SAMARQAND AN’ANAVIY BADIIY KULOLCHILIGINING O‘ZIGA HOS USLUB VA YO‘NALISHLARINING ILMIY ASOSLARI

Аннотация

Ushbu maqola Samarqand an’anaviy badiiy kulolchiligining o‘ziga xos uslubi va yo‘nalishlarini tarixiy, texnik va estetik jihatlari bilan ilmiy asosda tahlil qiladi. Maqolada kulolchilikning neolit davridan boshlab paydo bo‘lishi, qadimiy jamiyatlarda ayollar tomonidan boshlangani, keyinchalik erkaklarning ham bu hunarga qo‘shilgani qayd etiladi. Ayniqsa, O‘rta Osiyoda, jumladan, Samarqandda kulolchilik san’atining IX–XII asrlarda rivoj topib, Temuriylar davrida o‘zining eng yuqori cho‘qqisiga chiqqani ta’kidlanadi. Afrosiyob qazilmalari natijalari asosida Samarqand kulolchilik uslublarining badiiy-texnik xususiyatlari, naqshlar, shakllar, ranglar uyg‘unligi ilmiy asosda yoritiladi. Idishlarning ochiq va yopiq shakllari, ularning funksional va estetik vazifalari tafsilotlari bilan tahlil qilinadi. Shuningdek, Samarqand maktabining boshqa kulolchilik markazlariga (Toshkent, Buxoro, Farg‘ona, Namangan, G‘urumsaroy, Shahrisabz va boshqalar) bo‘lgan ta’siri ham yoritilgan. Maqola yakunida XX asrga kelib kulolchilikning inqirozi, sanoatlashtirish bosimi va ustaxonalarning kamayib borishi qayd etiladi. Shu bilan birga, Samarqand kulolchilik maktabining madaniy meros sifatida davom etishi, uning uslubiy xususiyatlari, ustalari va hududiy ta’sir doirasi ilmiy-nazariy jihatdan asoslab beriladi. Maqola, umuman olganda, Samarqand kulolchilik maktabining o‘ziga xosligi va tarixiy-madaniy ahamiyatini yoritishga xizmat qiladi. Kalit so‘zlar: Samarqand kulolchilik maktabi, badiiy kulolchilik, Afrosiyob arxeologik qazilmalari, Temuriylar davri san’ati, ochiq va yopiq shakldagi idishlar, geometrik va o‘simlik naqshlari, sirli sopol idishlar, Neolit va Eneolit davri kulolchilik, O‘zbekiston kulolchiligi, hunarmandchilik tarixi, Farg‘ona kulolchilik maktabi, Buxoro kulolchilik maktabi, Xorazm kulolchilik maktabi, mahalliy bezak uslublari, idish dizayni va rangi, san’at va amaliy hunar, XX asrda kulolchiligining tanazzuli. 234 ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-6