РАЗНООБРАЗИЕ ЖАНРОВ ЗАСТОЛЬНОЙ РЕЧИ В ЛИНГВОКУЛЬТУРЕ УЗБЕКИСТАНА

Аннотация

This article talks about the genres of table speech in Uzbek linguistic culture. At the same time, attention is mainly paid to the existence of norms of genres of table speech in a certain social society and it is emphasized that the presence of features of individuality and collectivity in table speech is of particular importance. Also, the custom of Uzbek linguistic culture recognizes the existence of various genres of expressing respect in the genres of table speech, the individuality of prayer and wishes. Keywords: table speech, linguistic culture, social norm, individuality, monologic, dialogics, polylogics, etc. Language: Uzbek Citation: Ruzimova, N. (2025). THE DIVERSITY OF TABLE SPEECH GENRES IN UZBEKISTAN LINGUISTIC CULTURE. Universal International Scientific Journal, 2(6), 22–26. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/3010 Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under the Creative Commons Attribution International License (CC BY 4.0). http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Til tizimidagi nutqiy butunliklarni uzatilar ekan, dasturxon nutqida nutq lingvistik tadqiq qilish masalasi 20 asrning 50- soʻzlayotgan har bir adresant individual va yillaridan jadallashdi . Ushbu davrdan buyon jamoaviy qarashlaridan kelib chiqqan holda nutqiy janrlarning alohida turlari va ularning nutqiy ifodalarni tanlaydi. Masalan, lingvistik asoslanishi, sosiolingvistik, xayrlashuv mazmunidagi dasturxon nutqida pragmalingvistik, diskursiv, lingvomadaniy, uzoqdagi tanish kishilarga salom aytib psixolingvistik kabi ekstralingvistik qoʻyishni iltimos qilish nutqiy aktining xususiyatlari tadqiqotlar ob'ektiga aylanib, pragmatik mazmunida nomi tilga olingan nutqiy janrlarning til tizimidagi oʻrni, kishilarga boʻlgan xurmat oʻz ifodasini topadi. klassifikasiyasi kabi masalalar ustida chuqur Shu orqali dasturxon nutqida nomi olingan izlanishlar olib borildi. Aytish mumkinki, kishilar jamoaviy tarzda maqtov va oʻzaro nutqiy janrlarni oʻrganish 21 asrga kelib tobora yaqinlik, xurmatga egaligidan darak beradi. turkumiy ahamiyatga ega boʻlib bormoqda. Demakki, maqtov va hurmat dasturxon Turkum xususiyatga ega nutqiy janrlar nutqining mehmon va mezbon tarkibida dasturxon nutqi janrlari ham oʻziga munosabatlarida oʻziga xos taomillardandir. xoslik kasb etadi. Shunday qilib dasturxon nutqi Dasturxon nutqi har bir oʻziga xos nutq turi boʻlib, ushbu nutq turi turli lingvomadaniyatda oʻziga xos ijtimoiy nutqiy vaziyatlarda dasturxon nutqi bilan me'yorlarga ega boʻlib, oʻzbek bogʻliq nutqiy janrlarni ishlab chiqadi. lingvomadaniyatida ham dasturxon nutqining Dasturxon nutqi kishining individual tarzda oʻz ijtimoiy me'yori mavjud. Dasturxon nutqi monologik nutqda yoki kishilarning jamoaviy turli tizimli tillarda turli nutqiy ifodalar orqali jamlanganligidagi dialogik va polilogik nutqi 23 Universal International Scientific Journal 2025, 2(6) yordamida shakllanadigan nutq boʻlganligi sababli oʻzida individuallik va jamoaviylik xususiyatini namoyon qiladi. Odatda kishi yoki kishilar guruhi rasmiy- monologik, dialogik, polilogik nutqda siyosiy, ijtimoiy-rasmiy, ijtimoiy-maishiy, shakllantirishlari mumkin. kundalik-maishiy va maishiy–shaxsiy hayotda Koʻp hollarda kishilarning oʻzlarigina chiqaradi. Oʻzbek lingvomadaniyatida yakka mavjud boʻlganda ovqatlanish jarayonida turli turdagi soʻzlovchining dasturxon atrofida diniy kalimalarning aytishlari monologik ovqatlanish jarayonidagi nutqida individual nutqdagi oʻziga xos dasturxon nutqini keltirib aytilishi lozim boʻlgan turli diniy duolar, 24 iqtun noxrutsad individual nutq: duo, tilak kabilar jamoaviy nutq: salomlashuv, hol- ahvol soʻrash, suhbat, duo, tilak kabilar iralrut gniniqtun noxrutsad arʻok aginos ralihckorithsi monologik xarakterdagi dasturxon nutqi dialogik xarakterdagi dasturxon nutqi polilogik xarakterdagi dasturxon nutqi Universal International Scientific Journal 2025, 2(6) xususan, bismillahir rohmanir rohiym, yoki bogʻliq choyxonada osh eyish, gurunglashish, ramazon vaqtida ogʻiz ochish duosi (Navaytu suhbatlashish odati mavjud. Bu odat ham an asuma sovma shahri Ramazonaminal fajri dasturxon nutqining erkaklarga xoslangan ilal magʻribi, xolisanlillahi ta'aala. Allohu shakllarini yuzaga keltiradi. Bunda akbar), ogʻiz yopish duosi (Allohumma laka jamoaviylik xususiyatli erkaklarga oid sumtu va bika amantu va alayka tavakkaltu va dasturxon nutqi shakllangan. Masalan, Yana a'la rizqiqa aftartu, fagʻfirli ya hoffaruma ozgina yursangiz choyhonaga chiqasiz. qoddamtuva vama ahhortu) kabi diniy duolar Choyxona oʻzimizning uy hisob. Ikki tup tol amalda faol qoʻllaniladi. Oʻzbek tagida 4 ta soʻri bor. Yuqoridagilarga lingvomadaniyatida kishilarning ma'naviy asoslanib shuni aytish mumkinki, oʻzbek dunyosini koʻrsatib beruvchi nutqiy odatlarida lingvomadaniyatida dasturxon nutqida gender diniy tasavvurlarning oʻziga xos oʻrni bor. farqlar ham kuzatiladi, ya'ni ayollar dasturxon Diniy koʻrsatmalarda kelti