BOLALARDA IJODIY FIKRLASHNI RIVOJLANTIRISH USULLARI

Аннотация

This article explores the main methods of developing creative thinking in children. It highlights the importance of nurturing creativity from an early age and analyzes various psychological and pedagogical approaches. Special attention is given to the role of play activities, digital technologies, and the influence of family environment and parents in unlocking a child’s creative potential. Key words: Creative thinking, child psychology, development stages, pedagogical approach, play activity, digital technologies, emotional development, imagination and fantasy, parental role, preschool education, personal potential, innovative learning, communication skills. Аннотатсия: В данной статье рассматриваются основные методы развития творческого мышления у детей. Раскрыта важность формирования креативности на раннем этапе, а также проанализированы психологические и педагогические подходы. Особое внимание уделено роли игровой деятельности, цифровых технологий, а также влиянию семейной среды и родителей на раскрытие творческого потенциала ребенка. Ключевые слова: Творческое мышление, психология развития ребенка, этапы развития, педагогический подход, игровая деятельность, цифровые технологии, эмоциональное развитие, воображение и фантазия, роль родителей, дошкольное воспитание, личностный потенциал, инновационное обучение, коммуникативные навыки. Zamonaviy ta’lim tizimi jamiyat ehtiyojlariga mos ravishda yangilanib, bolalarda nafaqat bilim va ko‘nikmalarni, balki mustaqil va ijodiy fikrlash qobiliyatini https://scientific-jl.com/new 66 00 Volume–79_Issue-2_June-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS shakllantirishga katta e’tibor qaratmoqda. XXI asrda muvaffaqiyatli shaxs bo‘lish uchun odatiy sxemalardan chekinib, yangicha, noodatiy yondashuvni ishlab chiqish zarurati tobora ortib bormoqda. Shu nuqtai nazardan, ijodiy fikrlash - bola shaxsining har tomonlama rivojlanishida muhim omil hisoblanadi. Ijodiy fikrlash inson tafakkurining eng yuqori shakli bo‘lib , muammoni yangicha ko‘ra olish, yangi g‘oya yaratish, fantaziya va tasavvur orqali yangilikka erishish qobiliyatini anglatadi. Bu qobiliyatni erta yoshdan boshlab rivojlantirish, bolani erkin fikrlaydigan, ijtimoiy faol, innovatsion yondashuvga ega shaxs sifatida shakllanishiga xizmat qiladi. Mazkur maqolada bolalarda ijodiy fikrlashning shakllanish bosqichlari, uni rivojlantirishga yordam beruvchi psixologik va pedagogic usullar, shuningdek o‘yin faoliyati, texnologiyalar va oilaviy muhitning ahamiyati tahlil qilinadi. Ijodiy fikrlash – bu insonning mavjud bilimlar asosida yangi g‘oya, mahsulot yoki yechim yaratish qobiliyatidir. Psixologik jihatdan ijodkorlik divergent (turli yo‘nalishli) tafakkur, tasavvur, emotsional sezgirlik va motivatsiya bilan bog‘liq. J. Gilford (Joy Paul Guilford ) ijodiy fikrlashni oddiy mantiqiy fikrlashdan farqli ravishda ko‘p yo‘nalishli va erkin assotsiatsiyalarga tayanuvchi jarayon deb ta’riflaydi. Bola tug‘ilgandan boshlab atrof -muhitni o‘rganadi, savollar beradi, tajriba qiladi – bu ijodiy jarayonning ilk ko‘rinishlaridir. Agar bu ichki intilishlar qo‘llab- quvvatlansa, bola o‘z fikrini erkin bildiradigan, o‘ziga ishongan , noodatiy yondashuvga ega shaxsga aylanadi. Asosiy ahamiyati: Mustaqil fikrlashni shakllantiradi; Muammoga turli burchakdan qarashni o‘rgatadi; Kelajak kasblariga tayyorlaydi (texnologiya, dizayn, tahlil); Ijtimoiy moslashuvchanlikni oshiradi. Kognitiv rivojlanish (lot. cognitio – bilish, anglash) — bu bolaning aql- idrok, tafakkur, xotira, tasavvur, nutq va muammo yechish kabi bilish jarayonlarining rivojlanishidir. U insonning bilimlarni qanday qabul qilishi, tushunishi, tahlil qilishi va ularga munosabat bildirish mexanizmlarini o‘rganadi . Kognitiv rivojlanish psixologiyada asosan Jean Piaget (J. Piajé) nazariyasi orqali izohlanadi. Piaget bola tafakkurining rivojlanishini bosqichma-bosqich sodir bo‘ladigan, ketma- ket tartibda rivojlanadigan jarayon deb hisoblagan .Shunga ko'ra u kognitiv rivojlanishni to‘rt bosqichga bo‘ladi, ulardan ikkitasi bolalarda ijodkorlik bilan bevosita bog‘liq: 2–6 yosh (Preoperatsional bosqich): Tasavvur kuchli bo‘ladi, fantaziya rivojlangan. Ob'ektlar va vaziyatlar bilan ijodiy o‘yinlar. Rasm, haykal, o‘yinchoqlar orqali o‘zini ifoda etish https://scientific-jl.com/new 66 11 Volume–79_Issue-2_June-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS 7–11 yosh (Konkret operatsion bosqich): Mantiqiy fikrlash boshlanadi, lekin hali real holatlarga tayangan. Konstruktorlar, dramatik o‘yinlar, hayoliy savollar asosida ijodiy tafakkuri rivojlanadi Muammolarni bir necha yo‘l bilan hal qilishni o‘rganadi. Shuningdek , bolalarda ijodiy fikrlashni rivojlantirish va yaxshilanishida psixologik hamda pedagogik yondashuvlar, metodlar muhim ahamiyat kasb etadi. Psixologik yondashuv bolalarda ijodiy fikrlashni asosan ularning ichki psixik jarayonlari — tafakkur, tasavvur, emotsiya, motivatsiya, xotira, e’tibor — asosida rivojlantirishga qaratilgan. Lev Vygotskiy nazariyasi “Yaqin rivojlanish zonasi” (Zo