RAQAMLASHTRISH DAVRIDA FILOLOGIYA MASALALARI

Аннотация

This article analyzes the impact of the digitalization era on philology and new issues arising in this field. It highlights what innovations digital technologies are bringing to such areas as linguistics, literary studies, and translation theory. In particular, information will be provided on digital corpora, language models based on artificial intelligence, methods of automatic text analysis, and ongoing work on preserving digital literary heritage. The article shows ways to develop philology through the effective use of digital tools. Of course, here's an expanded, more complete annotation: This article thoroughly analyzes the urgent tasks, opportunities, and problems facing philology in the era of digitalization. In the 21st century, in the era of technological advancement, the fields of language and literature are also adapting to the digital environment. In linguistics, digital corpora, lexical analysis programs, artificial intelligence-based translation and speech recognition systems have ushered in a new stage of philology. At the same time, the possibilities of digitizing, storing, cataloging, and presenting literary texts to the public are expanding through such technological tools.The article thoroughly analyzes modern tasks of philological science, in particular, methods of language learning in the digital environment, digital literary studies, electronic lexicography, automated text analysis, and the creation of digital 733 language resources. The influence of the digitalization process on philological education and scientific research, the problems arising in this area, and their solutions are also considered. Keywords. Intellect, literary studies, modern technologies, automation, digitalization, translation theory, preservation of literary heritage, cataloging, linguistics, fundamentals of philology, literary texts and current issues. Raqamli texnologiyalar jadal rivojlanayotgan davrda filologiya sohasi ham sezilarli o‘zgarishlarga uchramoqda. Gumanitar fanlarga zamonaviy texnologiyalarni joriy etish adabiy va til merosini tadqiq etish, saqlash hamda targ‘ib qilishda yangi imkoniyatlarni ochib bermoqda. Raqamli vositalar matnlarni tahlil qilish, kataloglashtirish va tarjima jarayonlarini avtomatlashtirishga xizmat qilib, filologik ishlarni yanada samaraliroq va keng ommaga ochiq holga keltirmoqda. Biroq bu rivojlanish bilan birga yangi muammolar ham yuzaga chiqmoqda. Jumladan, an’anaviy uslublarni raqamli formatga moslashtirish va insoniy tafakkurga xos chuqur talqinlarni texnologik qulayliklar yo‘lida boy berish xavfi mavjud. Shu bois, filologiyaning raqamlashuv davrida qanday rivojlanishi va shu bilan birga o‘z asosiy ilmiy tamoyillarini saqlab qolishi masalalari muhim ahamiyat kasb etmoqda. Zamonaviy texnologiyalar hayotimizning har bir jabhasini tubdan o‘zgartirib yubormoqda. Raqamlashtirish jarayoni inson tafakkurining barcha sohalariga, xususan, til va adabiyotga ham chuqur ta’sir ko‘rsatmoqda. Filologiya – til va adabiyot ilmi sifatida – bu o‘zgarishlardan chetda qolmasligi tabiiy. Bugungi kunda filologik tadqiqotlar faqatgina matnni tahlil qilish bilan cheklanib qolmay, balki raqamli vositalar yordamida yangi imkoniyatlarga ega bo‘lmoqda. Shunday ekan, raqamlashtirish filologiya fanining dolzarb masalalarini qayta ko‘rib chiqishga, metodologiyasini takomillashtirishga va uni global axborot maydoniga integratsiyalashga zamin yaratmoqda.Mazkur mavzuda raqamli texnologiyalar filologiyaga qanday ta’sir qilayotgani, matnlar bilan ishlashdagi yangi yondashuvlar, elektron korpuslar, til texnologiyalari va boshqa ilg‘or vositalarning filologik izlanishlardagi o‘rni tahlil qilinadi. Adabiyotlarni tahlil qilishda birinchi navbatda, milliy til korpusi va lingvistik resurslarni yaratish bo‘yicha O‘zbekistondagi tashabbuslar e’tiborga olinadi. Zenodo platformasida nashr etilgan tadqiqot materiallarida O‘zbek tilining milliy korpusini shakllantirish hamda lingvistik ontologiyalarni rivojlantirish ustuvor vazifa sifatidabelgilangan. Ushbu korpus nafaqat tilni o‘rganish, balki avtomatik tarjima va axborot qidiruv tizimlari kabi texnologiyalarga asos bo‘lishi mumkin. Shuningdek, filologik resurslarni raqamlashtirish va ularni tilshunoslik sohasida qo‘llash bo‘yicha global yondashuvlar ham ahamiyatlidir. JSTOR va ResearchGate kabi manbalarda raqamli adabiyotshunoslikning rivojlanishi va til tahlili usullariga bag‘ishlangan maqolalar e’tiborni tortadi. Ular zamonaviy til texnologiyalari, masalan, kompyuter lingvistikasi, sun’iy intellekt asosida ishlaydigan lingvistik ontologiyalar va tezauruslardan foydalanish. Tadqiqot metodologiyasi quyidagi bosqichlardan iborat: 1. Adabiyotlar bazasini shakllantirish: Google Scholar, JSTOR va Scopus kabi xalqaro ilmiy bazalardan hamda mahalliy manbalardan, masalan, "Filologiya masalalari" jurnali orqali dolzarb ma’lumotlar to‘plandi. Bu jarayonda til korpuslari, lingvistik resurslar va raqamli madaniy merosga oid tadqiqotlarga e’tibor qaratildi. 2.Tahliliy yondashuv: