (Ирригация ва сув муаммолари илмий-тадқиқот институти)

Инновационные исследования в современном мире: теория и практика · 2026

Аннотация

Мақолада насос станцияси бўйича лойиҳавий маълумотлар, ишлаш шароитларини таҳлил қилиш ва шу асосида насос станцияси ишлаш самарадорлигини ошириш бўйича илмий асосланган тадбир ва тавсияларни ишлаб чиқиш масалалари ёритилган. Аннотация: В статье рассмотрены проектные азатели насосной станции, анализ условий их эксплуатации и на основе этого разработка научно обоснованных мероприятий и рекомендаций по повышению эффективности эксплуатации работы насосной станции. Annotation: The article covers design data on the pumping station, analysis of operating conditions and, on the basis of this, the development of scientifically based measures and recommendations for increasing the efficiency of the pumping station's operating mode. Таянч сўзлар: Насос станцияси, сув манбааси, бош сув олувчи иншоот, сув олиб келувчи канал, аванкамера, насос ишчи ғилдираги, сўриш ва босимли қувурлар. Ключевые слова: Насосная станция, источник воды, главное водоприемное сооружение, подводящий канал, аванкамера, рабочее колесо насоса, всасывающий и напорный трубопроводы. Key words: Pumping station, water source, main water receiving structure, water carrying channel, vane chamber, pump impeller, suction and pressure pipes. КИРИШ Ирригация насос станцияларидаги марказдан қочма насосларнинг ишлаш тажрибаси шуни кўрсатадики, уларни капитал таъмирлаш муддати бир суғориш мавсумидан ошмайди. Ишлаш самарадорлигини пасайишининг асосий сабабларидан бири марказдан қочма насосларнинг кураклари интенсив ейилишидир. Марказдан қочма насослардаги сув оқими шуни кўрсатадики, бугунги кунга қадар насосларнинг манан эскириши, уларнинг қисмлари ейилишини ҳисобга олган ҳолда иш 36 режимларини яхшилаш чора тадбирлари ишлаб чиқилмаган. Шунинг учун турли хил режимларда ейилиш ва насосларнинг эскириши сабабларини аниқлаш бу ишнинг асосий мақсади ҳисобланади. Асосий қисм Насос станциялариниг ишлаш самарадорлигини ошириш фақат асбоб-ускуналар ва иншоотларни лойиҳалашни такомиллаштиришга эмас, балки маҳаллий шароитларни ва уларни эскиришига таъсир қилувчи омилларни ўрганиш учун қаратилган тизимли илмий ва ишлаб чиқариш ишлари билан боғлаш мумкин. Насос станцияларнинг иш шароитларини таҳлил қилиш шуни кўрсатадики, сув ўлчаш мосламаларининг эскирганлиги ёки йўқлиги сабабли техник хизмат кўрсатувчи ходимлар насос агрегатларини сув билан таъминлашнинг шартли конструктив қийматларидан фойдаланадилар. Насосларнинг иш холатини назорат қилмаслик, насос хусусиятларига (сув узатиши, босими, қуввати ва ФИК) боғлиқлигини билишга имкон бермайди. Афсуски, насос станциялари учун ишлатиладиган марказдан қочма Д маркали насосларнинг хозирги холати манан эскирган, гарчи уларнинг конструкцияси жуда оддий ва яхши энергия сарфига эга бўлсада, бу насосларни ўрнатиш жараёнида суғориш насос станцияларининг ўзига хос талабларига кирувчи кавитацион ейилиш холатини ҳисобга олмаган. Юқоридагилардан келиб чиқадики, насос агрегатларининг ишлаш самарадорлигини белгиловчи омиллардан яна бири насосдаги кавитация холатининг мавжудлиги ҳисобланади. Бу эса насоснинг ишчи ғилдирагини кавитацион ейилишига олиб келади. Ирригация насос станцияларида содир бўладиган гидравлик жараёнларни баҳолаш учун "КАК-1" насос станциясида тадқиқот ишлар ўтказилди. "КАК-1" насос станциясининг 4 ва 5 агрегатлари бир хил Д6300-27 (32Д-19) марказдан қочма насослар билан жиҳозланган. Насосларнинг асосий техник кўрсаткичларини ўлчаш ва ҳисоблаш амалдаги стандарт тадқиқот методологияси асосида амалга оширилди. Насос станциясидаги насосларнинг сув келтириш каналидаги сув сатхидан пастда жойлашгани сабабли босимни аниқлаш учун сўриш ва босим қувурларига манометрлар ўрнатилган. Қувурларнинг гидродинамик эгри чизиғи Н =f(Q) билан ифодаланади ва тр юқорида келтирилган формула билан қурилади: 𝐻 = 𝐻 +∑ℎ г 𝑤 Маҳаллий гидравлик қаршиликлар ҳисобига босим исрофини ҳисобга олиш учун қувурларнинг узунлигини 10 % орттирамиз яъни: l =1,1 l кел тр У ҳолда умумий босим исрофи қуйидагича ифодаланади: 𝑙 ∑ℎ = кел ⋅𝑄2 𝑤 𝐾2 бу ерда, Q - насоснинг сув ҳайдаши, м3/с: К-қувурнинг сув сарфи коэффициенти: 𝐾 = 𝐶𝜔/√𝑅; 37 /-трубопроводнинг кесим юзаси, м2 : 𝜋𝑑2 𝜔 = 4 С - Шези коэффиценти: 1 𝐶 = 𝑅1/6 𝑛 𝛥 n - трубопроводнинг ғадир-будирлик коэффициенти (пўлат учун n =0,011); R-трубопроводнинг гидравлик радиуси, м: 𝑑 𝑅 = м 4 Расм. Д6300-27 (32Д-19) маркали насосининг дала синови маълумотлари (ƞ=730 ай/м) билан таққослаш. Расмда "КАК-1" насос станциясида ўтказилган синов маълумотлари билан завод тавсифларини солиштириш кўрсатилган. Бу расмдан кўриниб турибдики, насос станциясидан олинган тажриба кўрсаткичлари завод характеристикасининг берилган қўрсаткичларидан бир оз пастроқ, лекин айни вақтда насос етарли қувват сарфламоқда. Шуни таъкидлаш керакки, насос станцияларнинг иш шароитларига қараб, алоҳида омиллар таъсирида насоснинг сув узатишини камайтириш сабаблари бошқача бўлиши мумкин. Ушбу насос станцияда сув узатишининг пасайиши фақат насоснинг ичида содир бўлган гидравлик жараёнлар билан боғлиқ, яъни унинг ишчи қисмларининг ейилиши туфайли содир бўлмоқ

Доказательный фрагмент

«Мақолада насос станцияси бўйича лойиҳавий маълумотлар, ишлаш шароитларини таҳлил қилиш ва шу асосида насос станцияси ишлаш самарадорлигини ошириш бўйича илмий асосланган тадбир ва тавсияларни ишлаб чиқиш масалалари ёр…»

Образец извлечения

Демо-превью

Мақолада насос станцияси бўйича лойиҳавий маълумотлар, ишлаш шароитларини таҳлил қилиш ва шу асосида насос станцияси ишлаш самарадорлигини ошириш бўйича илмий асосланган тадбир ва тавсияларни ишлаб чиқиш масалалари ёр… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Просмотров
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
Pumping station, water source, main water receiving structure, water, сув олиб келувчи канал, бош сув олувчи иншоот, аванкамера, сўриш ва босимли қувурлар., сув манбааси, Насос станцияси, насос ишчи ғилдираги
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники