SKRIPKADA MASHQ QILISHDA KOGNITIV YONDASHUV.

Аннотация

Musiqa asbobini chalayotganda, vizual tarzda idrok etilgan har bir musiqiy belgilar, vosita buyruqlariga tarjima qilinadi, bir vaqtning o‘zida instrumental chiqishni kuzatib boradi va ko‘p sensorli fikr-mulohazalarni o‘z ichiga oladi. Skripkada mashq qilishni boshlashdan avval, ong musiqa, ohang va o‘yin apparati (tanasi) harakatlari haqida aniq tasavvurga ega bo‘lish kerak. Ushbu maqolada skripkani mashq qilish uchun kognitiv yondashuv keltirilgan; ya’ni badiiy va talqin maqsadlari bilan birga, avvalo musiqa belgilarini ko‘rish, musiqiy tuzilmani aniqlash, iborani tasavvur qilish, kerakli texnikani aniqlash, qayd qilish, ayniqsa qo‘l va qo‘llarning harakatlari va hissiy tuyg'usini, butun o‘yin apparatini tasavvur qilish orqali mashq qilishdir. Ushbu maqola aqliy mashq qilish juda muhimligini ko‘rsatadi. Kalit so'zlar: kognitiv o'rganish, skripka, musiqa asbobini mashq qilish Biz musiqa asbobini chalayotganimizda, avvalo e’tiborimiz musiqiy belgilarga, notalarga, musiqiy nozik elementlar va forma kabi elementlarni o‘qiymiz. Bizda yaratilgan aqliy sezgi — eshitish, teginish va boshqa his- tuyg‘ular bilan bog‘langan istaklar, harakat buyruqlarini rag‘batlantirib, harakatni ovozga aylantiradi. Ushbu jarayon ijro va san’at jarayonining asosini tashkil qilishi kerak. Aqlimiz pasajlarni, asarlarni, kuylashni boshlashdan oldin umumiy musiqiy fikr, ifoda va yetkazish muammolariga bog‘liq holda, chalish organlarimizning mos harakatlarini va ijroni yo‘lga qo‘yish uchun aniq bir holatga keltirilishi zarur. Bu umumiy tarzda skripkada chalishga tayyorlanish, pasajlarning ishlashi yoki chalinishini oldindan tasavvur qilish demakdir. Aqliy jarayonlarni oldindan amalga oshirish ko‘plab samaralarsiz natijalar, vaqt va energiya yo‘qotilishining oldini oladi hamda jismoniy shikastlanishlarga olib kelishi mumkin bo‘lgan nojo‘ya ta’sirlarning oldini oladi. Ushbu maqolada, skripka ta’limida kognitiv yondashuv bilan; “musiqiy belgilarni ko‘rish, musiqiy shakllarni chizish, jumlalarni tahlil qilish va zarur texnik ma’lumotlarni belgilash, bu kuzatuvlar asosida yozuvlar olish va mos harakatlarni rejalashtirish” orqali chalish organlarining ijrosini ta’minlashda muvaffaqiyatga erishishga tayyorlash jarayoni ko‘rib chiqiladi. Skripka ustida ish faqat shu bosqichdan keyin boshlanishi kerak. Maqola shuningdek, kasbiy kasalliklar yoki jarohatlar natijasida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan shikastlardan keyin ham “aqliy oldindan ko‘rish va 100 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference harakat” bilan bog‘liq ishlarda chalish ko‘nikmalarini qayta tiklash mumkinligi misollari bilan to‘ldiriladi. Skripka chalishda juda ko'p turli xil yondashuvlar mavjud bo'lsa-da, ba'zi eng muhim instrumentalistlar ongning muhimligi haqidagi fikrni baham ko'rishadi. Faqatgina jismoniy mashqlar katta yaxshilanishlarga olib kelishi shart emas. Galamian (1962) ta'kidlaganidek, "Men skripka texnikasining sof jismoniy va mexanik jihatiga bir tomonlama ortiqcha e'tiborni qaratmoqchiman, asosiy narsa jismoniy harakatlarda emas, balki ular ustidan aqliy nazorat ekanligini e'tiborsiz qoldirishdir". Birinchidan, partiturani ko'rish musiqiy va texnik naqshni chaqirishi kerak. Keyin, o'ynash qulayligiga erishish uchun aqldan qo'llarga beg'ubor oqim kerak. “Skripka texnikasini to‘liq o‘zlashtirish, epchillik va aniqlik kaliti ongning mushaklar bilan o‘zaro bog‘liqligida, ya’ni aqliy buyruq va jismoniy javob ketma- ketligini imkon qadar tez va aniq qilish qobiliyatidadir. Kognitiv yondashuvni kuchaytiradigan yana bir jihat har bir shaxsning turli jismoniy imkoniyatlariga ega ekanligi bilan bog'liq. Ruhiy jarayonlar orqali tayyorlangan harakatlar harakatlarni mavjud imkoniyatlarga moslashtirishni eng tabiiy tarzda ta'minlaydi. "Musiqaning to'liq akustik rasmini qo'llar orqali ifodalashdan oldin, ongda saqlanishi kerak." Keyin "o'ynash - bu (pianist) biladigan narsaning qo'lda ifodasidir" 1. "Ushbu texnikani egallash - bu ma’lum bir qiyinchilikni o‘z imkoniyatlariga moslashtirishdan boshqa narsa emas. Bu jismoniy mashq qilish va ko‘proq darajada aqliy ravishda vazifani kuzatish orqali qo‘llab quvvatlanishi, ehtimol, har bir pianinochi o‘qituvchiga ayon bo‘lmagan, lekin o‘z maqsadi va o‘z-o‘zini aks ettirish orqali aniq bo‘lgan haqiqatdir." 20- asrning eng buyuk ijrochilari va pedagoglaridan biri bo‘lgan 1917 yilda Ferruccio Busonining bu so‘zlari instrumental o‘rganishning barcha turlariga tegishli. Taxminan yuz yil o‘tgach, bu haqiqatdir. Amaliyotchi skripkachilar bosma musiqani ko'radilar, asbobini ushlaydilar, o‘ynashga harakat qiladilar, muvaffaqiyatsiz bo‘ladilar va keyin ular haqida o‘ylash o‘rniga, o‘ynash paytida harakatlarni to‘g‘rilab, bema’ni takrorlashlar bilan muammolarni tuzatishga harakat qiladilar va o‘qituvchilar tomonidan boshqa maslahat berilmaydi. Takrorlash orqali mashq qilish juda kam yaxshilanishga olib keladi va bundan tashqari, kuchlanish va ortiqcha harakatlarga olib kelishi mumkin. Shuning