İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI KONULU “UFUK”, “TOPRAK ANA” VE “İKİ KASIM BİN DOKUZ YÜZ KIRK ÜÇ” ROMANLARINDA KAHRAMAN KADIN TİPLERİ

Аннотация

World War II deeply affected the lives of many Turkic nations. This article focuses on one work from Uzbek, Kyrgyz, and Karachay-Balkar literature that depicts the hardships of life during and after the war. The scope of the article includes the Uzbek writer Seid Ahmet’s Ufuk (1964), the Kyrgyz writer Chingiz Aitmatov’s Mother Earth, and one of the significant works of Karachay-Balkar literature, Halimat Bayramuk’s November 2, 1943. These works are analyzed in terms of their female protagonists. Keywords: war, heroic woman, Turkic world, home front. İkinci Dünya Savaşı, birçok ülke gibi Sovyetler Birliği’ne bağlı Türk halkları üzerinde de derin izler bırakmıştır. Savaşın yol açtığı yıkım, edebiyata da yansımış ve pek çok yazar bu konuyu eserlerinde işlemiştir. Özbek yazarı Said Ahmet’in Ufuk, Kırgız yazarı Cengiz Aytmatov’un Toprak Ana ve Karaçay-Malkar yazarı Halimat Bayramuk’un İki Kasım Bin Dokuz Yüz Kırk Üç romanları, savaşın halk üzerindeki etkilerini anlatan önemli eserlerdendir. Bu eserlerde savaş döneminde halkın çektiği sıkıntılar, cephedeki askerlerin tehlikeli yaşamı ve sürgün edilen toplulukların trajedileri gözler önüne serilmektedir. Özellikle Sovyetler Birliği’nde erkeklerin cepheye gönderilmesiyle, geride kalan kadın ve yaşlıların ağır şartlar altında çalışmak zorunda kalmaları edebiyatta sıkça işlenen bir tema olmuştur. Bayramuk’un İki Kasım Bin Dokuz Yüz Kırk Üç romanı, Karaçay Türklerinin sürgün edilme sürecini anlatmaktadır. 2 Kasım 1943 gecesi, NKVD askerleri Karaçay halkına evlerini terk etmeleri için yalnızca iki saat süre tanımış ve onları bilinmeyen bir geleceğe sürüklemiştir. Bu roman, Sovyetler Birliği döneminde Türk halklarının yaşadığı trajedilere ışık tutmaktadır. Said Ahmet’in Ufuk romanı da savaş yıllarında cephe gerisindeki çiftçilerin azmini anlatan önemli eserlerden biridir. Bu roman, Kırk Beş Gün, Hicran Günlerinde ve Ufkun Eşiğinde adlı üçlemenin bir parçasıdır ve savaş öncesi ve sonrası yaşanan değişimleri gözler önüne sermektedir. Romanlarda Kadın Kahramanların Rolü ve Savaşın Etkileri Savaş dönemlerinde toplumsal yapının değişimine ışık tutan romanlar, genellikle bireylerin yaşadıkları zorlukları ve toplumsal travmaları merkeze alır. Bu çalışma, "Ufuk", "Toprak Ana" ve "İki Kasım Bin Dokuz Yüz Kırk Üç" romanlarındaki kadın kahramanların savaşın etkisi altındaki yaşamlarını incelemektedir. “Ufuk” Romanı ve romanda Kadın Kahramanlar Emek ÜŞENMEZ Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisindeki “Modern Özbek Edebiyatı” adlı makalesinde Seid Ahmet’in usta bir yazar olduğunu vurgulayarak Ufuk romanında savaş ve savaş sonrasının güzel bir şekilde kaleme alındığını, bu eser bir üçleme, yani üç kitaptan olultuğunu söylüyor. [4,147 b.]. "Ufuk" romanının “Kırk Beş Gün”, “Hicran Günlerinde” ve “Ufkun Eşiğinde” bölümlerinde, savaş dönemindeki kadınların karşılaştıkları zorluklar öne çıkmaktadır. “Kırk Beş Gün” bölümü, Büyük Fergana Kanalı'nın kazımı sırasında kadınların zorla çalıştırılmasını anlatır. “Hicran Günlerinde" bölümü ise, savaşa giden erkeklerin ardında bıraktıkları kadınların hüzün dolu yaşamlarını merkeze alır. Bu bölümde, savaşa giden Tursunbay'ın, kaçak yaşamak zorunda kalması ve annesi Cennet teyzenin bu süreçte yaşadığı acılar betimlenmektedir. 407 Roman, savaşın, kadınların aile yapılarını ve psikolojilerini nasıl derinden etkilediğini gözler önüne sermektedir. Dul kalan kadınların, nişanlısından ayrılan genç kızların ve savaşta eşlerini kaybedenlerin hayata tutunma mücadelesi roman boyunca öne çıkmaktadır. Romanda aylarca kanal işinde çalıştırılan, savaş yıllarındaki zor yaşam tarzında ailesi ve vatanı için tüm işleri kendisi yapmak zorunda kalan ve hatta bu yaşam tarzına dayanamayıp hayatını kaybeden kadınlar konu edinmiştir. “Toprak Ana” Romanında Kadının Konumu Cengiz Aytmatov'un “Toprak Ana” romanı, savaşın cephe gerisindeki etkilerine odaklanmaktadır. Romanın ana karakterlerinden biri olan Aliman, eşini cephede kaybettikten sonra ciddi toplumsal baskılarla karşılaşmış, zorla tecavüz edilmiş ve bu olay neticesinde yaşamını yitirmiştir. Aynı gün dul kalan Tolganay Ana ve Aliman'ın savaş nedeniyle yaşadıkları acılar, romanın temel trajik unsurlarından birini oluşturur. Roman, savaşın sadece cephede yaşanan bir olay olmadığını, geride kalan insanların da savaşın acılarını derinden hissettiğini göstermektedir. Bu bağlamda, kadın kahramanların fedakarlıkları, dayanıklılıkları ve toplumsal rollerinin dönüşümleri romanda merkezi bir yer tutmaktadır. Bu eserde savaşta üç çocuğu ve eşini kaybeden ananın köylülerden topladığı buğdandan bir avuç bile kendisine bırakmadan cephedeki askerlere göndermesi, kahraman ananın karakterini okuyucunun önüne açıkça koymaktadır. [2,147 b.]. Eser kahramanı Tolganay Ana’nın dilinden yazar o dönem şartlarını şu şekilde açıklıyor: “İki gün sonra Aliman’ı gömdük. Geleneklerimize göre bir kadın, ölüyü gömmek için mezarlığa gidemez, bu işi erkekler yapar. Ama ben gittim ve kimse bir şey diyemedi. Çünkü bizim evde erkek yoktu. Aliman’ın meza