BIR HIKOYA TAHLILI (Abdusaid Ko‘chimovning “Binafsha“ hikoyasi asosida)

Аннотация

This article analyzes the story “Binafsha” by Abdusaid Kuchimov. It also discusses the essence of the story, the writer’s skill, psychological imagery, and symbolic images. The main idea of the story is to reveal the influence of a person’s past life experiences and memories on future decisions. In the process of analysis, the story’s artistic means, symbols, psychological imagery, and the connection with the traditions of Uzbek storytelling are studied. Keywords. The story is a work of art, an interpretation of the era and personality in Uzbek storytelling, the content and idea of the story, the depiction of the era, and the writer’s skill. Istiqlol davri o‘zbek she’riy va nasriy yozuvchisi Abdusaid Ko‘chimov ijodi alohida o‘rin egallaydi. Ayniqsa, yozuvchining asarlari hikoyalari badiiy g‘oyaviy ifodaviy jihatdan o‘ziga xosligi bilan ajralib turadi. Zamonaviy o‘zbek nasri tobora globallashib , butun insoniyat taqdiriga daxldor muammolarni badiiy talqin etib borilmoqda. Zamonaviy o‘zbek hikoyachiligi mavzu mohiyati ham qarib yuz yildan ziyod umrini insonning o‘zini anglashga va uning yoritib berishga bag‘ishlab yashamoqda. SHubhasiz bu janrning shakllanishi taraqqiy etishda juda ko‘plab adiblarimizning adabiy-ijobiy tajribalari to‘planib , bugungi qiyofasiga ega bo‘ldi. O‘zbek hikoyachilik maktabini yaratgan namoyondalardan Abdulla Qahhor, G‘afur G‘ulom, Shukur Xolmirzayev, O‘tkir Hoshimov, Normurod Norqobilov, Sobir O‘nar, Abdusaid Ko‘chimov singari yozuvchilarning o‘ziga xos ijodiy tajribalari yosh qalamkashlariga ham mahorat darslari vazifasini o‘taydi. Hikoya prozaning eng kichik janri bo‘lsada uning bag‘rida juda ulkan dunyoqarash , hayotiy tajriba yashaydi. Hikoyaga har xil ta’rif -u tavsiflar berilgan. Biroq har bir hikoyaning ta’rifi Erkin A’zam ta’biri bilan aytganda, o‘zi bilan birga tug‘iladi. Tadqiqot materiallari va metodologiyasi. Quyida Abdusaid Ko‘chimovning “Binafsha” hikoyasi tahlili orqali ijodkorning hikoyaga yuklagan ma’no va mazmunini , g‘oya va maqsadini aniqlashga harakat qilamiz. Adabiyotshunoslikda tahlil va talqin tushunchalari juda keng qo‘llanib, ular badiiy asarni tushunish, uning mazmun-mohiyatini anglash jarayonida tahlil va talqin muhim ahamiyatga ega. Abdusaid Ko‘chimovning “Binafsha” hikoyasi o‘zi e’tirof etganidek, hayotning beshavqatligi, jamiyatning qoidalari, urf-odatlari insonning, ichki kechinmalari ijtimoiy xohishlar o‘rtasidagi kurashni tasvirlaydi. Abdusaid Ko‘chimovning “Binafsha” hikoyasining markaziy obrazi Binafsha hisoblanadi. U yosh va go‘zal qiz bo‘lib, uning nafaqat tashqi ko‘rinishi, balki ichki dunyosi ham muhim o‘rin tutadi. Binafsha o‘zining sof qalbi, samimiyligi va to‘g‘ri fikrlari bilan tanilgan. U o‘ziga xos o‘zgarishlarni qabul qilishga tayyor bo‘lib, unda tashqi muhit atrofdagilar va hayotdagi turli holatlar ta’sir ko‘rsatadi. Uning obrazi go‘zal va mehribon bo‘lishiga qaramay, o‘zining hayotida qandaydir dardlarini va kurashlarni boshidan kechirishini anglatadi. Bu obraz orqali, Ko‘chimov, insonning o‘zini anglash va ichki kurashlarini tasvirlaydi. Binafsha hayotida unga ta’sir ko‘rsatadigan boshqa obrazlar ham muhim rol o‘ynaydi. Bu obrazlar orqali asar turli ijtimoiy va shaxsiy masalalarni ko‘rib chiqadi. Ko‘chimovning obrazlari orqali, jamiyatning qoidalari , urf -odatlari va insoniyatning an’anaviy qadiryatlariga qarshi turish yoki ularni qabul qilish masalalari ko‘rib chiqiladi, Binafshaning qarorlari, ko‘pincha shaxsiy va ijtimoiy xohishlar o‘rtasidagi kurashni tasvirlaydi. Yozuvchi bu hikoya orqali o‘sha davrdagi jamiyatning chirkin ahvolini va insonlarning ongsizligini ochib berishga harakat qilgan. Yozuvchi ushbu hikoyani yozishdan maqsadi insonlarning chuqur psixologik holatlarni va jamiyatdagi o‘zgarishlarni to‘g‘ri talqin qilishga undaydi. Ko‘chimovning “Binafsha” hikoyasi – o‘zbek adabiyotining muhim asarlaridan biridir.SHuning uchun hikoyada insonning o‘zini anglash jarayoni, o‘zgarishlarga 509 munosabat va shaxsiy erkinlik masalalarini yoritadi. Hikoya, shuningdek yosh avlodning jamiyatdagi o‘rni qadryatlar va ijtimoiy qoidalar bilan bog‘liq masalarni ham o‘rtaga qo‘yadi. Keltirilgan ushbu hikoyadan shunday xulosa chiqarish mumkin: yozuvchi har doim insonlarning ongini past ekanligiga va o‘z fikr mulohazalari bilan emas, balki o‘zgalarning gaplari bilan va insonlarning tashqi ko‘rinishiga qarab baho berishni qoralaydi. O‘sha davrdagi mansabdor shaxslar ham ilmli ayollarga nisbatan noto‘g‘ri fikr yuritganlar. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. XX asr o‘zbek hikoyasi antologiyasi.–Toshkent: Davlat ilmiy nashriyoti, “O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi”, 2011. 39-b. 2. Quronov D.H. Adabiyot nazariyasi asoslari.–Toshkent: “Noshir”, 2019. 3-b. 3. Pedagogik mahorat.– Toshkent: M.M. Ahmedjanov, B.Q. Xo‘jayev, Z.D. Hasanova, 2010. 18- b. 4. Adabiyotshunoslik nazariyasi.– Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2018. 50-b. 5. “Adabiyotshunoslik nazariyasi” fanidan ma’ruzalar matni.– Samarqand: 2012. 8-b. 6. Adabiy