FUTBOLDA KINEMATIK TAHLIL YORDAMIDA HARAKAT SAMARADORLIGINI OSHIRISH

Аннотация

This article focuses on developing the technical training of young football players based on kinematic indicators. The kinematic parameters of technical movements, including dribbling, striking, and passing, were studied. Optimal angles and motion ranges were identified, and specific exercises and methods to improve technical skills were developed. The findings offer practical recommendations that significantly enhance the technical preparation of young football players. The methodology is designed to increase the application of technical skills in game situations. The importance of modern technological tools, such as 3D cameras for kinematic analysis, is highlighted for football training. Keywords: Young football players, technical training, kinematic indicators, motion angles, dribbling, striking, passing, ball control, muscle strength, technical exercises, motion analysis, development. 1612 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6 Kirish Bugungi kunda professional futbolchilarni tayyorlashda yangi bosqichga o‘tish uchun futbol ta’lim muassasalari sonini ko‘paytirish, ularni xalqaro standartlarga mos infratuzilma bilan ta’minlash va raqobatbardosh mutaxassislarni tayyorlash muhim vazifalardan biri hisoblanadi. Yosh futbolchilarni kinometrik ko‘rsatkichlari asosida texnik tayyorgarligini oshirish metodikasini ishlab chiqish ushbu jarayonning eng dolzarb jihatlaridan biri hisoblanadi. Futbol o‘yin faoliyati jarayonida kuzatiladigan o‘zgaruvchan vaziyatlarda to‘g‘ri va tezkor qaror qabul qilishni rivojlantirish uchun texnik tayyorgarlik imkoniyatlariga yuqori talablar qo‘yilmoqda. Shu maqsadda, kinometrik tahlil orqali harakatlarning burchaklarini, tezligini va trayektoriyasini aniqlash hamda ushbu ko‘rsatkichlar asosida mashg‘ulotlarni rejalashtirish muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu yondashuv nafaqat futbolchilarning texnikasini yaxshilashga, balki ularning jarohat xavfini kamaytirishga ham xizmat qiladi. Mamlakatimizda futbolni rivojlantirishga qaratilgan bir qator normativ-huquqiy hujjatlar qabul qilingan. Jumladan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 3-noyabrdagi PQ- 414-sonli, 2023-yil 7-apreldagi PQ-115-sonli va 2024-yil 20-martdagi PQ-136-sonli qarorlari ushbu sohani kompleks rivojlantirishga qaratilgan muhim hujjatlardir. Ushbu tadqiqot futbolchilarning texnik harakatlarini kinometrik tahlil asosida takomillashtirishni nazarda tutib, ushbu hujjatlarda ko‘zda tutilgan vazifalarni amalga oshirishga hissa qo‘shadi.[1,2,3] Mazkur dissertatsiya tadqiqoti orqali yosh futbolchilarning texnikasini rivojlantirishda zamonaviy texnologiyalardan samarali foydalanish va ularning natijalarini yanada yaxshilashga qaratilgan ilmiy asoslangan tavsiyalar taklif etiladi. Bu esa nafaqat o‘yin ko‘rsatkichlarini yaxshilashga, balki professional futbolchilar tayyorlashning samaradorligini oshirishga ham xizmat qiladi. Adabiyotlar tahlili Yosh futbolchilarni tayyorlash bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar milliy, MDH va xalqaro darajadagi bir qator olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Mahalliy olimlar, jumladan, Sh.U.Abidov, M.R.Yo‘ldashov va boshqalar, jismoniy va taktik tayyorgarlikni oshirish, mashg‘ulot jarayonini jadallashtirish va yuklamalarni oshirishga qaratilgan usullarni ishlab chiqishga e’tibor qaratgan. MDH davlatlarida V.P.Guba, D.V.Ribin, I.G.Maksimenko kabi olimlar futbolchilarning texnik va taktik tayyorgarligi, mushak kuchi va harakat tezligi kabi omillarning ahamiyatini o‘rgangan. Xalqaro tadqiqotlar (F.B.Asseman, O.Caron, A.Trecroci va boshqalar) futbolchilarning musobaqa faoliyatiga tayyorgarligini yillik tayyorgarlik sikllari yordamida optimallashtirish bo‘yicha innovatsion usullarni ishlab chiqishga qaratilgan. Ushbu tadqiqotlar futbolchilarning texnik va jismoniy ko‘nikmalarini rivojlantirishda zamonaviy texnologiyalarning muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatgan.[4,5]] Metodika Yosh futbolchilarning kinematika ko‘rsatkichlarini aniqlashda harakatlar dinamikasi ham muhim omillardan biridir. Jumladan, o‘yin davomida to‘xtash va yugurishni boshlash, o‘ngga va chapga burilish kabi harakatlarning o‘zaro bog‘liqligini mutonosiblikda bajarishiga e’tibor qaratildi. Ushbu ko‘rsatkichlar zamonaviy texnologiyalar yordamida (masalan, 3 D kameralar, videonaliz, va akselerometrlar orqali) tahlil qilindi. Har bir yosh futbolchining o‘ziga xos kinematik xususiyatlarini o‘rganish natijasida ularning kamchiliklarini to‘ldirish va jamoaning umumiy natijalarini yaxshilash mumkin. Yosh futbolchilarning kinematik ko‘rsatkichlarini aniqlash uchun maxsus test va tahlil uslublari qo‘llaniladi. Quyida bu ko‘rsatkichlarni o‘lchash bosqichlari va ularning tahlil jarayonini diagrammalarda ham ifodalandi. 1-jadval 1613 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6 Yosh futbolchilarni texnik harakatlarini kinematik ko‘rsatkichlarni aniqlash jadvali O‘lchash Tr Ko‘rsatkich turi O‘lchash usuli Jihozlar birligi Sekund (s) 1 Yugurish tezligi 30 m sprint testi Fotofinishlar Tezlanish 5 m va 10