ЖАНРЫ ЗАСТОЛЬНОЙ РЕЧИ КАК ЯЗЫКОВЫЕ ОБЪЕКТЫ (НА ПРИМЕРЕ АНГЛИЙСКОГО ЯЗЫКА И УЗБЕКИСТАНА)

Аннотация

This article examines the variety of conversational genres associated with table speech. In particular, scientific and theoretical opinions are presented on the emergence of conversational genres associated with the feast, which are actively used in English and Uzbek linguistics, depending on the factors of the addressee and recipient, their national and cultural indicators, the formation of verbal expressions in the form of texts in micro, macro and hypertext. Keywords: table speech, toast, wish, prayer, gratitude, invitation to the table, verbal and non-verbal means and etc. Language: Uzbek Citation: Ruzimova, N. (2025). TABLE SPEECH GENRES AS LINGUISTIC OBJECTS (ON THE EXAMPLE OF ENGLISH AND UZBEKISTAN). Universal International Scientific Journal, 2(5), 349–352. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/3008 Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under the Creative Commons Attribution International License (CC BY 4.0). http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Til tizimidagi nutqiy hodisalar Tadqiqot metodologiyasi. Ingliz va tadqiqining tilshunoslikda dastlabki oʻzbek tillarida dasturxon nutqining oʻrinlardan joy olishi bevosita tilshunoslar chogʻishtirma tadqiqi dasturxon nutqi bilan e'tiborining nutqiy hodisalar tadqiqiga bogʻliq nutqiy janrlar lingvistikasini oʻrganish qaratilishi bilan izohlanadi. Asosan 20 asrning bilan birga, ingliz va oʻzbek tillarida dasturxon ikkinchi yarmidan rus tilshunosligida nutqi janr turlari va tasnifi, universal va lingvistik yondoshuv asosida nutqiy janrlarni xususiy turlari, dasturxon nutqi janrlarining oʻrganish zarurligi haqidagi nazariy fikrlar lingvistik vositalari, matniy ifodalanishidagi bildirilganidan soʻng til tizimidagi alohida oʻhshash va nooʻhshash xususiyatlari nutqiy janrlar tadqiqi an'anasi boshlandi va oʻrganishga imkon beradi. hozirgi kunda deyarli 250 dan ortiq mustaqil Tahlil va natijalar. Ma'lumki, til nutqiy janrlarning lingvistik va tizimida hosil boʻluvchi har bir nutqiy tuzilma ekstralingvistik xususiyatlari tadqiqot oʻziga xos kommunikativ muhitga tegishli ob'ektiga aylandi . boʻladi. Kommunikativ muhit esa leksik, Mavzuga oid adabiyotlarning tahlili. grammatik va uslubiy tanlovga asoslangan Bugungi kunga kelib muayyan diskursiv holda ushbu muhitga moslashgan nutqiy muhitda hosil boʻluvchi nutqiy janrlar tadqiqi tuzilmalarni ishlab chiqadi. Shu nuqtai ham oʻziga xos lingvistik ob'ekt sifatida nazardan muayyan nutqiy muhitga tanlanmoqda. Evropa lingvomadaniyatida moslashgan nutqiy birliklar tizimini dasturxon nutqida amalda boʻlgan suhbat, oʻrganishda diskurs atamasining qoʻllanilishi qadah soʻzi, tilak bildirish kabi nutqiy janrlar ham bejizga emas. Dasturxon nutqi bilan alohida lingvistik tadqiqot ob'ekti sifatida bogʻliq nutqiy vaziyat ham dasturxon allaqachon oʻrganilgan . muloqoti diskursi bilan bogʻliq nutqiy janrlar va nutqiy aktlarning oʻzaro ham mazmunan, 350 Universal International Scientific Journal 2025, 2(5) ham shaklan yaxlit kompozision ketma- janrlari barcha til vakillari uchun universal ketlikda hosil boʻlishini talab qiladi. qoʻllanilsa, qadah soʻzi, tabrik, duo, Dasturxon nutqida turli nutqiy shukronalik keltirish, tilak aytish, she'r, janrlarning qoʻllanilishi nutqiy vaziyatning qoʻshiq aytish, dasturxondagi suhbatlar, hazil, tantanali, marosimli yoki norasmiy, qadah soʻzi, minnatdorchilik bildirish, marosimsiz kabi xususiyatlariga yohud tashakkur aytish kabilar adresant va adresat adresant va adresatlarning milliy-madaniy, tanloviga bogʻliq tarzda foydalaniladigan sosiolingvistik xususiyatlariga bogʻliq. nutqiy janrlardir. Masalan, ingliz lingvomadaniyatida rasmiy Ingliz va oʻzbek lingvomadaniyatida tantanavorlilik ruhidagi dasturxon nutqi dasturxon nutqi oʻziga xos verbal va noverbal koʻpincha koʻtarinki ruhdagi nutqlarga boy vositalar asosida shakllanuvchi nutqiy janrdir. boʻlib, bu vaziyatda rasmiy tabrik, tilak, qadah Har ikkala tilda ham dasturxon nutqida hosil soʻzi kabi nutqiy janrlar etakchilik qilsa, boʻladigan nutqiy janrlar verbal va noverbal oʻzbek lingvomadaniyatida esa koʻproq duo vositalar orqali reallashadi. Dasturxon nutqiy janri amalda boʻladi. Bu kabi nutqidagi nutqiy janrlar verbal vositalar orqali xususiyatlar dasturxon nutqida koʻp ifodalanganda nutqiy janrlarning matniy qoʻllaniladigan nutqiy janrlarning milliy- koʻrinishi nazarda tutiladi. Dasturxon nutqi madaniy va ijtimoiy lingvistik xususiyatlarini bilan bogʻliq nutqiy janrlar matniy ham inobatga olib tadqiq qilish zarurligini kompozision tuzilishiga koʻra kirish, asosiy va koʻrsatadi. yakuniy qismlardan iborat boʻladi. Ularning Har bir kommunikativ muhitning matniy koʻrinishi mikromatn, makromatn va milliy-madaniy xususiyatlari borki, bunda gipermatn xajmida boʻlishi mumkin. ushbu muhit uchun jamoa tomonidan Til tizimida diniy marosim tanlangan leksika, grammatik va sintaktik xarakteridagi dasturxon nutqi oʻziga xos nutqiy tuzilmalar moʻljallanadi. Muayyan giperm