BIOLOGIYA FANINI O‘RGANISH JARAYONI: SHAXSIY YONDASHUV VA SAMARALI METODIKALAR

Аннотация

This thesis deeply analyzes the role of natural sciences, especially medical physics, in modern medical education and their role in the formation of diagnostic skills. Ensuring the harmony of theoretical and practical knowledge through the use of integrated educational modules in the educational process, and developing the clinical thinking capacity of students through the use of simulation technologies are studied as urgent issues. Based on the results of experimental research conducted at the Department of Natural Sciences of the Termez University of Economics and Service, the author scientifically highlights the advantages of integrated modules in increasing educational efficiency. This approach has been observed to increase the level of student mastery, increase motivation for the lesson, and develop analytical and reflective thinking skills. The reliability of these changes is mathematically substantiated through statistical analysis. Thus, the thesis shows the effectiveness of teaching natural sciences in medical education through modern approaches, the advantages of innovative methods, and ways to apply them in practice. Keywords: Medical physics, integrated learning module, diagnostic skills, simulation technology, interdisciplinary approach, motivation, t-test, SPSS, reflective thinking. Kirish. Tibbiy ta’limda tabiiy fanlarning roli doimo markaziy o‘rinda bo‘lib kelgan. Ayniqsa, fizika fani turli klinik-amaliy vositalarni tushunish, ularning ishlash prinsiplarini anglash hamda natijalarni tahlil qilishda muhim ahamiyatga ega. Bugungi kunda diagnostika vositalarining murakkabligi, tibbiy texnologiyalarning jadal rivojlanayotgani va sog‘liqni saqlash tizimida aniq fanlarga asoslangan yondashuvlarning kengayishi tibbiy fizika fanini chuqurroq va zamonaviy shaklda o‘rgatishni taqozo etmoqda. Shu nuqtai nazardan qaralganda, an’anaviy dars metodlari talabalarda yetarli darajadagi tahliliy, reflektiv va klinik fikrlash ko‘nikmalarini shakllantira olmaydi. Mazkur ehtiyoj tibbiy ta’limda integratsiyalashgan o‘quv modullarini joriy qilish zaruratini yuzaga keltirmoqda [1]. Bunday modullar nazariy bilimlarni amaliy faoliyat bilan bog‘lab, talabada mustaqil o‘rganish, kuzatish, xulosa chiqarish va tahlil qilish salohiyatini shakllantiradi. Ayniqsa, fizika fani klinik diagnostika vositalarini tushuntirishda muhim ahamiyat kasb etadi: yurak EKGsi, qon bosimi o‘lchash, rentgen va UTT tizimlari, nurlanishning to‘qimalarga ta’siri kabi mavzular zamonaviy diagnostikaning asosini tashkil etadi [2]. Asosiy qism. Integratsiyalashgan o‘quv modullari bu — fanlararo yondashuvga asoslangan, turli yo‘nalishdagi fanlarning yagona pedagogik holatda uyg‘unlashtirilgan ko‘rinishidir. Tibbiy fizika fani doirasida yaratilgan bunday modullar fizika, biologiya, anatomiya va klinik tibbiyot 87 “TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING MUAMMOLARI VA YECHIMLARI” asoslarini o‘z ichiga oladi. Bu orqali talaba EKG signallarining fizikasini nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan ham anglaydi. Misol uchun, yurak bioelektrik impulslarining hosil bo‘lishi, ularning tanadagi tarqalishi va EKG apparatlarida qayd etilishi elektromagnit qonuniyatlarga tayanadi [3]. Talaba bu bilimlarni yurak faoliyatining klinik baholanishiga qo‘llay oladi. Shu kabi, qon bosimini tushunishda bosim, kuch, yurak zarbi, kapillyar o‘tkazuvchanlik kabi fizik parametrlar asosida gipertenziya yoki gipotenziya holatlarini tahlil qilish imkoniyati vujudga keladi. Tadqiqotda Termiz iqtisodiyot va servis universiteti tabiiy fanlar kafedrasida 2024–2025 o‘quv yili davomida 2 ta tajriba guruhi ustida kuzatish olib borildi: A-guruh an’anaviy metodda, B-guruh esa integratsiyalashgan o‘quv moduli asosida o‘qitildi. Har ikki guruhda quyidagi mavzular bo‘yicha laboratoriya mashg‘ulotlari tashkil etildi: 1) Yurak EKG signallarini tahlil qilish; 2) Qon bosimining fizik asosi; 3) Nurlanishning to‘qimalarga ta’siri; 4) Termik muvozanat va issiqlik o‘tkazuvchanlik. B-guruhga simulyatsion vositalar (ECG Sim Pro, digital qon bosimi monitori, “Visible Body” 3D anatomik atlas) topshirilib, mustaqil ishlash imkoniyati berildi. Har bir laboratoriya mashg‘ulotidan so‘ng talabalar 1) yozma test, 2) amaliy topshiriq (hisoblash, modellashtirish, tahlil qilish), 3) reflektiv yozma ish orqali baholandi [4]. Statistik tahlil SPSS 25.0 dasturi yordamida t-test usulida amalga oshirildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, B-guruhda nazariy bilimlar o‘zlashtirilishi 23% ga, amaliy ko‘nikmalar esa 31% ga yuqori bo‘ldi. Likert shkalasi asosidagi motivatsiya so‘rovnomasida B-guruh talabalari o‘rtacha 4.3 ball bilan “darslar qiziqarli va real tibbiyotga yaqin” deb baholagan. Bu ko‘rsatkich A-guruhda 3.1 ballni tashkil etdi. Reflektiv yozma ishlar tahliliga ko‘ra, B-guruh talabalarining 87 foizi o‘zlarini haqiqiy shifokor kabi his qilganliklarini, darslar ularni o‘ylashga va tahlil qilishga majbur qilganini ta’kidlagan [5]. Xulosa. Yuqoridagi natijalarga tayangan holda xulosa qili