MOLIBDEN ASOSIDAGI KOORDINATSION BIRIKMALARNING SINTEZI VA IR SPEKTR TAHLILI

Аннотация

/ АННОТАЦИЯ / ANNOTATION Ўзбекча: Ушбу ишда молибден асосида янги аралаш лигандли координатсион бирикма синтези амалга оширилди ва унинг структураси IR спектроскопия ёрдамида таҳлил қилинди. Бирикмада Mo–O ва Mo–N боғлари аниқланди. Русский: В работе синтезирован новый координационный комплекс на основе молибдена с участием смешанных лигандов. Проведен ИК-спектральный анализ, подтвердивший наличие связей Mo–O и Mo–N в комплексе. English: This study reports the synthesis of a novel molybdenum-based mixed-ligand coordination complex. IR spectral analysis confirmed the presence of Mo–O and Mo–N bonds within the structure of the compound. Кириш / Introduction Koordinatsion birikmalar 663lect ionlari va turli xil donor ligandlar o‘rtasidagi bog‘lanishlar orqali hosil bo‘lib, 663lect-organik karkaslar (MOFlar), dori-darmon tashuvchilari, katalizatorlar va boshqa ko‘plab sohalarda keng qo‘llaniladi. Molibden 663lectron, ayniqsa yuqori valentlik darajasidagi shakllari (Mo(VI)), oksidlanish-qaytarilish reaksiyalarida muhim ahamiyatga ega bo‘lganligi sababli, katalizatorlik xossalari bilan alohida e’tibor qaratilmoqda [1,2]. Ushbu tadqiqotda molibden (VI) oksididan foydalanilgan holda salitsilaldoksim va p- nitrobenzoy kislotalar aralashmasi bilan yangi koordinatsion birikma sintezi amalga oshirildi. Maqsad — sintez qilingan kompleksning strukturaviy xususiyatlarini IR spektroskopiyasi yordamida tahlil qilish, ligandlarning koordinatsiyalanish tabiatini aniqlash hamda ushbu turdagi komplekslarning amaliy ahamiyatini baholashdir. 2. Eksperimental qism / Experimental section Kristallanishni tezlashtirish uchun eritma 0°C da 24 soat sovitildi, bu esa mayda monokristallar o‘sishiga imkon berdi [3]. Eritma tarkibi mikroyadro shakllanishi uchun pH 7.0–7.5 oralig‘ida ushlab turildi, bu esa ligandlarning barqaror koordinatsiyasini ta’minladi. 3. IR-spektr tahlili / IR spectral analysis Ligandlarning koordinatsiyalanganligini tasdiqlovchi asosiy cho‘qqilar 663lectron o‘zgarishlar orqali aniqlanadi: - Salitsilaldoksimdagi C=N cho‘qqisi 1620 cm⁻¹ dan 1600 cm⁻¹ ga siljishi azometin guruhi orqali molibden bilan koordinatsiyalanganligini bildiradi. - p-Nitrobenzoy kislotaning C=O cho‘qqisi 1685 cm⁻¹ atrofida saqlanib qolgan, ammo NO₂ guruhiga oid 1340 va 1530 cm⁻¹ cho‘qqilaridagi yengil o‘zgarishlar bu ligandning karboksil guruhi orqali qisman bog‘langanini ko‘rsatadi. - Kompleks IR spektrida 710–440 cm⁻¹ oralig‘ida paydo bo‘lgan yangi cho‘qqilar Mo–O va Mo–N bog‘lanishlarini bildiradi [4,5]. 663 “TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING MUAMMOLARI VA YECHIMLARI” 1 – rasm 4. Qo‘shimcha tavsiflash metodlari (taklif) - UV-Vis spektroskopiya — 664lectron o‘tishlar orqali kompleksdagi koordinatsiya darajasini baholash [6]. - SEM (Scanning Electron Microscopy) — kristallar yuzasining strukturasini o‘rganish va morfologiyasini aniqlash [7]. - TGA (Thermogravimetric Analysis) — kompleksning termal barqarorligini aniqlash uchun ishlatiladi [8]. 5. Xulosa / Conclusion Yangi sintez qilingan molibden asosidagi koordinatsion birikma, IR tahliliga ko‘ra, salitsilaldoksim ligandining azometin (C=N) va gidroksil (O–H) guruhlari orqali to‘liq, p-nitrobenzoy kislotaning esa karboksil guruhi orqali qisman koordinatsiyalanganini ko‘rsatdi. Mo–O va Mo–N bog‘larining mavjudligi yangi IR cho‘qqilar bilan isbotlandi. Ushbu birikmalar kelajakda ekologik toza katalizatorlar, dori tashuvchi nanokomplekslar yoki sezgir sensor materiallari sifatida qo‘llanishi mumkin. Foydalanilgan adabiyotlar / References 1. Cotton, F.A., Wilkinson, G. Advanced Inorganic Chemistry. 6th ed. Wiley, 1999. 2. Kaim, W., Schwederski, B. Bioinorganic Chemistry. Wiley, 2013. 3. Yam, V.W.W. et al. Coordination Chemistry Reviews, 2001, vol. 219, pp. 537–565. 4. Nakamoto, K. Infrared and Raman Spectra of Inorganic and Coordination Compounds, Wiley, 1997. 5. Singh, P. et al. Journal of Molecular Structure, 2015, 1083, pp. 200–207. 6. Lever, A.B.P. Inorganic Electronic Spectroscopy. Elsevier, 1984. 7. Cullity, B.D., Stock, S.R. Elements of X-ray Diffraction. Prentice Hall, 2001. 8. Özdemir, A. et al. Spectrochimica Acta Part A, 2006. 664