КЛИНИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ПРИГОТОВЛЕНИЯ И ПРИМЕНЕНИЯ ФОРМУЛИРУЮЩИХ ОБТУРАТОРОВ ПРИ ВРОЖДЕННЫХ ДЕФЕКТАХ НЕБА И ГУБ

Аннотация

Defects of the palate lead to a violation of important functions of the oral cavity - the depressant effect on food intake and swallowing, speech, breathing and the patient's psyche. Based on our research, we analyzed the procedure for treating and modifying babies born with congenital facial and jaw defects with our obturators based on our own design in the description of this article. Keywords: congenital facial-jaw defect, obturator, palate. Қаттиқ ёки юмшоқ танглайнинг нуқсонлари туғма (ёриқлар) ва орттирилган (операциялар оқибатлари, травматик шикастланишлар, жағ суяклари касалликлари). Бундай нуқсондан функционал бузилиш оғиз ва бурун бўшлиқлари ўртасидаги ғайритабиий алоқа билан боғлиқ.[1] Бу одамнинг нафас олиши, нутқи, ютиш, чайнаш ўзгаришига олиб келади. Эҳтимол, у тўлиқ овқатлана олмайди. озиқ-овқат истеъмол қилиш қийин, ошқозон-ичак тракти ва овқат ҳазм қилиш тизими азобланади, организм зарур озиқ-овқат, витаминлар ва микроэлементларни олмайди.[2] Болалар ва ўсмирларда тиш-жағ аномалияларининг тарқалганлиги 55,8% га етади. Кўп сонли тадқиқотларнинг маълумотларига кўра, тиш-жағ аномалияларининг (ТЖА) учраши частотаси беморнинг ёшига боғлиқ, шундай қилиб, баъзи муаллифлар 7-10 ёшда тишлов алмашинувининг эрта даврида ТЖА нинг аҳамиятли тарзда ўсишини аниқладилар. [4] 694 Гаврилова О.А. ва муаллифларнинг маълумотларига кўра 8 ойликдан 3 ёшгача бўлган болаларда шаклланаётган ТЖА нинг тарқалганлиги 33,1%, шаклланган ТЖА – 28,2% га етадиган бўлса, 3 ёшдан 4 ёшгача фоиздаги нисбатнинг ошиши кузатилган, шундай қилиб, шаклланаётган ТЖА 44,2%, шакллангани эса - 35,5% ҳолатларда учрайди, шаклланиб бўлгани – 6 ёшда бундай бузилишлар мос равишда 49,1% ва 39,8% га ошган [5] ТЖА нинг учраши частотаси ҳақидаги масалаларни ёритиб берган мавжуд манбаларни ўрганишда, биз шундай хулосага келдикки, ТЖА 24,0% болаларда ушбу патология вақтинчалик тишлов даврида, 49,0% да – тишлов алмашинуви даврида учрайди, доимий тишлов даврида бу патология беморларнинг 35,0% да қайд этилади [12]. Шу билан бирга кўпчилик муаллифлар томонидан шу нарса кузатилганки, 6-7 ёшда, тишлов алмашинувининг бошланғич даврига келиб, тишлов аномалияларининг частотаси камаяди, бироқ, тиш қаторлари деформациясининг тарқалганлиги ортади. Ёриқлар туғма ва орттирилган бўлади. Туғма ёриқларнинг сабаби ҳомилага унинг эмбрион ҳаёти давомида турли хил ташқи ва ички механик таъсирларнинг таъсири бўлиши мумкин, масалан, миниш пайтида (аравада ёки отда) силкиниш, абортга муваффақиятсиз уринишлар, амнионистик иплар, ҳомиланинг босими, ҳомилада қаттиқ амнион, ҳомиладор аёлнинг рационида кальций тузларининг этишмаслиги ва бошқалар. [7] Баъзи муаллифлар ирсий омилларни танглайда ёриқлар нуқсонлари пайдо бўлишининг сабаби деб ҳисоблашади. Бироқ, бу масалани илғор биология фанлари нуқтаи назаридан ўрганиб, асосий этиологик омил ҳомиланинг шаклланиши пайтида унга ноқулай муҳит омилларининг таъсири эканлиги исботланган. Танглайнинг орттирилган нуқсонлари сифилитик лезёнлар, қизил югурук касаллиги, жарроҳлик, ўқ отиш ва бошқа травматик жароҳатлар натижасида ҳосил бўлади.[3] Танглай ёриқлари турли хил локализация, турли шакл ва ўлчамларга эга. Қаттиқ танглайнинг изоляцияланган ёриқлари, юмшоқ танглай ва лаб ёриғи билан биргаликда қаттиқ танглай ёриқлари бўлиши мумкин. Юқори жағнинг жиддий нуқсонлари бўлса, кенг жароҳатлар ёки операциялардан сўнг улар ташқи нуқсонни эктопротез билан ёпиш ва оғиз ва бурун бўшлиқларини ажратиш учун обтуратор ишлаб чиқариш билан юз протезига мурожаат қилишади.[8] Қаттиқ ва юмшоқ танглайнинг нуқсонларини қоплайдиган барча турдаги обтураторлар муҳим ҳаётий функцияларни - нутқ, овқатланиш, нафас олишни нормаллаштиришга хизмат қилади. ХVI-асрда Амброисе Паре манжетли боғич кўринишидаги металл обтураторни таклиф қилгани Бироқ, бу обтураторлар мантиқсиздир ва бундан ташқари, улар фақат қаттиқ танглайнинг нуқсонларини қоплайди. Делаборре, Стеарне, Кингслей ва бошқалар нафақат қаттиқ, балки юмшоқ танглайнинг нуқсонини ҳам алмаштирадиган комбинацияланган обтураторни лойиҳалашга ҳаракат қилишди. 1906 йилда Суерсен томонидан юмшоқ танглай обтуратори таклиф қилинган. [10] Обтураторлар (лот. Обтураре - тиқин) - ғайритабиий тешикларни тўлдириш ёки тўсиш учун мўлжалланган қурилмалар.[11] Максиллофасиял патология ҳолатларида обтураторлар қаттиқ ёки юмшоқ танглайнинг конженитал ёриқлари учун, танглайнинг шикастланиши ёки ҳалокатли оғриқли жараёнлардан кейин қўлланилади. Неоплазмалар учун юқори жағни резекция қилиш учун операциядан сўнг обтуратор қўлланилади - юқори жағнинг протези.[9] Бундай ҳолларда обтураторлардан фойдаланиш нутқ, нафас олиш ва озиқ-овқат истеъмол қилишнинг нормал функцияларини тиклаш учун зарурдир. Обтураторларнинг конструкциялари нуқсонларнинг жойлашиши, шакли ва ҳажмига қараб фарқланади. Ҳозирги вақтда оғиз обтураторларини ишлаб чиқариш учун материал пластик 695 (полиметил метакрилат) бўлиб, уларнинг мустаҳкамлиги, пластик хусусиятлари ва хавфсизлиги обтураторни оғиз бўшлиғида доимий равишда кийиш учун мақбулдир. Мутахассислар юмшоқ ва