Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
ВИРТУАЛ ЖАМИЯТ ВА УНИНГ ИЖТИМОИЙ-НАЗАРИЙ ОМИЛЛАРИ
Нормаматова Махсуда Нурмаматовна (Тошкент давлат иқтисодиёт университети ф.ф.д. профессори)
Журнал универсальных научных исследований · 27-33 · 2025
Аннотация
This article concerns the meaning virtuality notion.It gives the information about the influence of virtual images and virtual reality in the informatized society. The meaning of virtuality notion and its historical development were shown. Key words: virtualuty, knowing, epistemology, virtual reality, virtual imagein, information. Барқарор ривожланиш йўлини танлаган ҳар қандай жамиятда, аввало, илғор иқтисодий механизм ва ижтимоий тузилмалар, замонавий илмий 394 “Ijtimoiy va gumanitar ta’lim yo‘nalishlardagi talabalarning kompetentligini oshirish: muammolar va yechimlar” mavzusida ZARMED Respublika ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to’plami UNIVERSITETI Samarqand-2025. 23-24-may йўналишлар ва технологияларни яратишда виртуал моделлар, объектлар ва образлар катта аҳамиятга эга. Шундай экан, бугунги кунда том маънода барқарор ривожланиш йўли томон илгарилаб бораётган мамлакатимизда шу масала алоҳида, устувор муаммо сифатида баҳоланиши бежиз эмас. Таъкидлаш жоизки, жаҳон цивилизацияси тизимида ўзига муносиб, салоҳиятли ўринни эгаллаш мақсадида ўтказилаётган иқтисодий, ижтимоий- сиёсий, ҳуқуқий ислоҳотлар фан ва техникани жадал равишда ривожлантириш зарурлигини тақозо этмоқда. Фан ва техника соҳасидаги янги шаклланаётган тушунча, категорияларнинг жадал равишда ривожланиши ҳамда компьютер, интернет тизимининг шаклланиши ва уларнинг ижтимоий ҳаётга таъсирининг кучайиши бевосита виртуаллик ва виртуал реаллик муаммосини таҳлил қилиш зарурлигини тақозо этмоқда. Дарҳақиқат, фан-техника жадал суръатларда илгарилаб бораётган бир пайтда компьютер технологияси, виртуал оламнинг вужудга келиши, виртуал ҳодисалар, ҳолатлар ва обьектларнинг ижтимоий ҳаётга таъсири, ахборот оқимининг кўпайиши, интернет ва компьютер оламидаги виртуал ўйинларнинг инсон онгига таъсири каби жараёнларининг турли томонларини тадқиқ этиш, уларни фалсафий рефлексия нуқтаи назаридан ёритиб бериш долзарб масала бўлиб қолмоқда. Зеро, жамиятимизни янгилаш, ривожлантириш учун кишиларнинг виртуал жараёнларда иштирокини таъминлаш, шу асосда виртуал образлар орқали виртуал моделларни ишлаб чиқиш ва кишиларнинг турли кераксиз виртуал тасаввурлар ҳамда образлар таъсирига тушмаслигининг олдини олиш асосий масалалардан бири ҳисобланади. Биз эпистемология, гносеология ва мантиқ таркибида (таркиб - қатъий структура (тузулиш) бўлмаган ҳолда) шаклланганини таъкидладик. Аммо бу ғояни инобатга олмайдиган файласуфлар ҳам бор. Хусусан, файласуф К.Поппернинг эпистемология фақат илмий билишни ўрганади, деган фикрига таянган В.А.Лекторскийнинг нуқтаи назарича, одатда, билиш назарияси (гносеология) ва эпистемология синоним атамалар ҳисобланади1. К.Поппернинг ғояси айрим файласуфлар томонидан қўллаб - қувватланмоқда. Жумладан, А.Ю.Бабайцевнинг фикрича, гносеология ва эпистемология ўртасида концептуал фарқ мавжуддир. Агар гносеология ўз тасаввурларини ''субъект - объект'' оппозицияси атрофида шакллантирса, эпистемологик ёндашув асосида ''объект - билиш'' оппозицияси ётади. 1 Қаранг: Лекторский В.А. Теория познания (гносеология, эпистемолоргия) // Вопросы философии. 1999. -№8. - С.72. 395 “Ijtimoiy va gumanitar ta’lim yo‘nalishlardagi talabalarning kompetentligini oshirish: muammolar va yechimlar” mavzusida ZARMED Respublika ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to’plami UNIVERSITETI Samarqand-2025. 23-24-may Эпистемология гносеологиядан фарқли ўлароқ билиш тузилиши, турлари, унинг илмий-назарий ва амалий фаолиятда объективлаштирилиши механизми масалалари билан шуғулланади2. Ренессанс даврида Г.Галилей, Ф.Бэкон ва бошқа олимлар эпистемологияда ўзига хос коперникча интеллектуал - услубий инқилобни амалга оширдилар. Г.Галилей механиканинг қонунлари ва тамойилларини ишлаб чиқиш жараёнида мушоҳадали (хаёлий) эксперимент усулидан фойдаланди3. Ф.Бэкон эса эмпирик (экспериментал) ва назарий тадқиқотлар методологиясини яратди4. Янги замон фалсафаси ва методологиясида ишлаб чиқилган ҳақиқат, эксперимент, тадқиқот усули, объективлик, мантиқийлик, ҳиссийлик, априор ва апостериор билим тушунчалари эпистемологик таълимотлар таркибига парадигмал унсур сифатида киради. Бунда иккита асосий билиш фаолияти модели - ақлий (рационализм) ва ҳиссий (сенсуализм) эпистемологик парадигма шаклланди. Янги замон эпистемологиясининг шаклланиши учун фан ва фалсафада муҳим аҳамиятга молик бўлган иккита параллел назарий - услубий изланиш жараёни содир бўлди: 1. Фанда тасодифий ҳодисаларни тадқиқ қилишга ўтиш. 2. Фалсафада билиш анъанаси кучига эга бўлган имконият ва воқелик категорияларини тадқиқ қилиш. Фалсафий ва илмий-назарий билиш соҳасидаги қайд этилган эпистемологик янгиликлар кейинчалик виртуал объект ва жараёнлар оламини ўрганиш имкониятини берадиган ҳақиқий эвристик қадам бўлди. Шундай қилиб, фан соҳасида ХVI - ХVII асрларда виртуал ҳолат, объект ва жараёнларни чуқурроқ ўрганиш томон олиб борадиган тасодиф ҳодисаларнинг миқдорий муносабатлари ва эҳтимоллик қийматларини математика аппарати ёрдамида аниқлаш йўли ва усули ишлаб чиқилди (Г.Галилей, Паскал, Гюйгенс ва бошқалар). Эҳтимолликнинг миқ
Доказательный фрагмент
«This article concerns the meaning virtuality notion.It gives the information about the influence of virtual images and virtual reality in the informatized society.»
Образец извлечения
Демо-превьюThis article concerns the meaning virtuality notion.It gives the information about the influence of virtual images and virtual reality in the informatized society. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- virtualuty, knowing, epistemology, virtual reality, virtual imagein, эпистемология, билиш, виртуаллик
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025