IBROYIM YUSUPOV ASARLARINI O‘QITISH METODIKASI

Аннотация

Методика преподавания произведений И.Юсупова требует использования различных педагогических методов, помогающих учащимся глубже понять его творчество. С помощью кластерной технологии представляются широкие понятия для изучения его лирических произведений. Кроме того, использование визуальных материалов, видео и аудио технологий способствует расширению воображения и интереса учащихся. Ключевые слова. Методика, кластер методика, визуальные материалы, технологии, лирические произведения. METHODOLOGY OF TEACHING WORKS IBRGAIMA YUSUPOVA Bekbergenova Maria Dosbergenovna, Ajiniyaz NSPI Karakalpak literature department, candidate of philological sciences, professor Annitation. The methodology of teaching Ibrohim Yusupov's works involves using various pedagogical methods to help students gain a deeper understanding of his creativity. By applying the clustering method, broad concepts of his lyrical works are presented. Additionally, the use of visual materials, video, and audio technologies enhances students' imagination and interest. 744 Keywords. Methodology, cluster method, visual materials, technologies, lyrical works. O‘zbekiston Qahramoni, O‘zbekiston va Qoraqalpog‘iston xalq shoiri I. Yusupovning ijodi qoraqalpoq adabiyoti tarixida katta o‘rin egallaydi va bizning milliy she’riyatimizning rivojlanish tarixiy bosqichlarining eng baland cho‘qqisi hisoblanadi. Shuning uchun I.Yusupovning asarlarini o‘rganish bugungi adabiyotshunoslik ilmining va adabiyotni o‘qitish nazariyasi va metodikasi fanining muhim masalalaridan biri hisoblanadi. Umumta’lim maktablarida I.Yusupovning ijodi adabiy portret sifatida o‘qitiladi. Shoir ijodiga sharh yozish uchun klaster usulidan foydalanish kerak. Chunki bu usul asosida shoir ijodiga butunlay keng tarzda tushuncha berish mumkin. Klaster texnologiyasi bu tarmoqlanish usuli bo‘lib, u o‘quvchilarga ma’lum bir mavzuni tarmoqlarga bo‘lib chuqur o‘rganishlariga yordam beradi. O‘quvchilar I. Yusupovning hayoti va asarlari bo‘yicha boshlang‘ich sinfdan boshlab tushunchaga ega. Ularning shoir haqidagi bilimlarini esga tushirish maqsadida savol tashlanadi. Taxtaga quyoshning surati chizilib, undan nur sochish kerak. “O‘qituvchi darslikdan va I.Yusupov ijodi bo‘yicha yozilgan olimlarning ilmiy tadqiqotlaridan foydalangan holda, keng va aniq qilib, shoirning hayoti, asarlari haqida to‘liq tushuncha bera olishi kerak. Buning uchun o‘qituvchi chuqur nazariy bilimga va shoir asarlari bo‘yicha keng ma’lumotga ega bo‘lishi kerak. Shuning uchun ham o‘qituvchidan mavzuni tushuntirishda kasbiy bilim, pedagogik, metodik mahorat talab etiladi” [1.87.] I.Yusupovning ijodi bo‘yicha ko‘plab ilmiy ishlar qilgan [2.510.]. Klaster metodi bilan o‘qitishda, birinchi navbatda, shoir asarlari tilga olinadi. O‘quvchilarga tanish bo‘lgan Qoraqalpog‘iston Respublikasining madhiyasi bilan boshlash to‘g‘ri bo‘ladi. I.Yusupov shoir ekanligini ko‘rsatadigan asarlari tarmoqqa tiziladi. Keyinchalik 1955 yili chiqqan «Baxыt lirikasы» she’rlar to‘plamiga kirgan asarlari «O‘atan muxabbati», «Paxtakesh baba», «Institut yestelikleri», «Kүnshыg‘ыs jolao‘shыsыna» to‘plamiga kirgan «Kүnshыg‘ыs jolaushыsыna» «Qara tal», «Kegeyli», «Al- Beruniy tuo‘ыlg‘an jerde», «Oylar» to‘plamiga kirgan she’rlardan «Qүdiretli shыnar haqqыnda qosыq», «Tasqыn bolыp ag‘ыp өt», «Jeti asыrыm» she’rlar to‘plamiga kirgan «Shыbыg‘ы sыnsa shыnardың», «Altыn qollar», «Jeti asыrыm», «Qobыz», «Nog‘aylarga», «Qaraqalpaqtы kөp maqtama kөzimshe», «Tallы jag‘ыstag‘ы yeske tүsirio‘ler», «Shөgirme», «Tuo‘g‘an jer», «Sekseo‘il», «Tөk tao‘ыndag‘ы oylar», «Ao‘ыl, ao‘ыl» yana boshqa she’rlarini slaydga terib o‘quvchilarga ko‘rsatish mumkin. I.Yusupov yozuvchi: 1963-yili uning «G‘arrы tutag‘ы guz» ocherk, «Seydan garrыnың geo‘ishi» hikoya, «Yesten shыqpas yeki tүn» hikoya, «Shayыrdың baxtы» maqola, «Nөkiste baxar» yumor, «Jasarыp, jayna, Qoңыrat» (yozuvchining yo‘l daftaridan), «Haptedegi segiz jigit» (yozuvchining yo‘l daftaridan), Shoirning publitsistik asarlari «Səo‘ir-Shыg‘ыs samalы», «Paxta xalqыmыzdың maqtanыshы» va b. I.Yusupov dramaturg: A.Shamuratov bilan hamkorlikda «Qыrыq qыz» pesasini yozgan. 1966-yili «Өmirbek lakkы» komediyasi, 1986-yili «Iskender patshanың tүsi» dramasi 1973-yili «Əjiniyaz» operasining librettosini yaratdi. I.Yusupov adabiyotshunos: Uning qoraqalpoq adabiyotining masalalari bo‘yicha «Lirika haqqыnda sөylesio‘» (1956), «O‘atandarlыk urыstan keyingi qaraqalpaq poeziyasы» (1956), «Xalыq shayыrы Abbaz Dabыlov» (1958), «Dala orfeyi» (1975), «Qaraqalpaqstan Maktumqulыnың yekinshi shayыrlыq Uatanы» (1959), «Maqtumqulы həm qaraqalpaq ədebiyatы» (1957), «Maqtumqulыnың shыg‘armalarыn ao‘darыo‘dag‘ы ayыrыm alag‘atlыklar haqqыnda» (1983) kabi bir qancha maqolalarning muallifi. I.Yusupov tarjimon: Shoir o‘z ona tiliga dunyo xalqlarining eng mashhur shoirlarining asarlarini tarjima qilgan. Shular ichida A.S. Pushkinning, M.Yu.Lermontovning, T.Shevchenkoning, Vilyam Shekspirning sonetlarini, Umar Xayyomning ruboiylarini, Alisher Navoiy va Hofizning