SUV OBYEKTLARINI REKREATSION BAHOLASH (SIRDARYO VILOYATI MISOLIDA)

Аннотация

Rekreatsiya ( lot. recreatio «tiklanish») — sogʻlom, lekin charchagan odamning normal farovonligini va mehnat faoliyatini tiklash maqsadida amalga oshiriladigan sogʻlomlashtiruvchi chora-tadbirlar majmui. Dengizlar, ko'llar, daryolar va sun'iy suv havzalari (hovuzlar, karerlar, suv omborlari) qirg'oqlarida rekreatsion maqsadlarda plyaj va suzish dam olishlari tashkil etiladi. Baholashda suvga yaqinlashish shartlari, plyaj chizig'ining mavjudligi, tubining tabiati, oqim (daryo) tezligi, katta suv havzalarida zaif to'lqinlarning tarqalishi va harorat rejimi hisobga olinadi. Suzish mavsumi suvning harorati +17°C ga yetganda, dam oluvchilarning keng doirasi uchun mumkin deb hisoblanadi. Kalit so’zlar: Rekreatsiya, havza, gidrografiya, suv sporti, suv obyektlari, baholash mezonlari, sanitariya, gigiyena. Rekreatsion faoliyat uchun qiziqish uyg'otadigan suv havzalariga dengizlar, katta va kichik daryolar, ko'llar, sun'iy suv havzalari kiradi - daryolar ustida qurilgan yirik suv havzalaridan tortib suv bilan to'ldirilgan hovuzlar va karerlargacha. Hududda suv havzalarining rekreatsion jihatlari quyidagi xususiyatlar bilan belgilanadi: ❖ gidrografik jihatlari - suv havzalari maydoni, uzunligi, chuqurligi, gidrografik to’r zichligi va boshqalar; ❖ suv havzalarining turlari - daryo, ko’l, suv ombor, soy, irmoq, sharshara, shovva, kanal, ariq, sun’iy suv havzalari( turli maqsadlarda tashkil etilgan), zovurlar va boshqalar . Suv ob'ektlari bir yoki bir necha omillar, soha va maqsadlar bo’yicha hamda ularning o’zaro aloqadorligiga asoslangan integral baholanadi. Ba’zi holatlarda alohida tanlangan bir nechta omillar bo’yicha ham baholanishi mumkin. Masalan rekreatsion faoliyatning xususiyatiga qarab baholash omillari tabaqalashtirilib, integral baholash amalga oshiriladi. Misol uchun suv resurslaridan plyaj va suzish, dam olish (davolash va sog'lomlashtirish maqsadlarida), suv sporti faoliyatining har xil turlari bo’yicha . Suv resurslaridan davolash va sog'lomlashtirish maqsadlarida foydalanilganda suvning kimyoviy tarkibi, harorati va bosimi qulaylik nuqtai nazaridan baholanadi. Suv resurslaridan rekreatsion maqsadlarda foydalanishda hududdagi mavjud ichimlik suvi ta’minoti va yaroqliligi birinchi navbatda hisobga olinishi va baholanishi kerak. Bundan tashqari suvli obyektlarni turiga qarab turistik maqsadlarda turlicha baholanadi. Masalan, yirik suv obyektlari (ko’l va suv omborlari) ning ko’p hollarda sohil qismlari turistik maqsadlarda baholanadi va quyidagicha amalga oshiriladi: Plyaj va cho'milish uchun dam olish uchun suv havzalarini baholash Dengizlar, ko'llar, daryolar va sun'iy suv havzalari (hovuzlar, karerlar, suv omborlari) qirg'oqlarida plyaj va suzish dam olishlari tashkil etiladi. Baholashda suvga yaqinlashish shartlari, plyaj chizig'ining mavjudligi, tubining tabiati, oqim (daryo) tezligi, katta suv havzalarida zaif to'lqinlarning tarqalishi va harorat rejimi hisobga olinadi. Suzish mavsumi suvning harorati +17 oC ga yetganda, dam oluvchilarning keng doirasi uchun mumkin deb hisoblanadi. Sayoz suv zonasining mavjudligi plyaj va suzish uchun dam olish uchun zarurdir, chunki har bir dam oluvchi suzishni bilmaydi va har bir dam oluvchiga suvga tez sho'ng'ish ko'rsatilmaydi. Biroq, haddan tashqari katta sayoz suvlar ham muhim kamchilikdirViloyatimizda bunday katta sohil sayozligiga ega tabiiy suv havzalari mavjud bo’lmagani uchun noqulaylik tug’dirmaydi. Agar 139 “TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING MUAMMOLARI VA YECHIMLARI” sayyohlar suvga sho'ng'ishdan oldin 50 metr yoki undan ko'proq sayoz suvdan o'tishlari kerak bo’lsa, bu qirg'oqlarda dam olish sifatini pasaytiradi. Dam olish maskanlarida cho'milish joylarini ishlab chiqishda Jadvalda keltirilgan mezonlarga rioya qilish kerak.(1-jadval) 1-jadval Suzish joylari uchun mezonlar Kategoriyalar Suv zonasining xususiyatlari dam oluvchilar Maksimal chuqurlik, Pastki belgi Suzish maydonining m suv qirg'og'idan suzgichlargacha bo'lgan kengligi, m Kattalar 3-4 - 70-75 Bolalar bilan ota- 2-2,5 - 30-40 onalar Bolalar 1,5-1,8 Qumli, mayda 20-25 toshlar, qiyaligi 0-0,2% Daryolarda suzishni tashkil qilishda oqim tezligi 0,3 m/s dan oshmasa qulay sharoitlar kuzatiladi. Tez oqimli daryolar - 0,5 m/s dan ortiq - suzish uchun mos emas. Dengiz va yirik ko'llarning qirg'oqlarida suzish uchun cheklovchi omil suvning qo'polligi hisoblanadi. Dengiz sathi 3 balldan oshmasa, suzishga ruxsat beriladi. Eng yaxshi suv havzalari suzish mavsumi davomida zaif to'lqinlar hukmronlik qiladigan suv havzalaridir. Suzish uchun eng qulay sharoitlar 18 dan 24 ° C gacha bo'lgan suv haroratida kuzatiladi. Suv harorati 16 °C dan past bo'lsa, faqat juda qattiq odamlar suzishi mumkin. Juda yuqori suv harorati - 26 ° C dan yuqori - ham noqulay; Bu shifobaxsh ta'sirga ega bo'lmagan befarq sharoitlardir. Sanitariya-gigiyena sharoitlari katta ahamiyatga ega . Mahalliy SES va tabiatni muhofaza qilish qo'mitalarining suv ob'ektlari haqidagi ma'lumotlari juda muhimdir.