IQTISODIY BARQARORLIK VA UNING JAMIYAT TARAQQIYOTIDAGI RO’LI

Аннотация

Mazkur maqolada iqtisodiy barqarorlik tushunchasi, uning asosiy omillari va jamiyat taraqqiyotidagi o‘rni yoritilgan. Pul-kredit siyosati, budjet muvozanati va tashqi savdo kabi muhim yo‘nalishlar asosida barqarorlikni ta’minlash yo‘llari tahlil qilingan. Iqtisodiy barqarorlikning ijtimoiy hayotga, xususan, bandlik va investitsion muhitga ta’siri yoritiladi. Shuningdek, O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar hamda ularning natijalari haqida misollar asosida tushuncha berilgan. Ushbu maqola barqaror va farovon jamiyat qurish yo‘lida iqtisodiy muvozanatning nechog‘lik muhimligini ochib beradi. Kalit so‘zlar: iqtisodiy barqarorlik, makroiqtisodiy muvozanat, budjet siyosati, pul-kredit siyosati, investitsiyalar, bandlik, tashqi savdo, iqtisodiy islohotlar, O‘zbekiston iqtisodiyoti, inflyatsiya, iqtisodiy o‘sish, ijtimoiy farovonlik. Kirish: Iqtisodiy barqarorlik — mamlakatning makroiqtisodiy ko‘rsatkichlari muvozanatda saqlanishini, inflyatsiyaning nazorat ostida bo‘lishini, bandlik va investitsion muhitning ijobiy bo‘lishini anglatadi. Bugungi globallashgan dunyoda iqtisodiy barqarorlik har bir davlat uchun muhim strategik maqsadga.So‘nggi o‘n yilliklarda dunyo miqyosida iqtisodiy jarayonlar chuqur o‘zgarishlarga uchramoqda. Rivojlanayotgan mamlakatlarda iqtisodiy o‘sishni barqarorlashtirish, inflyatsiyani jilovlash va jamiyat farovonligini ta’minlash asosiy vazifalardan biri hisoblanadi. Ayniqsa, globallashuv, pandemiyadan keyingi iqtisodiy tiklanish, raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi kabi omillar makroiqtisodiy siyosatni qayta ko‘rib chiqishni talab qilmoqda.[1] Shunday sharoitda iqtisodiy barqarorlik tushunchasi iqtisodiyot fanida va amaliy siyosatda alohida urg‘uga ega bo‘lib bormoqda. Bu barqarorlik faqatgina moliyaviy ko‘rsatkichlarning ijobiy bo‘lishi emas, balki iqtisodiy tizimning ichki muvozanatini, tashqi tahdidlarga bardoshliligini va ijtimoiy-iqtisodiy barqaror hayotni anglatadi. Mazkur maqolada iqtisodiy barqarorlik tushunchasining nazariy va amaliy asoslari, uning jamiyat rivojlanishidagi o‘rni hamda O‘zbekiston misolida amalga oshirilayotgan islohotlar tahlil qilinadi.[2] Mavzuning dolzarbligi: Bugungi globallashgan va tez o‘zgarayotgan iqtisodiy sharoitda iqtisodiy barqarorlik masalasi har bir mamlakat uchun ustuvor yo‘nalish hisoblanadi. Geosiyosiy beqarorlik, pandemiyalarning ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlari, inflyatsiya bosimi va energetika inqirozlari kabi omillar iqtisodiy tizimning mustahkam bo‘lishini talab qilmoqda. Xususan, rivojlanayotgan davlatlar, jumladan O‘zbekiston uchun iqtisodiy barqarorlik nafaqat qisqa muddatli makroiqtisodiy natijalar, balki uzoq muddatli ijtimoiy farovonlik, bandlik, investitsion jozibadorlik va innovatsion taraqqiyotning poydevoridir. Shu sababli, iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash mexanizmlarini chuqur o‘rganish va tahlil qilish dolzarb ahamiyat kasb etadi.[3] 1. Pul-kredit siyosatining muvozanatli yuritilishi – Markaziy bank tomonidan inflyatsiyani nazorat qilish – Foiz stavkalarining iqtisodiy faollikka mos tarzda belgilanishi 1 49 3 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ – Pul massasining me’yorida aylanishi 2. Budjet siyosati va fiskal intizom – Davlat xarajatlari va daromadlarining muvozanati – Byudjet taqchilligini kamaytirish, qarzni oqilona boshqarish – Soliq siyosatining barqarorligi va shaffofligi 3. Tashqi savdo balansi va valyuta barqarorligi – Eksport-import muvozanatini saqlash – Valyuta kursining barqaror bo‘lishi orqali investorlarga ishonch uyg‘otish – Tashqi qarzning xavfsiz chegaralarda bo‘lishi 4. Bandlik va aholi daromadlari barqarorligi – Yangi ish o‘rinlarining yaratilishi – Ish haqi va ijtimoiy to‘lovlarning kechikmasdan amalga oshirilishi – Ijtimoiy himoya tizimlarining mavjudligi 5. Mahalliy ishlab chiqarish va iqtisodiy diversifikatsiya – Neft, gaz, paxta singari xomashyo eksportiga qaramlikni kamaytirish – Kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-quvvatlash – Innovatsion tarmoqlarning rivojlanishi (IT, sanoat, qishloq xo‘jaligi) 6. Investitsiya muhitining barqarorligi – Xususiy mulk daxlsizligi kafolatlari – Tadbirkorlikni quvvatlovchi huquqiy va institutsional baza – Chet el investitsiyalarini jalb etish uchun ishonchli sharoitlar Barqarorlikning jamiyatdagi ijobiy ta’siri – Ish o‘rinlari barqarorligi va aholi daromadining o‘sishi – Investitsiyalar uchun qulay muhit yaratilishi – Ijtimoiy sohalarga (ta’lim, tibbiyot) ajratiladigan mablag‘larning ko‘payishi Barqarorlikka tahdid soluvchi omillar – Tashqi qarz ortishi – Geosiyosiy xavf-xatarlar – Importga qaramlik va narxlarning beqarorligi O‘zbekistonda iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar – Soliq islohotlari va budjet intizomi mustahkamlanishi – Mahalliy ishlab chiqaruvchilarga berilayotgan imtiyozlar – “Yashil iqtisodiyot” tamoyillarini joriy etish 1. Makroiqtisodiy siyosatni izchil yuritish – Inflyatsiyani nazorat qilish