O‘ZBEK ADABIYOTIDA MIGRANT BOLALARNING YASHASH SHAROITI TASVIRI

Аннотация

Ushbu maqolada zamonaviy o‘zbek adabiyotida migrant bolalarning ijtimoiy hayoti, psixologik holati va ularning yashash sharoitlari tasviri tahlil qilinadi. Asosan nasriy asarlar asosida migrant oilalar farzandlarining taqdiri, ularning moslashuvi, ijtimoiy tengsizlik va ruhiy iztiroblari badiiy tahlil qilinadi. Adiblar tomonidan migrant bolalarning ichki dunyosi, sog‘inch, begonalik hissi va mehnat migratsiyasining bolalarga salbiy ta’siri tasvirlanishi diqqat markazida bo‘ladi. Kalit so‘zlar: migrant bolalar, o‘zbek adabiyoti, ijtimoiy muammo, ruhiy iztirob, moslashuv, oilaviy muhit. So‘nggi yillarda O‘zbekistonda ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlar fonida mehnat migratsiyasi keng quloch yozdi. Minglab o‘zbek oilalari xorijga ishlash maqsadida ketayotgan bir paytda, ularning farzandlari – migrant bolalar – ijtimoiy, psixologik va madaniy jihatdan qiyin vaziyatlarda qolmoqda. Bu holat zamonaviy o‘zbek adabiyotida ham o‘z ifodasini topmoqda. O‘zbek adabiyotida migrant bolalar obrazi ko‘pincha qiyinchilik, sog‘inch, begonalik va yolg‘izlik ramzi sifatida tasvirlanadi. Ularga doir badiiy obrazlar ota-onasiz qolgan, uydagi mehrdan uzoqlashgan, maktab va ijtimoiy muhitga moslashishda qiynalayotgan farzandlar orqali ifodalanadi. Masalan, O‘zbekistonlik yozuvchilar ijodida Rossiyaga ketgan ota-onasining izidan sog‘ingan, ularning mehrini orzu qilgan bolalar ko‘p uchraydi. Bu obrazlarda bolalarning faqat moddiy emas, balki ma’naviy muhtojlik holati chuqur ochib beriladi. Bolaning ruhiy dunyosida yuzaga keladigan bo‘shliq, ijtimoiy tengsizlik va maqsadsizlik – bu adabiyotning asosiy mavzularidan biriga aylangan. Migrant bolalar, odatda, buvisi yoki qarindoshlari qo‘lida tarbiya topadi. Bunday holat esa ularning ruhiy va tarbiyaviy holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Adabiyotda bu jarayon ko‘pincha qarama-qarshiliklar orqali ochib beriladi: bola na ota-onasini, na ularni almashtirishga urinayotgan yaqinlarini to‘liq qabul qila olmaydi. Ayniqsa, adiblar bola ruhiyatidagi ikkiyuzlamachilik – u bir vaqtning o‘zida ota-onasining xorijdagi mehnatini tushunadi, lekin ular yo‘qligidan aziyat chekadi – orqali dardli manzaralarni yaratadilar. 147 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo So‘nggi yillarda yozilgan hikoya va qissalarda migrant bolalar mavzusi ko‘p uchramoqda. Ayrim asarlarda ular begona yurtda yashayotgan bola ko‘zidan, ba’zilarida esa vatanida qolgan bola nigohi orqali tasvirlanadi. O‘zbekiston adabiyotida bu yo‘nalishda adabiy ijod namoyandalari insonparvarlik, ijtimoiy tenglik va bola huquqlari mavzularini ham ko‘tarib chiqishmoqda. Zamonaviy o‘zbek adabiyoti migrant bolalar mavzusiga befarq emas. Bu muammo nafaqat ijtimoiy, balki axloqiy, ma’naviy va madaniy jihatdan ham teran badiiy yondashuvni talab qiladi. Yozuvchilar tomonidan bu bolalarning ruhiy iztiroblari, moslashuvdagi qiyinchiliklari va begonalik hissi jonli badiiy tasvirlar orqali ochib berilmoqda. Kelajakda bu yo‘nalishdagi adabiy tadqiqotlar yanada chuqurlashishi, migrant bolalar huquqlari va ularning jamiyatdagi o‘rni adabiyotda kengroq ifoda topishi kutilmoqda.