К содержанию
РецензированоRU2025

XIX-XX АСР БОШЛАРИДА МАРКАЗИЙ ОСИЁГА ҚИЛИНГАН НЕМИС ЭКСПЕДИЦИЯЛАРИ ТАРИХИДАН

НЕМИС ЭКСПЕДИЦИЯЛАРИ ТАРИХИДАН · Якубова Муҳтарам Бакаевна

Журнал универсальных научных исследований · 2025

Аннотация

This article explores the history of German scientific expeditions to Central Asia in the late 19th and early 20th centuries. It examines the goals, participants, and collected data, highlighting their scientific value. The study emphasizes the contribution of German orientalists to the research of the region’s culture, history, and archaeology amid growing international interest. Key words: Central Asia, German expeditions, Oriental studies, archaeology, scientific research, 19th–20th centuries. Марказий Осиё ва Ғарбий Европа халқлари ўртасидаги маданий, иқтисодий, сиёсий алоқалар кўп асрлик тарихга эга. Европалик тадқиқотчиларнинг Марказий 28 “Ijtimoiy va gumanitar ta’lim yo‘nalishlardagi talabalarning kompetentligini oshirish: muammolar va yechimlar” mavzusida ZARMED Respublika ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to’plami UNIVERSITETI Samarqand-2025. 23-24-may Осиёга қизиқиши ўрта асрлардан тортиб янги замон даврига қадар ҳам сусаймаган. (Зияева,2019.10-12 Б). Натижада ўлкамизнинг географияси, тарихи, этнографиясига оид қимматбаҳо илмий материаллар жамланган. Ушбу ҳудудда бўлган инглиз ва французлар билан бир қаторда немис миллатига мансуб шахслар ҳам талайгина эди. Немис тадқиқотчилари XIX аср охири XX аср бошларида Германия империяси ҳукумати ҳамда Россия империяси буюртмаларига биноан Туркистон ўлкасини тадқиқ қилиш учун сафар қилганлар. Уларнинг орасида табиатшунослар, ҳарбий топографлар, зобитлар, инженер-муҳандислар ҳамда шарқшунос ва этнографларни учратиш мумкин. Уларни бирлаштирувчи умумий томони шундан иборат бўлганки, ушбу шахсларнинг барчаси олий маълумотли бўлиб Берлин, Вюрцбург, Гёттинген, Йена, Магдебург, Дрезден ва бошқа олийгоҳларда таҳсил олишган. Тадқиқотчиларнинг қарийб барчаси ўз сафарлари ҳақида хабар ва эсдаликлар қолдиришган. Бугунги кунда ушбу мавзу Германиянинг ўзида ҳам катта қизиқиш ўйғотмоқда. (F.Torma. 2011.S. 11-18). Ушбу йўналишда Ўзбекистон илмий доиралари ҳам самарали фаолият олиб бориб ўз ҳиссаларини қўшмоқдалар. (Зияева,2022. 364-381бетлар). Хорижий муаллифларнинг таъкидлашича, XIX аср Европада географик кашфиётлар қайта жонланган давр ҳисобланади. “Буюк географик кашфиётлар” янги даврнинг оламшумул воқеаси бўлса-да, XIX аср ҳам замондошлар томонидан “иккинчи географик кашфиётлар” даври сифатида баҳоланган. Шимолий ва Жанубий қутбларга уюштирилган илмий сафарлар билан бирга Африка қитъасининг ичкари ҳудудларини ўрганиш ушбу даврнинг ўзига хос томонларини белгилаб берди. Африкадаги Нил ва Нигер дарёларини излаб топиш Европа олимлари учун қанчалик қизиқарли бўлса, Марказий Осиё минтақасини ўрганиш ва уни Европа учун янгидан кашф қилиш, ҳудуднинг табиий ҳамда геостратегик ресурсларидан фойдаланиш истиқболлари ҳам шунчалик муҳим аҳамият касб этган. Марказий Осиёга қараб кенгая бошлаган Россия ва Британия учун географик ва этнологик маълумотларга эга бўлиш зарурияти пайдо бўлгач Марказий Осиё экспедициялар учун қизиқарли воқеликка айланди. XIX асрда бутун Европани қамраб олган ушбу жараёндан немис тадқиқотчилари ҳам четда қолмаган. Улар Марказий Осиё экспедицияларида иштирок этиб кенг қамровли илмий фаолият олиб борадилар. Экспедициялар илмий изланиш ҳарактерига эга бўлиб улар Фанлар Академияси, Географик жамиятлар ҳамда хориж мамлакатлар билан шуғулланувчи 29 “Ijtimoiy va gumanitar ta’lim yo‘nalishlardagi talabalarning kompetentligini oshirish: muammolar va yechimlar” mavzusida ZARMED Respublika ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to’plami UNIVERSITETI Samarqand-2025. 23-24-may институтлар (Landeskundemuseum) томонидан молиялаштирилган (B.Sidikov. 2003.S. 12-19.). Амалга оширилган тадқиқотлар бутун илм оламини Туркистон ҳақида шу пайтгача номаълум бўлган материаллар билан таништирди. Экспедиция натижалари даврий матбуот ва нашрларда акс эттирилиб илмий жамоатчилик эътиборига ҳавола этилган. Geographische Zeitschrift, Leipzig, Mitteilungen der Geographischen Gesellschaft in Hamburg, Neue Zuericher Zeitung, Petermann’s Geographische Mitteilungen, Sitzungsberichte der Akademie der Wissenschaften zu Wien, Verhandlungen der Gesellschaft fuer Erdkunde zu Berkin, Wiener Zeitschrift fuer die Kunde des Morgenlandes, Zeitschrift der Deutschen Morgenlaendischen Gesellschaft, Zeitschrift der Gesellschaft fuer Erdkunde zu Berlin каби газета ва журналлар бу борада жуда фаол бўлган (R.Mark. 2012.S. 22-29). Марказий Осиёни ўрганиш билан шуғулланган немисзабон тадқиқотчиларнинг илмий асарлари асосан Россия, Германия ва Австро-Венгрияда чоп этилган. XIX асрнинг иккинчи ярмидан бошлаб Россиянинг Марказий Осиё сиёсати Германия билан ўзаро боғлиқлик (немисча-Verzahnung), кенг қамровли алоқалар фонида амалга оширилади. Бу нафақат ҳарбий кооперацияларда, балки ижтимоий ва иқтисодий соҳаларда ҳам кузатилади. Марказий Осиёга Россия орқали барча касб эгалари: олимлар,савдогарлар,техниклар ва бошқалар бажонидил юборилган. Немис ҳарбийлари ҳатто давлат бошқарувига ҳам кенг миқёсда жалб қилинган. Марказий Осиёда рус армиясидаги хизмат учун яхши ҳақ тўланганлиги ва ҳарбий карьерада тез ўсиш таъмин

Доказательный фрагмент

«This article explores the history of German scientific expeditions to Central Asia in the late 19th and early 20th centuries.»

Образец извлечения

Демо-превью

This article explores the history of German scientific expeditions to Central Asia in the late 19th and early 20th centuries. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Просмотров
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
Central Asia, German expeditions, Oriental studies, archaeology, немис экспедициялари, шарқшунослик, Ўрта Осиё, археология, илмий тадқиқотлар, 19–20-асрлар
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники