TURIZM SOHASIDA OZIQ-OVQAT XAVFSIZLIGI VA SANITARIYA TALABLARI

Аннотация

This study analyzes the impact of compliance with food safety and sanitation-hygiene requirements in Uzbekistan on the tourism sector. Based on data published by the World Health Organization (WHO), the Ministry of Health of the Republic of Uzbekistan, and the Ministry of Tourism and Cultural Heritage, cases of food poisoning, the country’s position in international rankings, and the level of adherence to sanitary regulations were examined. The study results indicate that compliance with hygiene and sanitation requirements not only protects public health but also directly https://scientific-jl.com/wsrj 2 6 3 Volume-40_Issue-1_June-2025 World scientific research journal influences the development of the tourism industry. This article provides recommendations for improving food safety and enhancing tourism attractiveness. Keywords: food safety, sanitation and hygiene, tourism, international rankings, food poisoning, public health. Kirish Oziq-ovqat xavfsizligi turizm sohasining ajralmas qismi bo‘lib, nafaqat sayyohlarning salomatligini himoya qiladi, balki mamlakatning turistik imidjiga ham ta’sir qiladi. JSST ma’lumotlariga ko‘ra, har yili dunyoda 600 million kishi sifatsiz oziq-ovqat iste’mol qilish natijasida kasallanadi, 420 ming nafari esa vafot etadi. Shu sababli, O‘zbekiston Prezidenti 2024-yil 16-fevralda “Respublikada oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmonni imzoladi.[1] Sayyohlar mahalliy taomlarni tatib ko‘rish uchun restoranlarga tashrif buyuradi, ammo gigiyena talablariga rioya qilinmasa, turizm sektori katta zarar ko‘rishi mumkin. Tadqiqotlarga ko‘ra, oziq- ovqatdan zaharlanish holatlari kuzatilgan restoranlarning 60 foizi qisqa vaqt ichida mijozlar ishonchini yo‘qotib, yopilishga majbur bo‘ladi. Escherichia coli, Salmonella va Listeria kabi patogenlar noto‘g‘ri saqlangan yoki qayta ishlangan oziq-ovqat orqali tarqalib, og‘ir infeksiyalarga sabab bo‘lishi mumkin. Shu bois, 2025-yil 3-fevralda qabul qilingan “Oziq-ovqat xavfsizligi to‘g‘risida”gi qonun turizm sohasi uchun ham muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu maqolada turizm sohasida oziq-ovqat xavfsizligi va sanitariya talablariga rioya qilishning ahamiyati, uning sayyohlar va biznes rivojiga ta’siri hamda qonunchilik me’yorlari tahlil qilinadi.[2] ADABIYOTLAR SHARXI Oziq-ovqat xavfsizligi va sanitariya talablariga rioya qilish masalasi global miqyosda dolzarb hisoblanadi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) va BMTning Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti (FAO) tomonidan bu borada qator tadqiqotlar olib borilgan. Ushbu mavzu bo‘yicha dunyo miqyosida ko‘plab olimlar ilmiy izlanishlar olib borgan bo‘lib, ayniqsa oziq-ovqat mahsulotlarining xavfsizligi va ularning inson salomatligiga ta’siri keng o‘rganilgan. Dunyo miqyosida oziq-ovqat xavfsizligi bo‘yicha ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, Motarjemi va Kaferstein (2019) o‘z tadqiqotlarida oziq- ovqat xavfsizligi tizimining global muammolarini tahlil qilgan va xalqaro sanitariya standartlariga rioya qilish zarurligini ta’kidlagan[3]. Shuningdek, Kasza G, Csenki E, Szakos D, va Izsó, T lar (2022) oziq-ovqat xavfsizligi tizimlarining evolyutsiyasi haqida batafsil tadqiqot olib borgan va sanitariya-me’yoriy talablarning ishlab chiqarish va chakana savdoda qanday ta’sir ko‘rsatishini ko‘rsatgan[4]. Powell va boshqalar (2013) tomonidan olib borilgan tadqiqotlarda esa oziq-ovqat gigiyenasi bo‘yicha texnologik innovatsiyalar muhokama qilingan. Uning fikricha, zamonaviy oziq-ovqat ishlab chiqarish jarayonlarida HACCP tizimini tatbiq etish oziq- ovqat mahsulotlarining xavfsizligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi[5]. O‘zbekistonda oziq-ovqat xavfsizligi masalasi mustaqillikdan keyin jiddiy o‘rganila boshlangan. Jumladan, N.Nabiyeva(2023) o‘z ilmiy ishida oziq-ovqat xavfsizligi tizimlarini takomillashtirish va sanitariya-gigiyena me’yorlarini kuchaytirish zarurligini https://scientific-jl.com/wsrj 2 6 4 Volume-40_Issue-1_June-2025 World scientific research journal ta’kidlaydi[6].Shuningdek, Adilov, Karimkulov, Uzohkov va Sarikulov lar (2021) o‘z tadqiqotida O‘zbekistonda oziq-ovqat ishlab chiqarish jarayonlarida sanitariya-gigiyena talablariga rioya qilmaslik oqibatida yuzaga keladigan muammolarni tahlil qilgan va ularni bartaraf etish bo‘yicha chora-tadbirlarni tavsiya qilgan[7]. Oziq-ovqat xavfsizligi bo‘yicha xalqaro va mahalliy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, bu masala nafaqat sog‘liqni saqlash tizimi, balki iqtisodiyot va turizm sohalari bilan ham uzviy bog‘liqdir. Tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, xalqaro standartlarga mos keluvchi nazorat mexanizmlarini kuchaytirish, ishlab chiqarish jarayonlarida gigiyena talablariga qat’iy rioya qilish, shuningdek, iste’molchilarni xabardor qilish muhim ahamiyat kasb etadi. O‘zbekiston oziq-ovqat xavfsizligi sohasida katta qadamlar tashlamoqda, biroq sanitariya talablariga rioya qilish va sifat nazoratini yanada kuchaytirish zarurati mavjud. TADQIQOT METODOLOGIYASI Ushbu tadqiqot oziq-ovqat xavfsizligi va sanitar