TARBIYALANUVCHILARDA O‘Z-O‘ZINI BOSHQARISH KO‘NIKMASINI SHAKLLANTIRISH METODIKASI

Аннотация

This article discusses the skills of self-management in preschool educational institutions and the ways, methods and means of developing these skills. The impact and role of self-management skills in the development of a child are highlighted. The article discusses the importance of using self-management skills in teaching students to identify their goals and make plans to achieve them. Key words: self-management, students, personal development, self-control, independent thinking, educational process, social adaptation Аннотация. В статье рассматриваются навыки самоуправления в дошкольных образовательных организациях, а также пути, методы и средства развития этих навыков. Подчеркивается влияние и роль навыков саморегуляции на развитие ребенка. Обсуждается важность использования навыков самоуправления при обучении студентов определению своих целей и созданию плана их достижения. Ключевые слова: самоуправление, студенты, личностное развитие, самоконтроль, самостоятельное мышление, образовательный процесс, социальная адаптация. O‘z-o‘zini boshqarish – bu shaxsning o‘z hissiyotlarini, fikrlarini va xatti- harakatlarini boshqarish qobiliyatidir. Bu ko‘nikma odamning ichki va tashqi dunyo 348 “Ijtimoiy va gumanitar ta’lim yo‘nalishlardagi talabalarning kompetentligini oshirish: muammolar va yechimlar” mavzusida ZARMED Respublika ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to’plami UNIVERSITETI Samarqand-2025. 23-24-may bilan muvaffaqiyatli munosabatlar o‘rnatishida muhim rol o‘ynaydi. Tarbiyalanuvchilarda o‘z-o‘zini boshqarish ko‘nikmalarini shakllantirish, ularning psixologik rivojlanishiga, ijtimoiy muvaffaqiyatga erishishiga, shuningdek, maqsadli va samarali hayot kechirishlariga yordam beradi. Maktabgacha ta’lim tarbiyalanuvchilarining o‘z-o‘zini boshqarish ko‘nikmasi, bolalarning o‘z fikrlarini, his-tuyg‘ularini va harakatlarini nazorat qilish, ular bilan ishlashda o‘zini boshqarish, qarorlar qabul qilishda mustaqil bo‘lish, vaqtni boshqarish va o‘z hissiyotlarini ifodalashni o‘rganishiga yordam beradi. Bu ko‘nikmalar, bolalarning ijtimoiy va hissiy rivojlanishida juda muhim o‘rin tutadi. Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun o‘z-o‘zini boshqarish ko‘nikmalarini rivojlantirish, quyidagi elementlarni o‘z ichiga olishi mumkin: - Emotsional boshqaruv: Bolalar o‘z his-tuyg‘ularini tanish va ularni boshqarishni o‘rganishlari kerak. Masalan, g‘azabni yoki xafa bo‘lishni boshqarish, stressni yengish, sabr-toqatni rivojlantirish; - Vaqtni boshqarish: Bolalar, o‘yin va ishlarga vaqt ajratishni, shuningdek, turli vazifalarni amalga oshirishda to‘g‘ri rejalashtirishni o‘rganishlari muhimdir; - o‘z-o‘zini rag‘batlantirish: Bolalar, o‘z maqsadlariga erishish uchun kuchli istak va motivatsiyaga ega bo‘lishi kerak. Ular muvaffaqiyatni nishonlash va xatolardan o‘rganishni o‘rganishadi; - Qarorlar qabul qilish: Bolalar kichik qarorlarni mustaqil ravishda qabul qilishni o‘rganishlari kerak. Bu, o‘z-o‘zini boshqarishning muhim jihatidir, chunki ular o‘zlarining xatti-harakatlarini boshqarishni va mustaqil bo‘lishni rivojlantiradilar. Maktabgacha ta’lim muassasalarida bu ko‘nikmalarni rivojlantirish uchun turli o‘yinlar, mashqlar va faoliyatlar orqali bolalarga o‘z-o‘zini boshqarish malakalarini rivojlantirish mumkin. Bu jarayon, nafaqat bolalar uchun, balki ularning ota-onalari va tarbiyachilari uchun ham juda muhimdir, chunki o‘z-o‘zini boshqarish ko‘nikmalari bolalarning kelajakdagi muvaffaqiyatlariga asos yaratadi. O‘z-o‘zini boshqarish ko‘nikmasini shakllantirishning birinchi qadami – bu tarbiyalanuvchilarga o‘zlarini anglashni o‘rgatishdir. o‘zining kuchli va zaif tomonlarini tan olish, shaxsiy ehtiyojlar va xohishlarni tushunish o‘z-o‘zini boshqarishning asosiy elementlaridir. Psixologik mashqlar, meditatsiya va o‘zini tahlil qilish yordamida tarbiyalanuvchilar o‘zlarini chuqurroq anglab, o‘zlarining hissiy holatlarini boshqarish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. o‘zini qadrlashni oshirish esa, shuningdek, shaxsning o‘ziga bo‘lgan ishonchini kuchaytiradi, bu esa o‘z-o‘zini boshqarishning mustahkam poydevorini tashkil etadi. 349 “Ijtimoiy va gumanitar ta’lim yo‘nalishlardagi talabalarning kompetentligini oshirish: muammolar va yechimlar” mavzusida ZARMED Respublika ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to’plami UNIVERSITETI Samarqand-2025. 23-24-may Tarbiyalanuvchilarni o‘z maqsadlarini aniqlash va ularga erishish uchun reja tuzishga o‘rgatish o‘z-o‘zini boshqarish ko‘nikmalarining yana bir muhim jihatidir. Maqsadga erishish uchun rejalashtirish, vaqtni samarali boshqarish va istiqbolga oid o‘ylash qobiliyati bolalar va o‘smirlarga o‘z hayotlarini nazorat qilish imkoniyatini beradi. o‘z-o‘zini boshqarishning bu jihati, nafaqat bilim olishda, balki turli hayotiy vaziyatlarga tez va to‘g‘ri javob berishda ham yordam beradi. Tarbiyalanuvchilarda o‘z-o‘zini boshqarishni shakllantirishning yana bir yo‘li – bu ijtimoiy muloqot va jamoaviy ishni rivojlantirishdir. o‘z-o‘zini boshqarish, boshqalar bilan samarali muloqot qilishni o‘z ichiga o