К содержанию
РецензированоUZ2022

UMUMIY O‘RTA TA’LIM MAKTABLARIDA QATTIQ JISMLARNING MEXANIK XOSSALARIGA OID MASALALARNI YECHISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH

INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING · MUAMMOLARI VA YECHIMLARI” · Xushvaqtov O‘ral Norqobilovich

Журнал универсальных научных исследований · 2022

Аннотация

Tezisda umumiy o‘rta ta’lim maktablarida qattiq jismlarning mexanik xossalariga doir masalalarni yechish metodikasi yoritilgan. Masalalar orqali o‘quvchilarda fizik tafakkur, mantiqiy fikrlash va muammoni tahlil qilish ko‘nikmalarini shakllantirish yo‘llari ko‘rib chiqilgan. Metodik yondashuvlar dars samaradorligini oshirish va nazariy bilimlarni amaliyot bilan bog‘lashga xizmat qiladi. Kalit so‘zlar: qattiq jism, mexanik xossalar, masala yechish, metodika, maktab, elastiklik, mustahkamlik. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarida fizika fanini o‘qitishda qattiq jismlarning mexanik xossalariga oid bilimlarni chuqur va tizimli ravishda o‘rgatish o‘quvchilarning tabiiy fanlarga bo‘lgan qiziqishini oshirishda muhim o‘rin tutadi. Fizikaning bu bo‘limida kuch va deformatsiya, mustahkamlik, elastiklik, Guk qonuni, mexanik kuchlanish va bikirlik kabi asosiy tushunchalarni o‘zlashtirish orqali o‘quvchilar atrofdagi jismoniy jarayonlarni ilmiy asosda tushunishga intiladi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, masalalarni yechish faoliyati o‘quvchilarning analitik tafakkurini shakllantirish, muammoli vaziyatlarda yechim topa olish, hamda kuzatuvchanlik va sabab-oqibat bog‘liqliklarini anglash qobiliyatini sezilarli darajada rivojlantiradi (PISA, 2022 hisobotiga ko‘ra). Ayniqsa, kuchlar ta’sirida jismning holati qanday o‘zgarishini tahlil qilishga asoslangan masalalar, o‘quvchilarda model yaratish, eksperiment natijalarini baholash va matematik formulalarni real holatga qo‘llay olish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Bundan tashqari, metodik jihatdan to‘g‘ri tashkil etilgan masala yechish jarayoni o‘quvchilarning mustaqil fikrlash, mantiqiy asoslash va qaror qabul qilish ko‘nikmalarini mustahkamlab, ular uchun muhim hayotiy kompetensiyalarni shakllantiradi. Bu esa, fizika fanining faqat nazariy bilim emas, balki amaliy hayotiy ko‘nikmalarni beruvchi asosiy fanlardan biri ekanini yana bir bor tasdiqlaydi. Mazkur yo‘nalishda masalalarni bosqichma-bosqich va tizimli tarzda, o‘quvchilarning yoshi, psixologik xususiyatlari hamda bilim darajasiga mos holda yechishga yo‘naltirilgan metodikani ishlab chiqish dolzarb hisoblanadi. Bu uslubiy yondashuv, didaktik tamoyillar — muvofiqlik, izchillik, ongli va faol o‘rganish kabi talablarni hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim. Xususan, egiluvchanlik, elastiklik, mustahkamlik, deformatsiya kabi tushunchalarni sodda, lekin ilmiy asoslangan tilda tushuntirish, ularni real hayotdagi misollar (masalan: ko‘priklar, binolar, sport inshootlari, tibbiy moslamalar va kundalik hayotda uchraydigan holatlar) bilan bog‘lash orqali dars materialining amaliy ahamiyati namoyon qilinadi. Bu esa, o‘quvchilarning nazariy bilimlarini mustahkamlash bilan birga, fanlararo integratsiya, tanqidiy fikrlash va muammoli vaziyatlarni tahlil qilish ko‘nikmalarini shakllantiradi. Tajriba asosida berilgan masalalarni yechish orqali esa fizik qonuniyatlarning hayotiy ahamiyati chuqurroq anglashiladi, darsning samaradorligi va o‘quvchilar faolligi sezilarli darajada ortadi. Shuningdek, interaktiv o‘qitish metodlaridan samarali foydalanish, jumladan, grafik tasvirlar, tajriba natijalari va raqamli texnologiyalar (masalan: simulyatsiyalar, virtual laboratoriyalar, GeoGebra, PhET dasturlari) orqali masalalarni vizual va amaliy tahlil qilish dars jarayonini yanada jonli, mazmunli va o‘quvchiga yo‘naltirilgan holga keltiradi. Bunday yondashuvlar o‘quvchilarni o‘z fikrini erkin ifodalashga, kuzatish asosida xulosa chiqarishga, eksperiment asosida nazariyani isbotlashga yo‘naltirib, ularning mustaqil fikrlash, muammoni hal etish, hamkorlikda ishlash va qaror 610 “TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING MUAMMOLARI VA YECHIMLARI” qabul qilish ko‘nikmalarini shakllantiradi. Zamonaviy tadqiqotlar (masalan, Hattie, 2012) ta’kidlaganidek, o‘quvchining faol ishtirokini ta’minlaydigan dars uslublari uning fanlarga, ayniqsa, tabiiy fanlarga bo‘lgan qiziqishi va bilimni saqlab qolish darajasini sezilarli oshiradi. Fizika fanida bu yondashuv nazariya bilan amaliyot o‘rtasidagi bog‘liqlikni kuchaytiradi va o‘quvchining darsga nisbatan ijobiy munosabatini shakllantiradi. Qattiq jismlarning mexanik xossalariga oid masalalar yechish namunalari 1-masala. Uzunligi 30 cm bo‘lgan prujina 5 cm ga cho‘zildi. Agar prujinaning qattiqlik N koeffitsiyenti k = 200 bo‘lsa, unga ta’sir qilgan kuchni toping. m Berilgan Formula Yechish N F = k · Δx F = 200 · 0,05 = 10 N k = 200 , m Δx = 5 cm = 0,05 m x = 30 cm = 0,3 m F – ? Javob: F = 10 N. 2-masala. Yassi taxta ustiga qo‘yilgan metall sterjenning uzunligi 2 m. Uning o‘rtasiga 100 N kuch bilan bosilganda 5 mm egilish yuz beradi. Sterjenning bikirligini aniqlang. Berilgan Formula Yechish F = 100 N, F 100N N k = k = = 20000 . Δx = 5 mm = 0,005 m x 0,005m m k – ? 3-masala. Diametri 2 mm bo‘lgan po‘lat sim maksimal 400 N kuch bilan uziladi. Agar po‘latning maksimal kuchlanish chegarasi σ = 127 MPa bo‘lsa, simning mustahkamligini tekshiring. Berilgan Formula Yechish F = 400 N; F 2 

Доказательный фрагмент

«Tezisda umumiy o‘rta ta’lim maktablarida qattiq jismlarning mexanik xossalariga doir masalalarni yechish metodikasi yoritilgan.»

Образец извлечения

Демо-превью

Tezisda umumiy o‘rta ta’lim maktablarida qattiq jismlarning mexanik xossalariga doir masalalarni yechish metodikasi yoritilgan. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Просмотров
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
maktab, qattiq jism, masala yechish, metodika, elastiklik, mexanik xossalar, mustahkamlik.
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники