Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
FENILKETONURIYA KASALLIGI ALOMATLARI, KELIB CHIQISH SABABLARI VA DAVOLASH USULLARI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING · MUAMMOLARI VA YECHIMLARI” · DAVOLASH USULLARI · Boyqulov To’rabek Temirovich · Narzullayeva Bahora Jo’rabek qizi
Журнал универсальных научных исследований · 2026
Аннотация
В статье анализируются причины, симптомы и методы лечения фенилкетонурии. Исследование показало, что при фенилкетонурии аминокислота фенилаланин не расщепляется в организме должным образом. Подчеркивается также важность профилактических мер, направленных на предупреждение заболевания. Ключевые слова: фенилкетонурия, болезнь феллинга фенилкетонурия фенилаланин, микроцефалия, эпилепсия, экзема, умственная отсталость, чувствительность. Fenilketonuriya. Aminokislotalarning, asosan fenilalaninning metabolizmining buzilishi bilan bog'liq boʻlgan fermentopatiyalar guruhiga mansub irsiy kasallik. Felling kasalligi-xromosoma- genetik kasallik bo'lib, ota-onalardan bolalarga o'tadi. Patologiyaning rivojlanishi uchun javobgar 12 xromosomada joylashgan gendir. Jigar fermenti fenilalanin-4-gidroksilaza ishlab chiqarish uchun javob beradi, bu orqali fenilalaninni boshqa moddaning - tirozinga aylantirish jarayoni (normal tana faoliyatiga talab qilinadi). Fenilketonuriya (PKU) - bu nasliy metabolik kasallik bo'lib, unda organizm fenilalanin aminokislotasini to'g'ri parchalay olmaydi. Bu holat genetik mutatsiya natijasida kelib chiqadi, bu esa fenilalanin gidroksilaza (PAH) fermentining yetishmovchiligiga olib keladi. PAH fermenti fenilalaninni tirozinga aylantirish uchun zarur. Sabablari: PKU autosomal retsessiv tarzda nasldan naslga o'tadi. Bu degani, bola kasallikka chalinishi uchun ota-onasining har ikkalasidan ham mutatsiyaga uchragan genni olishi kerak. Mutatsiya PAH genida sodir bo'ladi. Belgilari: Agar PKU davolanmasa, fenilalanin qonda to'planib, quyidagi jiddiy muammolarga olib kelishi mumkin: Aqliy zaiflik, sezuvchanlik, xulq-atvor muammolari, epilepsiya, teri kasalliklari (ekzema), "sichqon" hidi (terida, siydikda), mikrosefaliya (bosh hajmining kichikligi) Klinikasi: Ushbu kasallik bilan kasallangan bola tug’ilgan vaqtda sog’lom bo’lib, 2-6 oydan so'ng kasallikning birinchi alomatlar ko’rina boshlaydi. Fenilketonuriya belgilari bolaning jasadi ko'krak suti yoki sun'iy oziqlantirish uchun aralashmalar bilan birga keladigan fenilalaninni to'planganda namoyon bo'ladi. Hozirgacha aniq alomatlar bo'lishi mumkin: ortiqcha letargiya yoki tashvish, besabab qichqiradi, mushaklarning distoni, Konvulsiyalar, uyqu buzilishi. 405 “TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING MUAMMOLARI VA YECHIMLARI” Bundan tashqari, kasallikdagi chaqaloqlar tanadagi pigment melanini ishlab chiqarishni buzish bilan bog'liq boʻlgan sog'lom oila a'zolariga qaraganda yengilroq teriga, soch va ko'zlariga ega. Shifokorlar yoki ota-onalar bilib olishlari kerak boʻlgan yana bir tashxis belgisi siydik va terdan fenilalaninning chiqarilishi natijasida paydo boʻlgan "sichqon" hidiga o’xshash hidning kelishidir. Bolaga birinchi qo'shimcha ovqatni bergandan so'ng, unda taxminan olti oylik davrida quyidagi klinik belgilar yanada kuchayadi: -shaxsiy mavzularga e'tibor qaratish qobiliyati; -bo'layotgan narsalarga befarqlik; -yuz ifodasi yo'qligi, tabassum; -qo'llarning titrashi va boshqalar. Bundan tashqari jismoniy anormallik holatlari ham kuzatilishi mumkin: boshning yuzga nisbatan katta bo’lishi, yuqori jag' ustunligi, bo’y o'sishning kechikishi, keyinchalik esa bosh og’rishi kabi holatlar kuzatiladi. Homilada invaziv prenatal tashxis paytida patologiya rivojlanishiga olib keladigan genetik nuqson aniqlanishi mumkin. Buning uchun villus xorion yoki amniotik suyuqlikdagi hujayraviy namunalari tanlanadi va keyin DNK tahlillari o'tkaziladi. Bunday kasallik xavfi yuqori boʻlgan oilalarda, shu jumladan fenilketonuriya bilan kasallangan bolalarda shu kabi tekshiruvlar amalga oshiriladi. Diagnostikasi Bolalardagi fenilketonuriya tug’ilgan vaqtlaridayoq aniqlanadi, bu o'z vaqtida davolashni boshlash va kasallikning yanada rivojlanib ketmasligining oldini olishga imkon beradi. Chaqaloq tug'ilgandan 4-5 kun o'tgach, ba'zi bir jiddiy genetik kasalliklarni aniqlash uchun qon olib tekshiriladi shuningdek, fenilketonuriya bor yoki yo’qligi ham aniqlanadi. Agar tug'ruqxona shifoxonasidan avval chiqarilgan bo'lsa, tahlil hayotning dastlabki 10 kunida istiqomat joyidagi poliklinikada o'tkaziladi. Kamdan kam hollardah birinchi tahlil natijalariga ko'ra tashxis to’g’ri chiqmaydi. Mavjud patologiyani tasdiqlash uchun bir qatorishlar amalga oshirilgan jumladan : fenilpiruvatni aniqlash uchun urinallash; plazmadagi fenilalanin va tirozin miqdorini aniqlash; jigar fermenti faoliyatini aniqlash; elektroensefalografiya va magnit-rezonans tomografiya. Homilada invaziv prenatal tashxis paytida patologiya rivojlanishiga olib keladigan genetik nuqson aniqlanishi mumkin. Bunday kasallik xavfi yuqori boʻlgan oilalarda, shu jumladan fenilketonuriyaga ega boʻlgan bolada bunday tekshirish tavsiya etiladi Davolash va oldini olish Yangi tug'ilgan chaqaloqlarda fenilketonuriya aniqlanganda, ularni genetik, pediatr, nevrolog kabi shifokorlar va ovqatlanish bo’yicha mutaxassislar o’z nazoratiga olishi kerak.Fenilketonuriya - qanday kasallik, uning davolashning neg
Доказательный фрагмент
«В статье анализируются причины, симптомы и методы лечения фенилкетонурии.»
Образец извлечения
Демо-превьюВ статье анализируются причины, симптомы и методы лечения фенилкетонурии. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- фенилкетонурия, болезнь феллинга фенилкетонурия фенилаланин, sezuvchanlik, ekzema, Fenilketonuriya, fenilalanin, epilepsiya, aqliy zaiflik, PKU, felling kasalligi, mikrosefaliya
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025