ЁШЛИ ФУТБOЛЧИЛАРНИНГ ЖИСМОНИЙ ВА ПСИХОФИЗИОЛОГИК ТАЙЁРГАРЛИГИНИНГ ДИНАМИКАСИ АНИҚЛАШ

Аннотация

Мазкур мақолада футбол тўгаракларида шуғулланувчи 11 ёшли футбалчиларнинг жисмоний ва психофизологик кўрсаткичларининг йиллик динамикаси ўрганилган. Калит сўзлар: футбол тўгараклари, бошланғич тайёргарлик босқичи, жисмоний ривожланиш динамикаси, психофизиологик ривожланиш динамикаси. Долзарблиги. Бугунги кунда жисмоний тарбия ва сапорт соҳаси, мамлака-тимиз олимлари томонидан соҳани модернизациялаш ва янги босқичга олиб чиқиш, ёшларни маънан ва жисмонан тўғри ривожлантириш ҳамда жараённинг сифатини оширишга йўналтирилган илмий салоҳиятга эга эканлиги билан аҳамиятлидир. Хорижий давлатларнинг тадқиқотчи изланувчи мутаҳассислари томонидан, мавзуга алоқадор бўлган тадқиқот ишларини, ва адобиётлари ўрганилди. Қолаверса соҳада ютуқларга эришиш мақсадида амалётга тадбиқ қилинаётган қатор ислоҳатлари натижасида эришилган ютуқлари ўрганилди. Мамлакатимиз ва ҳориж тадқиқотчи изланувчи олимлари томонидан яратилган илмий-услубий адабиётларига қуйдагиларни мисол қилиш мумкин. Бошланғич тайёргарлик босқичида шуғулланувчи футболчиларининг умумий жисмоний тайёргарлик динамикаси юзасидан қатор олимлар томонидан изланиш-лар олиб борилган бўлиб, [Комилов Ж.Р. 2018], [Нуримов Р.И. 2005], [Р.И. Нуримова. 2005] ва бошқалар шулар жумласиндандир. Футболчиларнинг жисмоний тайёргарлик даражалари бўйича қатор хориж олимлари [Гриндлер К., Пальке X., Хеммо X.1976] томонидан мавзуга доир муаммолар ечимига эришиш бўйича изланишлар олиб борган. Бошланғич тайёргарлик босқичида шуғулланувчи футболчиларнинг махсус жисмоний сифатларининг юқори кўрсаткичларига эришишга қаратилган ва психо- фиологик тайёргарлигини аниқлашга қаратилган тадқиқот илмий-услубий тадқиқотлар жараёнида ишлаб чиқилган методикаларни [Тюленьков С.Ю.2007] [Озолин, Н.Г. 2009], [Шамардин А. И. 2000], [Золотарев А.П. 1995] каби олимларнинг адабиётларида кўриш мумкин. Хориж ва мамлакатимиз мутаҳасислари томонидан ўтказилган тадқиқот ишларини ўрганиш натижасида тўпланган улкан тажриба ва билимларга таяниб шуларни хулоса қилиш мумкинки, Жаҳоннинг ривожланган давлатлари ва мамлакатимиз олимлари томонидан бошланғич тайёргарлик босқичида шуғулла-нувчи футболчиларнинг психологиясига, жисмоний сифатлари ҳамда унинг ривожланиши, бағишланган тадқиқот ишларининг аниқланган муаммолар ўз ечимини топган. Шунга қарамай тадқиқот 11 ёшли футболчиларнинг жисмоний ва психофизологик тайёргарлигининг йиллик динамикасининг ўсиш кўрсаткичлари-нинг яхшиланишига қаратилган илмий-услубий изланишлар амалга оширилиб, назарда тутилган муаммолар юзасидан асосли методик тавсиялар ишлаб чиқарилиб, инобатга олинмаса ва амалётга тадбиқ қилинмаса бази муаммолар муаммолигича қолаверади. 1596 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6 Тадқиқотнинг мақсади: бошланғич тайёргарлик босқичида шуғулланувчи 11 ёшли футболчиларнинг жисмоний ва психофизиологик тайёргарлигининг йиллик динамикаси кўрсаткичларини аниқлаш. Тадқиқотнинг вазифалари: мавзуга доир адабиётларни тахлил қилиш, - 11 ёшли футболчиларнинг жисмоний тайёргарлигининг йиллик динамикасини кўрсаткичларининг аниқлаш, - бошланғич тайёргарлик босқичида шуғулланувчи 11 ёшли футболчилар психофизиологик тайёргарлигининг йиллик динамикаси кўрсаткичларини аниқлаш. Тадқиқотнинг объекти: бошланғич тайёгарлик босқичида шуғулланувчи 11 ёшли футболчиларнинг машғулотлари жараёни. Тадқиқотнинг предмети: 11 ёшли бошланғич тайёгарлик босқичи футбол- чилариинг машғулатлари жараёнида жисмоний риважланиш ва физололик тайёргарлигининг йиллик динамикасини аниқлаш. Тадқиқот усуллари: илмий-услубий адабиётлар таҳлили, педагогик куза-тув, педагогик тестлаш, математик-статистик таҳлил. Тадқиқотни ташкиллаштириш: Қорақалпоғистон Республикаси Болалар ва ёш ўспиринлар футбол маҳорат мактабида шуғулланувчи ёш футболчи-ларнинг ўқув- машғулотлари жараёнида ўтказилди. Тажрибаларимизда 11 ёшли футболчилар иштирок этишди (n=52). Ўтказилган тадқиқот натижалари ва муҳокамаси. бошланғич тайёргар-лик босқичида шуғулланувчи 11 ёшли футболчиларнинг жисмоний тайёргарлиги-нинг йиллик динамикаси кўрсаткичларини аниқлаш мақсадида ташкиллаш-тирилган педагогик тажрибаларда спортчилар томонидан қайт этилган натижалар-нинг илмий-услубий таҳлили қуйида баён қилинади. Демак 11 ёшли футболчиларнинг тана оғирлиги бўйича ривожланиш кўрсаткич- лари ўрганилди. Унга кўра футболчиларнинг тана оғирлиги тадқиқот аввалида ўртача 35,9±1,28 кг га тенг, тадқиқот охирида эса бу кўрсаткич 37,1±1,43 кг га етган. Ушбу ёшдаги футболчиларнинг жисмоний ривожланишида вазн кўрсаткичларининг йиллик ўсиши фарқи 2,4 кг га фарқ қилган (6,5%). Кўрсат-кичлар орасидаги статистик фарқлар ишончли эмас (Р>0,05) (1 расмга қаранг). 1597 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6 1 расм. 11 ёшли футболчиларнинг йиллик жисмоний ривожланиш динамикаси кўрсаткичлари. Футболчиларнинг тана узунлигининг кўрсаткичлари йил бошида ўртача, 134,6±1,72 см га тенг бўлан бўлса. Йил охирида жисмоний ривожланиш жараёни 2,2 см га ортиб, 141,4±1,80 см га тенг бўлди. Юқорида олинган натижаларда ҳам жисмоний ривожланиш кўрсаткичла