ТАДЖИКСКО-ТУРЕЦКИЕ КУЛЬТУРНО-ЛИТЕРАТУРНЫЕ ВЗАИМОДЕЙСТВИЯ

Аннотация

Статья посвящена истории переводов турецкой литературы в Таджикистане с конца 1950-х годов до настоящего времени. В работе рассматриваются ключевые этапы распространения турецких литературных произведений в таджикском языке, начиная с первых переводов через русский язык и заканчивая массовыми публикациями в 1970-80-е годы. Особое внимание уделяется роли переводчиков и издателей, таких как Рахим Хашим, в формировании литературного ландшафта Таджикистана. Также анализируются культурные и социальные факторы, способствовавшие росту интереса к турецкой литературе в Таджикистане, а также проблемы и вызовы, с которыми сталкивались переводчики в процессе адаптации произведений для таджикского читателя. Работа подчеркивает значимость литературного перевода как важного инструмента культурного обмена между двумя странами и рассматривает влияние турецкой литературы на таджикскую культуру. Ключевые слова. Турецкая литература, таджикский язык, литературный перевод, культурный обмен, переводы, переводчики, Назим Хикмет, Азиз Несин, Рахим Хашим, таджикская культура, литературные связи. TOJIK-TURK MADANIY VA ADABIY ALOQALARI Ochilova Mehriniso Ilhomovna, akademik B.G‘ofurov nomidagi Xo‘jand davlat universiteti Sharq tillari kafedrasi dotsenti, filologiya fanlari doktori Annotatsiya. Maqola 1950-yillarning oxiridan to hozirgi kungacha Tojikistonda turk adabiyoti tarjimalari tarixiga bagʻishlangan. Maqolada turkiy adabiy asarlarning tojik tiliga tarqalishining rus tilidagi birinchi tarjimalaridan boshlab, 1970-80-yillardagi ommaviy nashrlargacha bo‘lgan asosiy bosqichlari ko‘rib chiqiladi. Tojikiston adabiy manzarasini shakllantirishda Rahim Hoshim kabi tarjimon va noshirlarning roliga alohida e’tibor qaratilgan. Shuningdek, maqolada Tojikistonda turk adabiyotiga bo‘lgan qiziqishning ortishiga sabab bo‘lgan madaniy-ijtimoiy omillar, shuningdek, asarlarni tojik o‘quvchisi uchun moslashtirish jarayonida tarjimonlar duch kelgan muammo va qiyinchiliklar tahlil qilingan. Asarda ikki davlat o‘rtasidagi madaniy almashinuvning muhim vositasi sifatida badiiy tarjimaning ahamiyati ko‘rsatilgan va turk adabiyotining tojik madaniyatiga ta’siri o‘rganilgan. Kalit so‘zlar. Turk adabiyoti, tojik tili, badiiy tarjima, madaniy almashinuv, tarjimalar, tarjimonlar, Nozim Hikmat, Aziz Nesin, Rahim Hoshim, tojik madaniyati, adabiy aloqalar. TACİK-TÜRK KÜLTÜREL VE EDEBİYAT ETKİLEŞİMLERİ Ochilova Mehriniso Ilhomovna, filoloji bilimleri doktoru, Fars dili ve Çince kafedrası doçenti akademisyen B.Gafurov adına Hucand devlet üniversitesi 756 Özet. Makalede 1950'li yılların sonundan günümüze kadar Tacikistan'da Türk edebiyatından yapılan çevirilerin tarihi ele alınmaktadır. Çalışmada, Türkçe edebi eserlerin Tacik diline yayılımının temel aşamaları, Rusçaya yapılan ilk çevirilerden başlayarak 1970-80'lerdeki kitlesel yayınlara kadar incelenmektedir. Tacikistan'ın edebi manzarasının şekillenmesinde Rahim Haşim gibi çevirmen ve yayıncıların rolüne özel bir önem veriliyor. Makalede ayrıca Tacikistan'da Türk edebiyatına olan ilginin artmasında etkili olan kültürel ve sosyal etkenler ile çevirmenlerin eserleri Tacik okuyucusuna uyarlama sürecinde karşılaştıkları sorunlar ve zorluklar da ele alınıyor. Çalışmada, iki ülke arasındaki kültürel alışverişte önemli bir araç olan edebi çevirinin önemi vurgulanmakta ve Türk edebiyatının Tacik kültürüne etkisi incelenmektedir. Anahtar kelimeler. Türk edebiyatı, Tacik dili, edebi çeviri, kültürel değişim, çeviriler, çevirmenler, Nazım Hikmet, Aziz Nesin, Rahim Haşim, Tacik kültürü, edebi bağlantılar, TAJIK-TURKISH CULTURAL AND LITERARY INTERACTIONS Ochilova Mehriniso Ilhomovna, doctor of philological sciences, associate professor of the Department of Persian language and chinese languages, Khujand state university of Public education Academician B. Gafurov university Annotation. The article is devoted to the history of translations of Turkish literature in Tajikistan from the late 1950s to the present. The work examines the key stages of the dissemination of Turkish literary works in the Tajik language, starting with the first translations through Russian and ending with mass publications in the 1970s and 80s. Particular attention is paid to the role of translators and publishers, such as Rahim Hashim, in shaping the literary landscape of Tajikistan. It also analyzes the cultural and social factors that contributed to the growing interest in Turkish literature in Tajikistan, as well as the problems and challenges that translators faced in the process of adapting works for the Tajik reader. The work emphasizes the significance of literary translation as an important tool for cultural exchange between the two countries and examines the influence of Turkish literature on Tajik culture. Keywords. Turkish literature, Tajik language, literary translation, cultural exchange, translations, translators, Nazim Hikmet, Aziz Nesin, Rahim Hashim, Tajik culture, literary connections. Литературный перевод играет важнейшую роль в восп