RESPUBLIKAMIZ HUDUDIDA QO‘YLARNING SALMONELLYOZ KASALLIGI HAQIDA MA’LUMOTLAR

Аннотация

В статье представлена данние литераурного обзора о овец сальмонеллёзе (Salmonella abortus ovis, Salmonella tifimurium) в Республике Узбекистан, ее последствиях, клинических, признаках, патаномических изменениех диагностике, лечении, мерах профилактики и бороба с этим заболеванием. Ключевые слова: Сальмонелла, сальмонеллез, клинические, признаки, профилактика, иммунитет, вакцинация, МПБ, МПА, микроскопие, бактериология. Annotation: The article provides information about the occurrence of salmonellosis of sheep (Salmonella abortus ovis, salmonella tiphimurium in rare cases), its consequences, clinical signs, pathologic changes, treatment methods, prophylactic and preventive measures in the territory of the Republic of Uzbekistan. Keywords: Salmonella, salmonellosis, causative, clinical character, prophylaxis, immuneitet, vaccine, BB, GPA, microscopy, bacteriology. Kirish. 2021-yil 3-martdagi PQ-5017-sonli O‘zbekiston Respublikasi prezidentining qarori chorvachilik tarmoqlarini davlat tomonidan yanada qo‘llab-quvvatlashga doir qo‘shimcha choratadbirlar to‘g‘risidagi. Qarorida ichki iste’mol bozorida go‘sht, sut, tuxum va boshqa chorvachilik mahsulotlari bilan barqaror ta’minlash, chorvachilik, parrandachilik va baliqchilik ozuqa bazasini kengaytirish, ichki va tashqi bozorlarda raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarishni ko‘paytirish belgilangan. Respublikamizda chorvachilikni jadal rivojlantirish asosida aholining chorvahilik mahsulotlariga bo‘lgan talabini qondirishni yana yaxshilashga qaratilgan agrar isloxatlarning amalga oshirilishida, xususan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan 2020 yil 29-yanvarda qabul 74-son 1–to’plam Iyun-2025 Sahifa: 111 Ustozlar uchun pedagoglar.org qilingan PQ-4576 sonli “ Сhorvachilik tarmog‘ini davlat tomonidan qo‘llab- quvvatlashning qo‘shimcha chora tadbirlari to‘g’risida’’ gi qarorining ijrosini taminlashda, shuningdek ichki bozorni sifatli va yetarli miqdordagi chorvachilik mahsulotlari bilan to‘ldirish va oziq ovqat xavfsizligni taminlashda veterinariya mutaxasislari oldida : qishloq xo‘jalik hayvonlari va parrandalarni yuqumli kasalliklardan asrash yuqimli kasalliklar bilan kasallanishini oldini olish va qarshi kurashish tadbirlarini o‘tkazish; mahsuldorligini oshirish;olinadigan mahsulotlarni ekologik toza va biologik xavfsizligini taminlash kabi vazifalar turibdi. Hozirgi kunlarda O‘zbekiston xududida ko‘p uchraydigan va veterinariya mutaxasislariga muommolar tug‘diradigan yuqimli kasalliklardan biri Salmonellyoz kasalligidir. A. Axmedov (1983- yil) ma'lumotlariga ko‘ra, qishloq xo‘jaligi sut- emizuvchilar va qushlarning barcha zoonozlari bilan kasallanishlar ichida salmonellyoz uchrashi15 - 45% ga teng. Kasallangan qo‘ylardan qo‘zilar o‘limi esa 60-100% ga yetadi.Xo‘jalikdagi iqtisodiy zarar quyidagilardan iborat: kasal hayvonlar o‘lishidan, mahsuldorlikning kamayishidan, olib borilgan davolash, profilaktik va qarshi kurashishga qaratilgan sarf xarajatlardan Salmonellyoz (lot – Salmonellosis;) ko‘pgina tur qishloq xo‘jalik va yavvoyi parrandalarning infeksion kasalligi bo‘lib, yosh organizmda oshqozon- ichak, nafas olish tizimi a’zolarining zararlanishi, septtisemiya, voyaga yetgan parrandalarda esa, urcgish a’zolarining kasallanishi, latent va surunkali kechishi bilan xarakterlanadi. Odamlarda ushbu kasallik ovqat toksiko-infeksiyasi holatida namayon bo‘ladi. va xayvonlarda salmonellalar qoʻzgʻatadigan yuqumli oʻtkir kechadigan kasallik. Meʼda-ichak yoʻllari jarohatlanishi bilan kechadi. Infeksiya qoʻzgʻatuvchisining manbai — kasal va kasallikdan tuzalgan hayvonlar, shuningdek, kemiruvchi hayvonlar va yovvoyi parrandalar. Kasallik bakteriya bilan ifloslangan ozuqa, suv, atrofdagi anjomlar orqali yuqadi. Atrof muxit taassurotlariga salmonellalar chidamli bo‘lib: tuproqda - bir yarim yilgacha, suv - 5 oygacha, pishloqda - 1oygacha, muzlatilgan go‘sht - taxminan 6 oy, yog'da - 4 oygacha, go‘sht mahsulotlari - 2 oydan 4 oygacha, kefir va pivo - 2 oygacha, sutda - 20 kungacha saqlanishi mumkin. Salmonellalar yuqori haroratga chidamsiz 55°C haroratgacha qizdirilganda bakteriyalar 1,5 soatda, 60°C haroratida - 12 daqiqa ichida o‘ladi, biroq muzlatilganda o‘lmaydi. Sut va go‘sht kabi ba'zi mahsulotlarda salmonella nafaqat saqlana oladi, balkim rivojlanib ko‘payadi. Tarixiy ma’lumot. Ilk bor 1885 yilda AQSH olimlari yuqumli kasallikdan o‘lgan cho‘chqalardan Salmonella suipestifer qo‘zg'atuvchisini ajratgan, 1934 – yilda esa ushbu bakteriyaga uning nomi berildi (Salmonella), kasallik esa salmonellyoz deb kiritildi. Qo‘ylarning salmonellyoz kasalligini tarqalishi, qo‘zg'atuvchining biologik xususiyatlari, ularning hayvonlar patologiyasidagi o‘rni, patogenezi, klinik belgilari, tashxisi, maxsus profilaktik tadbirlari va vositalari . Rossiyaning janubiy mintaqalarida Jambulatov Z.M. tomonidan o‘rganilgan.Yurtimiz olimlaridan Elmurodov B.A. , Abdalimov S. , Turaqulov B.T. , Mirzayev B. Sh. , Parmanov J.M. lar Salmonellyoz kasalligini tarqalishi, qo‘zg'atuvchining biologi