ТРОМБОЦИТЫ. ОСНОВНЫЕ ФИЗИОЛОГИЧЕСКИЕ ФУНКЦИИ ТРОМБОЦИТОВ, ФАКТОРЫ

Аннотация

В статье рассматриваются основные биологические функции тромбоцитов в организме, их роль в свертывании крови, а также количество тромбоцитов в норме и при патологии, клиническое значение увеличения и уменьшения количества тромбоцитов. Предоставляется научно обоснованная информация о том, как диагностируются в медицинской практике такие состояния, как тромбоцитопения и тромбоцитоз, а также о методах лечения. Статья призвана подчеркнуть неоценимую важность тромбоцитов в жизни человека. Ключевые слова: Тромбоциты, свертываемость крови, тромбоцитопения, тромбоцитоз, гемостаз, факторы, серотонин, фибриноген, тромбоксан, ферменты. THROMBOCYTES. MAIN PHYSIOLOGICAL FUNCTIONS OF THROMBOCYTES, FACTORS Termez University of Economics and Service, Termez Sh. Faravan massif 43b ANNOTATION This article discusses the main biological functions of platelets in the body, their role in blood clotting, as well as the number of platelets in normal and pathological conditions, the clinical significance of an increase or decrease in the number of platelets. Scientifically based information is provided on how conditions such as thrombocytopenia and thrombocytosis are diagnosed in medical practice and how to treat them. The article serves to highlight the invaluable importance of platelets in human life. Keywords: Platelet, blood coagulation, thrombocytopenia, thrombocytosis, hemostasis, factors, serotonin, fibrinogen, thromboxane, enzymes. TROMBOTSITLAR. TROMBOTSITLARNING ASOSIY FIZIALOGIK FUNKSIYALARI, FAKTORLAR Termiz iqtisodiyot va servis universiteti,Termiz Sh Farovon masivi 43 b-uy ANNOTATSIYA Ushbu maqolada trombotsitlarning organizmdagi asosiy bialogik funksiyalari, ularning qon ivishidagi roli, shuningdek, normal va patalogik holatlardagi trombotsitlar soni, trombotsitlar soninig ko’payishi va kamayishining klinik ahamiyati yoritilgan. Trombositopeniya va trombotsitoz kabi holatlar tibbiy amaliyotda qanday tashxislanishi hamda davolash usullari haqida ilmiy asoslangan ma’lumotlar keltirilgan.maqola trombotsitlarning inson hayotidagi beqiyos ahamiyatini yoritishga xizmat qiladi. Kalit so’zlar: Trombotsit, qon ivishi, trombotsitopeniya, trombotsitoz, gemostaz, faktorlar, serotonin, fibrinogen, tromboksan, fermentlar. “Inson tanasi – juda murakkab tuzilgan va mo’jizaviy tizim. Har bir hujayra har bir zarra o’z vazifasini bajaradi. Ularning ayrimlari esa hech qachon ko’zga tashlanmaydi.Trombotsitlar bu yadroga ega bo’lmagan, ammo bialogik faol moddalar bilan to’la qon hujayralaridir. Ular suyak iligida joylashgan megakaryotsitlar stoplazmasidan ajralib chiqadi. Ularning asosiy vazifasi – qon 492 “TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING MUAMMOLARI VA YECHIMLARI” ketishini to’xtatish va organizmni himoya qilishdir. Har bir mm3 qonda 150000 – 400000 dona trombotsit bo’lib, ular o’rta hisobda 7 – 10 kun yashaydi. Trombotsitlar disk shaklidagi, yadroga ega bo’lmagan hujayralar bo’lib, ularning yuzasida retseptorlar va glikoproteinlar mavjud. Ular suyak iligida joylashgan megakaryotsitlarning parchalanishi natijasida hosil bo’ladi. Trombotsitlar o’z ichiga alfa, delta, va lambda granulalarini saqlaydi, bu granulalar ichida qon ivishi uchun zarur modda va fermentlar mavjud. Trombotsitlarning asosiy fizialogik funksiyalari: Qon ivishini ta’minlash (gemostaz) Trombotsitlar tomir shikastlanganda darhol shu hududga borib yopishadi va tromb ivuvchi to’plam) hosil qiladi. Bialogik faol modda ajratish. Fibrinogen, serotonin, tromboksan A2 kabi moddalarni ajratish orqali tomirlarni toraytiradi, boshqa trombotsitlarni chaqiradi. Tomir butunligini saqlaydi. Mayda kapilyarlarning mikrozararlanishida ularni “yopish” orqali doimiy ravishda tomir butunligini saqlaydi Trombotsitlar qon tomir devorini shikastlaganda darhol unga reaksiya bildiradi. Ular “faollashadi” ya’ni shikli o’zgaradi, yopishqoq bo’lib qoladi va o’z ichiga bialogik faol moddalarning chiqishini boshlaydi. Bu jarayon bir necha bosqichda boradi; • Adgeziya (yopishish) Tromborsitlar shikastlangan endoteliy yuzasiga yopishadi. Bunda von Willebrand faktori katta rol o’ynaydi. Bu faktor trombotsitlarning shikastlangan joyiga mahkam “yopishishiga” yordam beradi. • Faollashuv ( aktivatsiya) Trombotsitlar yopishgach, ular o’z ichidagi alfa, va delta granulalarini ochadi. Ulardan: ADP, serotonin, tromboksan A2 kabi moddalar ajraladi. Bu moddalar boshqa trombotsitlarni chaqiradi va tomirni toraytiradi. Trombotsitlarning sirtida PF-3 (fosfilipidli faktor) yuzaga chiqadi – bu esa qon ivishi fermentlari uchun “maydoncha “ bo’ladi. • Agregatsiya ( birikish) Trombotsitlar bir- biriga yopishadi va zich tromb hosil qiladi. Bu tromb orqali qon oqib chiqmaydi.Bu bosqichda fibrinogen trombotsitlarni bir – biriga bog’lab turadi. • Koagulyatsiya ( fibrin to’ri hosil bo’lishi) Faollashgan trombotsitlar yuzasida protrombin ‘n trombinga ga aylanadi. Trombin esa fibrinogen ‘n fibrin iplariga aylanadi Fibrin ipchalari tromborsitlar atrofida to’r hosil qiladi va mustahkam tromb