TAʼLIMDA BAHOLASH TURLARI VA TINGLAB TUSHUNISH KO‘NIKMAMSIGA OID TESTLARNI YARATISH VA BAHOLASH

Аннотация

The article focuses on developing and improving listening comprehension skills in mother tongue education. It emphasizes the need to assess listening comprehension skills. Keywords: Textbook, test, listening comprehension, skill, experience, question, task. Taʼlimda baholash, o‘quv jarayonining muhim qismi bo‘lib, talabalarning bilim va ko‘nikmalarini aniqlash, rivojlantirish va takomillashtirish uchun muhim ahamiyatga ega. Bu jarayon turli xil baholash usullari orqali amalga oshiriladi. Eng keng tarqalgan turlari formativ, summativ va diagnostik baholash hisoblanadi. Formativ baholash Formativ baholash jarayon davomida o‘quvchilarni baholashga qaratilgan. Uning asosiy maqsadi o‘quvchilarni o‘rganish jarayonida qo‘llab-quvvatlash va muvaffaqiyatlarini yanada oshirishdir. Formativ baholash ko‘plab usullar yordamida amalga oshirilishi mumkin, masalan: - Sinovlar va anketalar - Guruh muhokamalari - O‘z-o‘zini baholash - O‘qituvchidan fikr olish Formativ baholash natijalari ta’lim jarayonida imkon qadar tezkor ravishda ko‘rib chiqilib, o‘quvchilarga o‘zlashtirishni kuchaytirish uchun kerakli takliflar beriladi. Summativ baholash Summativ baholash o‘quv jarayonining oxirida o‘tkaziladi va o‘quvchilarning o‘zlashtirgan bilimlarini baholashga qaratilgan. Bu turdagi baholash kurs oxirida, semestr yoki yil yakunida o‘tkaziladi. Summativ baholashning asosiy maqsadi o‘quvchilarning o‘rganilgan materialni qancha darajada o‘zlashtirganini baholashdir. Ushbu baholash turlari quyidagilarni o‘z ichiga oladi: - Imtihonlar - Testlar - Kurs ishlar - Mavzu bo‘yicha yakuniy baholar Summativ baholash natijalari ta’lim jarayonini baholashda va kelgusi ta’lim rejalarini tuzishda muhim ahamiyatga ega. Diagnostik baholash 8 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Diagnostik baholash o‘quvchilarni o‘quv jarayonining boshida yoki muayyan bosqichlarida baholash uchun qo‘llaniladi. Bunday baholashning maqsadi o‘quvchilarning mavjud bilim darajasi va qobiliyatlarini aniqlash, shuningdek, ularning individual o‘rganish ehtiyojlarini belgilab berishdir. Diagnostik baholash fikr almashish va aloqa qilish orqali amalga oshirilishi mumkin, misol uchun: - Yana qo‘shimcha javobli testlar - Yoshlar nazorati - O‘z-o‘zini baholash Ushbu baholash turi o‘quvchilarni individual ravishda rivojlantirish uchun zarur bo‘lgan ma'lumotlarni to‘playdi. Taʼlimda baholash turlari muhim rol o‘ynaydi. Formativ baholash jarayonning davomida o‘quvchilarni qo‘llab-quvvatlasa, summativ baholash ularning o‘rganish natijalarini taqdim etadi. Diagnostik baholash esa o‘quvchilarning ehtiyojlarini aniqlashda yordam beradi. Ushbu baholash turli tizimlar ta’lim jarayonini yanada samarali va natijali qilishga yordam beradi. Baholash jarayoni – bu oʻquvchilarning bilimini aniqlash, taʼlimni tushunish va yaxshilash uchun davom etadigan tizimli jarayon. Baho – taʼlim oluvchilar biz oʻrganishni istagan narsalarni qanchalik yaxshi oʻrganganligini, oʻzlashtirganligini koʻrsatadigan natija. Shuning uchun baholash jarayonini tashkil etishda baholash turlarini farqlash muhim hisoblanadi. Umumiy oʻrta taʼlim tizimida baholash nima maqsadda amalga oshirilishiga qarab uch turi farqlanadi: formativ (shakllanuvchi), diagnostik (tashxislovchi) va summativ (jamlanuvchi) baholash. DIAGNOSTIK BAHOLASH – oʻqituvchi tomonidan oʻquvchilarning joriy oʻzlashtirish jarayonini tashxislash jarayonidir. U vazifaviy jihatdan formative baholash singari oʻquvchining bilimini yaxshilashga, rivojlantirishga qaratilgan boʻladi. Mazmuniy tomondan esa summativ baholashga yaqin turadi. Bu nazorat turi oʻquv jarayoni davomida amalga oshiriladi, uning natijalari oʻquvchiningmavjud darajasi haqida maʼlumot berib, oʻquv jarayonidagi keyingi harakatini belgilash uchun xizmat qiladi. Ona tili ta’limida 4ta ko‘nikma barobarida tinglab tushunish ko‘nikmasi ham muhim hisoblanadi. Dilobod Abduraimova (PhD), [01.07.2025 12:16] Taʼlimda baholash turlari Taʼlimda baholash, o‘quv jarayonining muhim qismi bo‘lib, talabalarning bilim va ko‘nikmalarini aniqlash, rivojlantirish va takomillashtirish uchun muhim ahamiyatga ega. Bu jarayon turli xil baholash usullari orqali amalga oshiriladi. Eng keng tarqalgan turlari formativ, summativ va diagnostik baholash hisoblanadi. Formativ baholash Formativ baholash jarayon davomida o‘quvchilarni baholashga qaratilgan. Uning asosiy maqsadi o‘quvchilarni o‘rganish jarayonida qo‘llab-quvvatlash va muvaffaqiyatlarini yanada oshirishdir. Formativ baholash ko‘plab usullar yordamida amalga oshirilishi mumkin, masalan: - Sinovlar va anketalar - Guruh muhokamalari - O‘z-o‘zini baholash 9 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ - O‘qituvchidan fikr olish Formativ baholash natijalari ta’lim jarayonida imkon qadar tezkor ravishda ko‘rib chiqilib, o‘quvchilarga o‘zlashtirishni kuchaytirish uchun kerakli takliflar beril