BASKETBOL OʻYININI TASHKIL ETISH VA UNING TEXNIK USULLARI

Аннотация

This scientific article describes in detail the tactics and technical techniques of the basketball game, the organization of the game process, as well as the methods used in studying it. Key words: basketball, endurance, skill, physical exercises, pedagogue, students, curriculum, etc. Basketbol (from English: basket - корзина [korzina - basket], ball - мяч [myach - ball]) - is a team sport with a ball, consisting of two teams of 5 people each... Basketbol (inglizcha: basket-savat bol-toʻp - polga urib qaytarmoq va ball – “toʻp”) toʻpli sport oʻyini boʻlib, har biri 5 kishidan iborat ikki jamoa bilan oʻrtasidan toʻr tortilgan maydonchada oʻynaladi. Oʻrtasidan toʻr bilan (erkaklar musobaqasi uchun 15 m 28 m maydonchada oʻynaladi. Basketbol bir jamoa 5 kishidan iborat boʻlib, 2 jamoa oʻynaydi. Oʻyinchilar toʻpni qoʻl bilan urib, raqib savatchasiga tushirishga harakat qiladilar. Koptokni qoʻl bilan oʻynab raqiblar savatga tushirish lozim. Musobaqa 2 yoki 4 partiya oʻynaladi. Basketbol AQShda paydo boʻlgan (1891). 299 “Ijtimoiy va gumanitar ta’lim yo‘nalishlardagi talabalarning kompetentligini oshirish: muammolar va yechimlar” mavzusida ZARMED Respublika ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to’plami UNIVERSITETI Samarqand-2025. 23-24-may Xalqaro Milliy Basketbol Assotsiatsiyasi (MBA) tashkil etilgan Olimpiya oʻyinlari dasturlariga kiritilgan, jahon birinchiliklari oʻtkaziladi. Basketbol Oʻzbekistonda 1920-yildan oʻynaladi. Oʻzbekiston Respublikasi 1991-yil Xalqaro basketbol federatsiyasiga, 1992-yil Osiyo basketbol konfederatsiyasiga aʼzo boʻlib kirdi. Oʻzbekistonda bu sport turi bilan 500 mingdan ortiq kishi muntazam shugʻullanadi. U maktablarda ommaviy tus olgan, jismoniy tarbiya boʻyicha dasturning ajralmas qismi hisoblanadi[1]. Basketbol 1891-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlarida yosh xristianlar ittifoqini jismoniy tarbiya boʻyicha rahbari pastor Jeymis Neymis tomonidan yaratilgan. U basketbol oʻyinini oddiy, koʻp mablagʻ sarflamasdan tashkil etishni koʻzda tutib yangi oʻyinning qoidalarini ishlab chiqdi. Oʻyin nomini basketbol deb nomladi. 1891-yilda Springfild shahridagi kollej oʻqituvchisi Jeymis Neymis bu oʻyinga “basketbol” deb nom berdi. Basketbol inglizcha soʻz boʻlib, oʻzbek tilida “qoʻl bilan oʻynamoq” degan maʼnoni bildiradi. 1891-yilda tadbiq etilgan baʼzi bir oʻyin qoidalari quyidagicha edi:  Maydoncha chegaralari 28 x 15 m  Toʻpning vazni 600-650 g.  Oʻyinchilarning soni chegaralanmaydi va hokazo.  Savat balandligi 3 m 5 s. 1891-1920-yillar basketbol oʻyini rivojlanishining birinchi bosqichi boʻlib hisoblanadi. Oʻyinning boshqa davlatlarda vujudga kelishi va rivojlanishi quyidagicha: 1900-yil - Kanada, 1908-yil - Kuba, 1909-yil - Puerto-riko, 1910-yil - Peru, 1917-yil - Braziliya, Urugvay, Meksika, Osiyoda 1900-1913-yillar - Yaponiya, Kitay, Filippinda, 1914-yil - Angliya, 1917-yil - Fransiya. Basketbol oʻyinining sobiq ittifoqda vujudga kelishi va rivojlanish tarixi. Basketbol sobiq ittifoqda 1920-1921-yillarda oʻrta Rossiya orqali tarqala boshladi. 1920-yildan boshlab Basketbol (Umumiy harbiy tayyorgarlik) tarkibiga kiritildi. Moskvada Basketbol bilan muntazam shugʻullanishga sanʼat va teatr vakillari kirishdilar. 1923-yilda tashkil etilgan “Dinamo” jamiyati sportning boshqa turlari bilan bir qatorda basketbolni ham targʻib qila boshladi. Xuddi shu yillarda basketbol Markaziy Osiyoda paydo boʻldi. 1925-yildan esa Oʻzbekistonda ham rivojlana boshladi. SSJIda jismoniy tarbiya va sportning keyingi taraqqiyoti uchun katta ahamiyatga ega boʻldi. Oʻyin 2 yoki 4 partiyadan iborat boʻlib, har bir asosida olib boriladi. Yaʼni 300 “Ijtimoiy va gumanitar ta’lim yo‘nalishlardagi talabalarning kompetentligini oshirish: muammolar va yechimlar” mavzusida ZARMED Respublika ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to’plami UNIVERSITETI Samarqand-2025. 23-24-may oʻyindagi har bir harakat natijasiga qarab toʻpni oʻyinga kiritish huquqi qaysi jamoada boʻlishidan qatʼiy nazar jamoaga magʻlubiyat yoki gʻalaba keltirishi mumkin. Hal qiluvchi partiyada oʻyin 3 ochko farq qilguncha davom etadi. 1925-yilning yanvarida Moskva jismoniy tarbiya kengashi basketbol boʻyicha musobaqalarning birinchi rasmiy qoidalarini tuzib tasdiqladi. Savatning balandligi - 3m 5sm 28x15 oʻlchamli maydonchada oʻtkaziladigan boʻldi. 1926-yilda Moskvada yangi qoidalar asosida birinchi musobaqalar oʻtkazildi. 1927-yildan basketbol boʻyicha Moskva birinchiligi muntazam ravishda oʻtkazila boshladi. “Sobiq Ittifoqida” birinchi bosmadan chiqarilgan basketbol boʻyicha maxsus adabiyot 1926-yilda paydo boʻldi va u basketbol 1926-yilda yana bir qator muhim voqealar boʻlib oʻtdi, yaʼni voleybol Butunittifoq jismoniy tarbiya kengashining oʻyinlar shoʻbasi basketbol boʻyicha musobaqalarning yagona qoidalarini tasdiqladi. Moskvalik basketbolchilarning shaharlararo uchrashuvi oʻtkazildi. Shu yillarda basketbol faqatgina Moskvada emas, balki Ukrainada, shimoliy Kavkazda, Kavkazortida, Uzoq Sharq va Oʻrta osiyo oʻlkalarida ham keng tarqaldi. “SSJI” basketbol