MIS ORGANIZMGA TASIRI JIGARNING TOKSIK FUNKSIYASI

Аннотация

Ushbu maqolada misning organizmga ortiqcha tushishi toksik tasirga olib keladi.Ayniqsa ichki organlardan biri jigarga toksik tasiri katta. Jigar organizmdagi eng muhum organlardan biri bo‘lib,u ovqatni hazm qilishga yordam beradi.Bundan tashqari jigar moddalar almashhinuviga katta yordam beradi.Bundan tashqari organizmdagi zararli moddalarni parchalab ximoya vazifasini bajaradi. Jigarning funksiyasining buzulishi inson organizmga jiddiy xavf olib keladi. Kalitso‘zlar: Jigar, gipototsit (jigar hujayralari) seroz, fibroz, nikroz, sariqlik, Vilson kasalligi Kirish. Jigar-bu organizmning asosiy kimyoviy labaratoriyasi hisoblanadi. Jigar organizmda qonni filtirlash, qonni zaxiralash, gulukoza, oqsil va yog‘ almashinuvida ahamiyatga ega bo‘lib, uning zararlanishi organizm uchun zarar, chunki, jigar yurakdan keyin turadigan ikkinchi muhim organlardan biri hisoblanadi. Agar organizmda mis ortiqcha ko‘payib ketsa jigarda to‘planadi va uni ishdan chiqishiga sababchi bo‘ladi. natijada juda ko‘p organlarni faoliyatiga tasir ko‘rsatishiga sabab bo‘ladi. Misning ko‘payib ketishi buyrak, jigar, miya kabi bir qancha asosiy organlar ishidan chiqishiga ta’sir ko‘rsatadi. Jigar organizmda 500 dan ortiq vazifani bajaradi shuning uchun jigar kimyoviy nasos deb yuritiladi. Shu bilan birga jigar hayotimiz uchun xavfli bo‘lgan moddalarni ichiga yutib organizmlarni toksinlardan himoya qiladi. Organizmda mis ortib ketsa jigarda borib to‘planadi natijada to‘planib borishi natijasida vilson kasalligi kelib chiqadi. Natijada jigar misni o‘zidan chiqarolmay to‘planadi va gipotatsit hujayralarga tasir etadi natijada gipotatsitlar faoliyati buziladi va jigar hujayralari nikrozga uchraydi va o‘ladi.Buning natijasida o‘sha joyda fibroz xosil bo‘ladi fibroz rivojlanib borib serrozga olib keladi qisqacha tushitirsam. Jigar organizmda eng muhum organlardan biri hisoblanadi. U turli hayotiy funksiyalarga ega bo‘lgan ulkan kimyoviy zavod vazifasini bajaradi.U oqsil,uglevod,lipid almashinuvida muhum ro‘l o‘ynaydi shuningdek qon ivishi vitaminlar so‘rilishi prothrombin sintizidaham ishtirok etadi.Jigar inson organizmidagi yurakdan keying asosiy azo hisoblanadi.Uning sof vazni 1.5kg teng bir kunda 2000litrgacha qonni filtirlab beradi qolaversa energiya zaxirasining 1/7 qismiistemol qiladi. Jigarning asosiy vazifalari Filtrlash; Almashinuvni tartibga solish; Zaxiralarni yaratish; Immun funksiyasi; Ovqat hazm qilish; Energiya ishlab chiqarish; Qon ishlab chiqarish. Vilson kasalligi bu gen jigar hujayralarida misni zararsizlantirib safoga chiqishi uchun javobgar bo‘ladi mis ovqat bilan ichakka tushib qon orqaliichakka tushadi so‘ng jigar hujayralari gipotatsitlarga boradi . Oddiy xolatda bu mis safo orqali chiqariladi bu kasallikda mis chiqmay gipotatsitlarda to‘planib qoladi. Bu kasallik xavfli genitik kasallik bo‘lib organizmdan mis moddasi yetarlicha chiqarilmasdan to‘planib qoladi. Jigar miyya ko‘z buyraklarga Zarar yetkazishiga olib 426 “TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING MUAMMOLARI VA YECHIMLARI” keladi .Shuning uchun jigarda og‘‘riq kattalashishi sariqlik va sirrozga olib keladi . Vilson kasalligi boqichma bosqich quyidagicha rivojlanadi: mis to‘planishi (vilson), gipotatsitlarning zararlanishi,fibroz, sirroz rivojlanishi bilan kichadi. Vilson kasalligi –asosiy ildiz hisoblanadi. Sirroz –bu kasallikning natijasi hisoblanadi shuning uchun vilson kasalligini erta aniqlab davolash kk bo‘ladi. Mis organizmda ko‘payib ketishi toksik tasirga olib keladi.Ayniqsa jigar uchun toksik tasir ko‘rsatishi mumkun.Bu ayniqsa jigar uchun xavfli jigar hujayralari asosan gipotatsitlar deb ataladi.Ular jigarning asosiy ishchi birligi bo‘lib ko‘plab muhum funksiyani bajaradi. Faolyatini buzulishi esa butun organizmga tasir qiladi.Gipotatsitlar ko‘p burchakli katta o‘lchamli hujayralar yirik yadroli bo‘ladi. Ayrimlarida bir yoki ikkita yadroga ega bo‘lishi mumkun.Misning gipotatsit hujayralariga tasiri katta. Mis organizmda ortib ketsa jigar hujarayra to‘planadi. Bu ayniqsa ATP7B geni mutatsiyasi kelib chiqishi sabab bo‘ladi. Keyinchalik gepotitsitlar o‘z vazifasini bajarmaydi natijada gepototsit nikrozi kelib chiqadi. Mis mitohondriyani zararlaydi natijada gepototsitlar shishadi va parchalanadi va nobud bo‘ladi.Oqibatda yallig‘‘lanish kuchayadi.sariqlik,og‘‘riq jigar fermentlari oshadi.Gepototsitlar nobud bo‘lsa jigar yetishmovchiligi hafi paydo bo‘ladi.Nikrozdan so‘ng immun hujayralar va fibroblastlar faollashadi.Kollagen biriktiruvchi to‘qima moddalari ishlab chiqariladi.Jigar nomal to‘qimasi o‘rniga chandiq to‘qima febroz paydo bo‘ladi.Febrozning kuchayishi: Qon aylanishi buzuladi; Safro yo‘llari bosiladi; Gepototsidlar ozuqa va kislarod yetishmovchiligi tufayli yanada ko‘proq nobud bo‘ladi agar fibroz davom etsa-bu holat serozga o‘tadi. 1-jadval Jigardagi ba’zi jarayonlarning sabab va natijalari Jarayon Sabab Natija Nikroz Misning hujayralar oksidlanib zararlanishi Gipotatsitlar nobud bo‘lishi Fibroz Nikrozdan so‘ng chandiq