KATARAKTANING BOSHLANG‘ICH DAVRIDA BEMORLARNI PARVARISH QILISH. BEMORNI OPERASIYAGA TAYYORLASH. KATARAKTA OPERASIYASIDAN KEYIN HAMSHIRA PARVARISHI.

Аннотация

Ushbu maqolada “Kataraktaning boshlang‘ich davrida bemorlarni parvarish qilish. Bemorni operasiyaga tayyorlash. Katarakta operasiyasidan keyin hamshira parvarishi” haqida aytib o’tilgan va muallif tomonidan tavsiyalar berilgan. Kalit so’zlar: ko’z gavhari, iridotsiklit, ko'zning shikastlanishi; miopik kasalligi, glaukoma; to‘r parda va tomirli parda distrofiyasi, afakiya Care of patients in the initial stage of cataract. Preparing the patient for surgery. Nursing care after cataract surgery. Annotation: This article discusses “Care of patients in the initial stage of cataract. Preparing the patient for surgery. Nursing care after cataract surgery” and provides recommendations by the author. Keywords: eyeball, iridocyclitis, eye damage; myopic disease, glaucoma; retinal and choroid dystrophy, aphakia Ko‘z gavharida quyidagi patologiyalar bo‘ladi: 1.Xiralashish (katarakta). 2.Joyidan siljish. 3.Tug‘ma nuqsonlar. Выпуск журнала №-28 Часть–1_Июнь –2025 172 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Bularning ichida eng ko‘p uchraydigani — katarakta. U tug‘ma (statsionar rivojlanmaydi, ya’ni pishmaydi) va orttirilgan borgan sari rivojlanib, pishib boradi. Katarakta joylashuviga qarab ko‘pincha: a) qutbli; b) qavatii; d) yadroli; e) chekkali (qobiqli); f) likopsimon va g) to‘liq bo'ladi. Orttirilgan kataraktalar quyidagicha bo’ladi: 1.Keksalik (50 yoshdan keyin paydo bo‘ladi). 2.Asoratli (ko‘z kasalliklaridan keyin: iridotsiklit, ko'zning shikastlanishi; miopik kasalligi, glaukoma; to‘r parda va tomirli parda distrofiyasi). 3.Umumiy kasalliklarda (qandli diabet, miotoniya, tetoniya, teri kasalliklari). Nurli (payvandlovchilarda, rentgen ta'sirida, neytron nurlari ta'sirida). Keksalarda eng ko‘p tarqalgan kasallik — bu keksalik kataraktasi. U oldin bitta ko‘zda boshlanib, keyin ikkinchi ko‘zga ham o‘tadi. Uning 4 ta bosqichi bor: boshlang‘ich, yetilmagan, yetilgan va pishib o‘tib ketgan. Ko‘pincha chekkadan, kamdan-kam yadrodan boshlanadi. Boshlang‘ich kataraktada bemorda shikoyatlar boimasligi ham mumkin, ko'rish o‘tkirligi normada yoki birozgina pasayib, tashqaridan bilinmaydi (58-a rasm, zarvaraqqa qarang). Ko‘z shifokori ko‘zni boshqa sabablardan tekshirganda aniqlaydi, ko‘pincha yaqinga ko'zoynak kerak bo‘lsa, ko‘zda kon'yunktivit, govmichcha paydo boisa va h. k. Bunda gavharning markazi uzoq paytgacha tiniq bo‘lib qolaveradi. D a v o s i — konservativ, ya'ni dori-darmon tomizish (katalin, senkatalin, vitayodurol, kvinaks, taufonvvitamin tomchilari); parabulbar in'yektsiyalar (taufon, trental);" muskul orasiga vitamin B , askorbin kislotasi qilinadi. Maqsad — bor 2 ko‘rishni saqlab qolish. Har 6 oyda ukollar qilib turiladi va doimo ko‘zga tomchilar tomiziladi. Yetilmagan kataraktada gavharning ko‘p qismi xiralashadi, bemor ko‘rishining keskin pasayishiga shikoyat qiladi (faqat yaqin masofadan barmoqlarni sanaydi, jadvalni ko‘rmaydi). Tashqi ko‘rinishdan qorachiq kul rangga yaqin bo‘ladi (58-b rasm). Bu bosqichda dorilar tomizilmaydi va kataraktaning yetilishi kutiladi. Выпуск журнала №-28 Часть–1_Июнь –2025 173 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Yetilgan kataraktada gavhar butunlay kul rang, xira bo‘ladi, bemorning shikoyati ko‘rmaslikdan shikoyat qiladi. Bunda qorong‘i xona-da nur sezish qobiliyati tek- shiriladi, u to‘g‘ri bo‘ladi (V p.l.s). Katarakta uzoqdan boshqalarga bilinadi, chunki qorachiq butunlay xira, kul rangda bo‘ladi D a v o s i — jarrohlik (xira gavhar ko‘z ichidan olib tashlanadi). Pishib o‘tib ketgan katarakta — o‘z vaqtida operatsiya qilinmasa, gavhar ichida dis- trofik o‘zgarishlar ro‘y beradi (gavhar yumshab, sutdek suyuqlashadi — «sutli» faza,keyin bu suyuqlashgan qismlar ko‘z ichiga suriladi — «Morgan» fazasi , natijada gavhar kichrayib, burishib qoladi). Distrofik o‘zgarishlar ko‘z ichida ham boiib, ko‘z ichi bosimining oshishiga yoki iridotsiklitga olib keladi, natijada nur sezish noto‘g‘ri v =4o P-l-ine yoki 0 bo‘lib qoladi. Bunday ko‘zni jarrohlik yoii bilan davolash kech bo‘ladi. Kataraktalar ko‘rlikka olib kelishi mumkin, lekin bu ko'rlikni davolasa bo‘ladi, bunda xira gavhar ko‘z ichidan olib tashlanadi. Gavharsiz ko'zning nomi - afakiyadir. Afakiyada bemor faqat barmoqlarini yaqindan sanay oladi. Olib tashlangan gavhar o‘rniga nur sindiradigan moslama qo‘yilsa, bemor yana yaxshi ko‘rib ketadi. Выпуск журнала №-28 Часть–1_Июнь –2025 174 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Bu maqsadda sun'iy gavhar (59- rasm), yig‘uvchi (+) kontakt linza (60-rasm, zarvaraqqa qarang) yoki kuchli yig‘uvchi (+) ko‘zoynaklar ishlatiladi (+10 dioptriyadan +13 dioptriygacha). Sun'iy gavharli ko‘zning nomi — artifakiyadir. Gavharni olib tashlash usullari: intrakapsulyar, ekstrakapsulyar, fakoemulsi- fakatsiya, lazer yordamida. Jarrohlik mikroxirurgik usulda amalga oshiriladi. Jarrohlikdan 2—3 kun keyin asoratlar bolmasa, uyga javob beriladi, 1—2 oy davomida ko‘zga dezinfektsiyalovchi tomchi va gormonlar tomiziladi. Bemorning kasbi og‘ir ish bilan bogiiq boimasa, 2 oydan keyin ishga chiqishi mumkin, og‘ir ish bilan shug