YUSUF XOS HOJIBNING “QUTADG‘U BILIG” ASARI YOSHLAR MA’NAVIY KAMOLOTI VA AXLOQIY QADRIYATLAR TIMSOLI

Аннотация

Произведение Юсуфа Хоса Хаджиба “Кутадгу Билиг”, считающееся одним из величайших шедевров турецкой литературы, представляет собой уникальный продукт государственности, знаний и нравственных взглядов, сформировавшихся в IX-XI веках. Эта работа служит пропаганде духовной зрелости человека, принципов справедливости и нравственных ценностей. Сегодня изучение “Кутадгу Билиг” имеет чрезвычайно важное значение в формировании духовной зрелости молодежи, играет несравненную роль в стабильности и развитии общества. В данной статье анализируется место труда в воспитании молодежи, нравственные ценности, выдвигаемые в нем, а также мнения ученых. Ключевые слова. “Кутадгу билиг”, дидактическое произведение, общественно- политическая обстановка, Кунтугди, Айтолдди, Огдулмуш, Озгурмуш, мораль, социальные нормы, ценности. YUSUF KHOS HAJIB’S WORK “KUTADG‘U BILG” THE EMBLEM OF YOUTH’S SPIRITUAL IMPROVEMENT AND MORAL VALUES Hamzayeva Dilnura Shuhratovna, student of the Uzbek-Finnish pedagogical institute Scientific supervisor: associate professor Yuldosheva Saodat Azizovna Annotation. Yusuf Khos Hajib’s work “Kutadgu Bilig”, considered one of the masterpieces of Turkic literature, is a unique product of statehood, science, enlightenment and moral views formed in the 9th-11th centuries. This work serves to promote human spiritual maturity, principles of justice and moral values. Today, the study of “Kutadgu Bilig” is extremely important in shaping the spiritual maturity of young people, and it plays an incomparable role in the stability and 537 development of society. This article analyzes the role of the work in the upbringing of young people, the moral values proposed in it, and the opinions of scholars Keywords.“Kutadgu bilig”, didactic work, socio-political environment, Kuntugdi, Aitolddi, Ogdulmush, Ozgurmush, morality, social norms, values. YUSUF KHOS HACIB’DEN “KUTADGU BİLİG” GENÇLERİN RUHSAL GELİŞİMİ VE AHLAK DEĞERLERİ Hamzayeva Dilnura Şöhret kızi, Özbek-Finlandiya pedagoji enstitüsü öğrencisi. Bilimsel danışman: Yuldosheva Saodat Azizovna Özet. Türk edebiyatının büyük başyapıtlarından sayılan Yusuf Khos Hajib'in "Kutadgu Bilig" adlı eseri, 9-11. yüzyıllarda oluşan devletçilik, bilgi ve ahlak anlayışının eşsiz bir ürünüdür. Bu eser, insanın manevi olgunluğunun, adalet ilkelerinin ve ahlaki değerlerin geliştirilmesine hizmet etmektedir. Günümüzde gençlerin manevi olgunluğunun oluşmasında "Kutadgu Bilig" çalışması son derece önemli olup, toplumun istikrarı ve gelişmesinde eşsiz bir rol oynamaktadır. Bu makalede eserin gençlerin eğitimindeki yeri, ortaya koyduğu ahlaki değerler ve bilim adamlarının görüşleri incelenmektedir. Anahtar kelimeler. “Kutadgu bilig”, didaktik eser, sosyo-politik çevre, Kuntugdi, Aitolddi, Ogdulmush, Ozgurmush, ahlak, toplumsal normlar, değerler. Yusuf Xos Hojib o‘z asarida odamiylik, adolat, donishmandlik va halollik kabi fazilatlarni tarannum etgan. Asar o‘z zamonasining ijtimoiy-siyosiy va ma'naviy-ahloqiy muhitini aks ettirgan holda, hozirgi kunda ham o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan qadriyatlarni o‘z ichiga oladi. “Qutadgʻu bilig” asari 6520 baytdan iborat bo‘lib, 73 fasl-bobga bo‘lingan. Asarning asosiy qahramonlari Kuntug‘di (Adolat), O‘gdulmish (Aql), Ayto‘ldi (Davlat) va Odg‘urmish (Qanoat) orqali muallif insoniyat hayotining eng muhim poydevorlarini tushuntiradi.Ushbu qahramonlar o‘rtasidagi suhbatlar orqali muallif jamiyatdagi turli tabaqalar vakillarining o‘rni, bilimning ahamiyati va axloqiy qadriyatlar haqida o‘z fikrlarini bayon etadi. Ilm va ma’rifatning ahamiyati: Asarda ilm nur sifatida tasvirlanadi va olimlar mash’alador kishilar deb ta’riflanadi. “Ularning ilmi xalqqa mash’al bo‘ldi, mash’al yoritsa tunda yo‘ldan adashilmaydi”. Bu o‘rinda ilm-fanning jamiyatdagi yo‘ldoshimiz ekanligi ta’kidlanadi. Til va so‘zning kuchi: Muallif tilni arslon bilan taqqoslaydi, chunki u hovlida yotgan arslon kabi xavfli bo‘lishi mumkin. “Til hovlida yotgan arslon kabi, ey, qafasdagi vahshiy boshingni yeydi.” Bu, til va so‘zning kuchi orqali inson hayotida qanday ijobiy yoki salbiy o‘zgarishlar yuz berishi mumkinligini ko‘rsatadi. Hunarmandchilik va mehnatning qadri: Asarda hunarmandlar va dehqonlarning mehnati yuqori baholanadi. “Juda zarur kishilardir... temirchi, tikuvchi, etikchi, suvchi, egarchi, toshchi, o‘qchi, kamonchilarning foydasi katta”. Bu hunarmandlarning jamiyatdagi o‘rni va ahamiyatini ko‘rsatadi. Odob-axloq va insoniy munosabatlar: Asarda odob-axloq qoidalari, insoniy munosabatlar va ijtimoiy me'yorlar haqida ko‘plab hikmatlar mavjud. Bu qadriyatlar hozirgi kunda ham dolzarb bo‘lib, jamiyat barqarorligi va taraqqiyoti uchun muhimdir. Umumiy xulosa. Yusuf Xos Hojibning “Qutadgʻu bilig” asari o‘z davrining ijtimoiy va madaniy hayotini aks ettirgan holda, hozirgi kunda ham qadrlanadigan axloqiy va ma'naviy qadriyatlarni o‘z ichiga oladi. Ilmga intilish, tilni to‘g‘ri ishlatish, mehnatni qadrlash va odob-axloq qoidalariga rioya qilish kabi g‘oyalar asardan olingan saboqlardir. Ushbu qadriy