JINOIY YO'L BILAN OLINGAN DAROMADLARNI LEGALLASHTIRISH JINOYATLARINI TERGOV QILISH

Аннотация

Maqola "Jinoiy yo'l bilan olingan daromadlarni legallashtirish jinoyatlarini tergov qilish" mavzusida yozilgan bo'lib, unda jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni qonuniylashtirishning turli shakllari, ularning ijtimoiy, iqtisodiy va huquqiy oqibatlari tahlil qilinadi. Daromadlarni legallashtirish (yoki "pul yuvish") - bu jinoiy faoliyat orqali olingan pullarni qonuniy manbalar orqali yashirish va ularni normativ-huquqiy tizimda qayd etish jarayonidir. Mazkur jinoyat odatda bir nechta bosqichlarda amalga oshiriladi: pulning manbasini yashirish, unga qonuniy ko'rinish berish va oxir-oqibatda iqtisodiy aylanishda foydalanish. Maqolada, jinoiy yo'l bilan olingan daromadlarni legallashtirishning tergov jarayoni, bu jarayonda qo'llaniladigan usullar va metodlar, shuningdek, bu jinoyatni tergov qilishda yuzaga keladigan qiyinchiliklar va muammolar ko'rib chiqiladi. Kalit so’zlar Jinoiy yo'l, daromadlarni legallashtirish, pul yuvish, jinoyatni tergov qilish, moliyaviy operatsiyalar, xalqaro hamkorlik, jinoyatni aniqlash, qonuniylashtirish jarayoni, iqtisodiy oqibatlar, ijtimoiy oqibatlar, huquqiy oqibatlar, tergov usullari, jinoyatga qarshi kurash, moliyaviy tahlil, shubhali aktivlar, xalqaro qonunlar, jinoiy javobgarlik, davlat siyosati, jinoyatchilik, tergov metodlari, tergovchining roli, huquqiy tizim, moliyaviy jinoyatlar, tashkilotlar bilan hamkorlik, davlat choralar, noqonuniy pul oqimlari. Jinoiy yo'l bilan olingan daromadlarni legallashtirish (yoki pul yuvish) hozirgi kunda dunyo bo'ylab eng jiddiy muammolardan biriga aylangan. Bu jinoyat nafaqat jinoiy faoliyatni qo‘llab-quvvatlaydi, balki uning ijtimoiy, iqtisodiy va huquqiy oqibatlari jiddiy va keng ko'lamli bo‘lishi mumkin. Pul yuvishning asosiy maqsadi – jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni qonuniylashtirish, ya'ni ularni qonuniy iqtisodiy faoliyatlar orqali yashirish va legal tizimga kiritishdir. Bu jarayon turli usullar bilan amalga oshiriladi va uning har bir bosqichi maxsus bilim va ko'nikmalarni talab qiladi. Shunday qilib, bu jinoyatlarni aniqlash, ularni to‘g‘ri tergov qilish va oldini olishda nafaqat milliy, balki xalqaro hamkorlik ham muhim ahamiyatga ega1. Pul yuvish jarayoni ko‘pincha murakkab tuzilishga ega bo‘lib, bir nechta bosqichlardan iborat. Birinchi bosqichda, ya'ni "joylashtirish" bosqichida, jinoiy daromadlar odatda bank hisobvaraqlariga yoki boshqa moliyaviy institutlarga o'tkaziladi. Bu jarayon jinoiy 1 Б.Б.Муродов. Жиноят-протсессуал қонун нормаларини эркинлаштириш йўллари // Олий юридик ўқув юртларида инсон ҳуқуқлари муҳофазасини таъминловчи фанларнинг ўқитишнинг замонавий муаммолари. Тошкент. Ўзбекистон Миллий университети ҳуқуқшунослик факултети 2009. Б. 66-69. 51 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo daromadlarni legallashtirish uchun birinchi qadam bo‘lib, moliyaviy tizimda anonimlik yaratishga imkon beradi2. Ikkinchi bosqichda – "yuvish" jarayonida, jinoiy pullar bir nechta operatsiyalar orqali birlashtiriladi, bu esa ularning manbasini yashirishga xizmat qiladi. Nihoyat, oxirgi bosqichda – "integatsiya" bosqichida, pul yuvilgan daromadlar qonuniy iqtisodiy faoliyatga kiritiladi, bu esa jinoyat pullarining yashirilgan manbasi bilan bog‘lanishdan qochishga imkon beradi. Jinoiy yo‘l bilan olingan daromadlarni legallashtirishning keng tarqalgan usullari orasida pulni offshore hududlarga yuborish, soxta kompaniyalar yaratish, turli bizneslarni moliyaviy ko‘rsatkichlarini manipulyatsiya qilish va boshqa usullar mavjud. Bu jarayonlar ko‘pincha uzoq muddatli va murakkab tahlilni talab qiladi. Shu bois, pul yuvishning ilg‘or usullarini aniqlash va ularni tergov qilish uchun maxsus tajriba va malakaga ega bo‘lgan mutaxassislar zarurdir. Agar pul yuvishning har bir bosqichi va usulini aniqlashda muvaffaqiyatga erishilsa, unda jinoyatchilarni javobgarlikka tortish va qonuniylashtirish jarayonining oldini olish imkoniyati yaratadi. Shunday qilib, jinoiy yo‘l bilan olingan daromadlarni legallashtirishning oldini olish va unga qarshi kurashish uchun samarali tergov metodlari zarur. Tergovchilar uchun bu jarayonlar o‘ziga xos qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi, chunki moliyaviy operatsiyalarni izlash va kuzatish, xalqaro huquqiy tizimlar va bank ma'lumotlarini tahlil qilish zarurati mavjud. Bunday ishlar ko‘pincha nafaqat ichki tizimda, balki xalqaro miqyosda ham hamkorlikni talab qiladi3. Davlatlar va xalqaro tashkilotlar tomonidan bu muammoning oldini olish uchun turli chora-tadbirlar ko‘rilmoqda. Bunga moliyaviy monitoring tizimlarini joriy etish, jinoiy yo‘l bilan olingan daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashish bo‘yicha xalqaro qonunlarni ishlab chiqish va ular asosida bir qator hamkorlik mexanizmlarini yaratish kiradi. Shu bilan birga, davlatlar ichida ham, xalqaro miqyosda ham moliyaviy jinoyatlar va pul yuvish jarayoniga qarshi kurashishda samarali qonunchilik va jinoiy javobgarlikni kuchaytirish zarur4. Maqolada aynan shu masalalar yoritiladi: jinoiy yo‘l bilan olingan daromadlarni lega