IKROM OTAMUROD SHE’RIYATIDA POETIK TASVIR

Аннотация

likdan ko‘ra ma’naviy-terbiyaviy, ruhiy anglanishlar bilan bog‘liq. “So‘z – yurakdan chiqqan ko‘z yosh, Qog‘ozda aks etgan dard.” Bu yerda “so‘z” metaforasi orqali u yurakdagi iztirobni ko‘z yosh timsolida berib, dardni qog‘ozda jamlaydi. Bu metafora o‘quvchini she’riyat va yurak orasidagi bog‘liqlikni his qilishga chorlaydi. Tashbihlar esa asosan ikki xil: an’anaviy va innovatsion. Ikrom Otamurodning ko‘pgina tashbihlari innovatsion xarakterga ega. “Hayot – ko‘z ilg‘amas, mo‘rt oynadek siniq.” Bu tashbih orqali hayotning beqarorligi, insonning ehtiyotkorligi kerakligi poetik tarzda anglatiladi. Ikrom Otamurod she’riyatining yana bir muhim jihati – lirizmdir. Lirizm – bu shoirning ichki dunyosini, kechinmalarini, quvonch va iztiroblarini o‘quvchi bilan bevosita ulashishidir. Shoir she’rlarida lirik qahramon rolida o‘zi namoyon bo‘ladi. “Men kechani sevaman – unda jimjitlik, Yuragimga o‘xshagan sukunat bor.” Bu misrada kechaning sukunati – lirik qahramonning yurak holati bilan uyg‘unlashgan. Bu uyg‘unlik esa she’rga ruhiy chuqurlik baxsh etadi. Ikrom Otamurod she’rlarida falsafiy tafakkur kuchli. U ko‘pincha hayot, o‘lim, mavjudlik, vaqt, inson va tabiat munosabati haqida mushohadalar yuritadi. “Vaqt – bu soyadek jim o‘tayotgan narsa, Ammo har soniyam yurakdan o‘tadi.” Bu misrada vaqtning ko‘rinmasligi, ammo yurakka ta’sir qilishi poetik tasvirda berilgan. Bu – vaqtning metafizik talqini hisoblanadi. https://scientific-jl.com/new 11 44 22 Volume–78_Issue-3_June-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS Ba’zi she’rlarida esa tasavvufiy ruhi seziladi. Xudoga, ilohiy muhabbatga, ma’naviy yuksalishga intilish ko‘rinadi. Ikrom Otamurod she’riyatida tabiat manzaralari shunchaki fon emas, balki voqealar, hissiyotlar rivojiga xizmat qiluvchi poetik vositadir. “Oltin barglar tushar yelkangga, kuzda – Ayriliq sadosi chalingandek bo‘lur.” Bu misrada kuz – ayriliq timsoli, barg – o‘tkinchi tuyg‘u, shamol – xotira sifatida tasvirlanmoqda. Tabiat orqali inson kechinmalari, yurakdagi dard va umidlar ifodalanadi. Bu esa poetik tasvirning keng ko‘lamli ishlatilishiga ishora. Ikrom Otamurodning poetik tasvirda foydalanadigan uslublar quyidagicha tavsiflanadi:  Minimalizm: qisqa, lo‘nda, lekin chuqur mazmunga ega ifodalar;  Simvolizm: har bir tabiat hodisasi, obraz muayyan ma’no ifodalaydi;  Falsafiy lirizm: she’rlar mushohadaga undaydi;  Orzular va xotiralar uyg‘unligi: o‘tmish va hozirgi vaqt poetik mushtarakda tasvirlanadi;  O‘zbek xalq she’riy an’analari va zamonaviy ifoda vositalari sintezi.1 Xulosa qilib aytganda, Ikrom Otamurod she’riyati o‘zbek adabiyotining bugungi bosqichida o‘ziga xos uslub va yondashuvga ega badiiy hodisa sifatida e’tirof etiladi. Uning poetik tasvirlari – hayotga, inson ruhiyatiga, borliqqa bo‘lgan teran nigoh, badiiy ifoda va estetik zavq uyg‘unligidir. Shoir poetik obrazlar, metafora va timsollar, tovush va ranglar orqali o‘quvchining qalbiga yo‘l topadi, uni o‘ylantiradi, ruhlantiradi. Bu esa shoir ijodining zamonlar osha dolzarb va yuksak badiiy qiymatga ega bo‘lishini ta’minlaydiю Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Umurov H. Adabiyot nazariyasi. Toshkent: Sharq. 2002; 2. Quronov D. Adabiyotshunoslikka kirish. Toshkent: Xalq merosi, 2004; 3. Quronov D. Adabiyot nazariyasi asoslari. Toshkent: Akademnashr, 2018. 4. Ikrom Otamurod. Suk ut sadosi: S h e’rlar, balladalar, dostonlar, tarjimalar. Toshkent: Adabiyot, 2021. 5. Quronov D. Adabiyot nazariyasi asoslari. Toshkent: Akademnashr, 2018. 6. Ikrom Otamurod. Sopol siniqlari. To shkent: Ganjina, 2022. 7. Belinskiy V.G. Adabiy orzular. T.: Adabiyot va san’at, 1977. 8. Ikrom Otamurod. Muqaddar: She’rlar va dostonlar. – T.: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2012. 1 Quronov D. Adabiyot nazariyasi asoslari. Toshkent: Akademnashr, 2018. https://scientific-jl.com/new 11 44 33 Volume–78_Issue-3_June-2025