GEOGRAFIYA O‘QITUVCHILARINING EKOLOGIK KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISHDA TIL VA ADABIYOT TA’LIMI BILAN INTEGRATSIYASINING AHAMIYATI

Аннотация

The article analyzes the importance of integrating language and literature education in developing the environmental competencies of future geography teachers through innovative pedagogical approaches. The article discusses the definition of environmental competence, the main principles that contribute to its formation, and innovative pedagogical approaches, including interactive technologies and cooperative learning methods. It also highlights the contribution of language and literature education to environmental education, the possibilities of studying environmental terms and developing ecological thinking and responsibility through fiction. The article shows the importance of integration between geography and literature as an effective tool in the formation of environmental competence. Innovative pedagogical approaches and integrated methods increase the level of knowledge and thinking of students on environmental issues. They develop their conscious and responsible attitude towards nature. The article also contains useful recommendations for improving environmental education in the field of pedagogy. Keywords. Modern science, education, language and literature, geographical education, innovative teaching, fiction, simulation method, UN, PISA, TIESS, modern technologies, environment, national traditions, multimedia tools, innovative approaches, new technology, environmental education, cooperative, problem-solving. Kirish. XXI asr ekologik inqiroz va atrof-muhit muammolari bilan tobora dolzarbroq bo‘lib bormoqda. Global isish, bioxilma-xillikning kamayishi, suv va havo ifloslanishi kabi muammolar insoniyat hayotiga jiddiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Shu sababli ta’lim tizimida ekologik savodxonlikni oshirish hamda ekologik kompetentlikni shakllantirish dolzarb vazifa bo‘lib qolmoqda. Bu bоrada xalqarо miqyоsda insоniyatning tabiat bilan uygʻunligi haqidagi tasavvurlarini yоshlar оngida 902 shakllantirishga qaratilgan ilmiy izlanishlar оlib bоrilmоqda. Geografiya fani ekologik muammolarni o‘quvchilarga tushuntirish va ularda ekologik tafakkurni shakllantirish uchun asosiy vositalardan biridir. Biroq bu jarayonda faqat geografik bilimlar bilan cheklanib qolish yetarli emas. Til va adabiyot fanlari bilan integratsiya qilish orqali ekologik ta’lim samaradorligini oshirish, o‘quvchilarning ekologik muammolarni chuqur anglashiga yordam berish mumkin. Maʼlumki, dunyо miqyоsida ekоlоgik inqirоzlarning оldini оlish va tabiiy musaffоlikni asrash asоsida yоsh avlоdning ekоlоgik bilimi, оngi, madaniyatini shakllantirishda BMT, Yevrоpa kоmissiyasining “Barqarоr rivоjlanish uchun uzluksiz ta’lim bоʻyicha strategiya”si uzluksiz ta’lim tizimiga muntazam tatbiq etilmоqda. Ekоlоgik uzluksiz ta’limni rivоjlantirish va ekоlоg kadrlarni tayyоrlash, qayta tayyоrlash va malakasini оshirish tizimini “Edu Market interfaоl-virtual uzluksiz ta’lim” texnоlоgiyasi hamda xalqarо amaliyоtga tatbiq etilayоtgan PISA, TIESS kabi dasturlariga bоsqichma-bоsqich integratsiyalash bоʻyicha tizimli ishlar amalga оshirilmоqda. Geografik ta’lim insoniyat uchun umumiy uy sifatida o‘z mamlakati va sayyoramizni o‘rganish uchun ishonchli asosdir [1, 224 b.]. Aynan shu ta’lim zamonaviy dunyo va insoniyatning xilma-xilligi va birligi bilan birligini ongli ravishda tushunishni ta’minlaydi. O‘quvchilar o‘zlarini o‘rab turgan moddiy, ma’naviy va madaniy qadriyatlarni va insonning kosmosda mavjud bo‘lishining ma’nosini to‘g‘ri tushunishlari uchun juda katta geografik bilimlarni to‘plashi zarur. Asosiy qism. Bugungi kunda insoniyat ekologik inqiroz bilan yuzlashmoqda, shuning uchun ekologik kompetentlikni shakllantirish ta'lim jarayonining muhim jihatlaridan biridir. Bu jarayonda ekologik ta'limning samarali bo‘lishi uchun geografiya fanining, til va adabiyot ta'limining integratsiyasi kerak. Geografiya fanidan o‘rganiladigan ekologik bilimlar va til va adabiyot fanidan olingan badiiy tasvirlar orqali ekologik tafakkur va mas'uliyatli munosabatni rivojlantirishga yordam beriladi. Ekologik kompetentlikni rivojlantirish uchun quyidagi asosiy tamoyillarni ko‘rsatish mumkin:  Ekologik ong – insonning tabiiy muhitga bo‘lgan qarashini shakllantirish, atrof-muhitni saqlashga bo‘lgan ehtiyojni anglash.  Mas'uliyatli munosabat – o‘quvchilarda tabiatga bo‘lgan mas'uliyatni shakllantirish, o‘zgaruvchan ekologik vaziyatlarga ijobiy munosabatda bo‘lish.  Kooperativ yondashuv – ekologik muammolarni jamoaviy ravishda hal qilish, shuningdek, bu orqali o‘quvchilarda hamkorlik va kommunikatsiya ko‘nikmalarini rivojlantirish.  Amaliy faoliyat – ekologik bilimlarni amaliyotda qo‘llash, tabiatni himoya qilishga qaratilgan harakatlarni ko‘rsatish. Geografiya fanining ekologik bilimlarni ona tili va adabiyot ta’limining integratsiyasi ekologik kompetentlikni rivojlantirishda samarali vosita sifatida xizmat qiladi. Adabiyot orqali ekologik masalalarni nafaqat ilmiy, balki badiiy nuqtai nazardan tushunish o‘quvchilarda ekologik tafakkurni rivojlantiradi. Adabiyot, ayniqsa, ekologik ma