HOZIRGI O‘ZBEK NASRIDA XARAKTER TABIATI

Аннотация

В узбекской литературе герои произведений, созданных до 1970-х годов, отличаются социальным характером, борются с требованиями социалистического реализма. Однако в творчестве поколения Насира 1970-х годов эта традиция была несколько нарушена. Сначала проявились модернистские настроения, поток сознания, а затем и постмодернистские черты. В данной статье рассматривается своеобразие персонажей в современных и постмодернистских произведениях, а также явление интертекстуальности на примере произведений Б. Кабула, одного из ярких представителей современной узбекской прозы, таких как «Богдагул», «Оспиринлик», «Эна Шамол». Для 316 анализа были использованы для сравнения некоторые произведения деятелей узбекской и мировой литературы К. Ишигуро, Иззата Султана, Мурада Мухаммада Доуста, Ахмада Азама и У. Хамдама. Ключевые слова. Персонаж, интертекстуальность, хронотоп, сюрреалистический образ, постмодернизм, композиция, конфликт, сюжет. THE NATURE OF CHARACTER IN MODERN UZBEKISTAN PROSE Hasanov Suhrob Shavkat oglu, Samarkand state Institute of foreign languages teacher of the Department of theory and practice of the english language Annotation. In Uzbek literature, the hero of works created before the 70s of the 20th century is distinguished by his social character, struggling with the demands of socialist realism. However, in the work of the generation of prose writers of the 70s, this tradition was somewhat abolished. First, modernist moods, stream of consciousness, and then postmodernist features became more noticeable. This article discusses the uniqueness of characters in modern and postmodern style works, as well as the phenomenon of intertextuality, using the example of the works of one of the prominent representatives of modern Uzbek prose, B. Qabul, "Bogdagul", "O‘spirinlik", "Ena Shamol". The analyses used some works of Uzbek and world literature figures K. Ishiguro, Izzat Sultan, Murad Muhammad Doʻst, Ahmad A'zam, and U. Hamdam for comparison. Keywords. Character, intertextuality, chronotope, surrealistic image, postmodernism, composition, conflict, plot. Oʻzbek adabiyotida hikoyalardan tarkib topgan qissalar ancha mashhur. A.Qahhorning “Oʻtmishdan ertaklar”, Mirkarim Osimning “Zulmat ichra nur”, “Jayhun ustida bulutlar”, “Ibn Sino qissasi” va boshqa asarlar. Qatralardan tashkil topgan hikoyalar esa Bahodir Qobul nomi bilan adabiyotimiz maydoniga kirib keldi. Uning “ Enashamol”, “Otachiroq”, “Oq dala”, “Bogʻdagul” asarlari shunday xarakterdagi hikoyalardir. Avvalo, shuni ta’kidlash kerakki, B.Qobul nasrida intermatnlilikni yuzaga keltiradigan omillar sifatida maqol, matal, rivoyat, hikoyalarni aytib oʻtish mumkin. B.Qobul hikoyalarida doimiy ishtirok etadigan, u asarlardan bunisiga koʻchib yuradigan maxsus obrazlar bor, bu Ena va uning gaplarini kotib sifatida yozib boradigan nevara-bola obrazlaridir. Buni “Enashamol”, “Kunga mahtal kampirlar”, “Bogʻdagul” va boshqa asarlari misolida koʻrsak boʻladi. K.Isiguro nasridan farqli ravishda B.Qobul nasrida xronotop yagona makon va zamon oʻlchamlarida kechadi. Uning nasrida intermatnlilikning rang-barang, shu bilan birga, oʻziga xos, original koʻrinishlarini uchratish mumkin. Misol uchun, “Bogʻdagul” asarida roviy tomonidan “Gulbog” atalgan she’riy turkum beriladi. Bu turkum Alisher Navoiy qit’a va gʻazallarining ayrim bandlaridan tashkil topgan oʻziga xos yangi asardek taassurot qoldiradi: Xalqqa zebi torak ayla ani, Oʻqilgʻongʻa muborak ayla ani. Yetti aflokni anga yor et, Yetti iqlim elin xaridor et! Kimgakim qildim vafo, vah kim, jafo podosh edi, Olam ahlida vafo mavjud emas beishtiboh. Orzu qildim vafo ahlin koʻray deb topmadim, Hoh zohid, hoh fosiq, hoh sayid, xoh shoh. Agarchi men yamon, sen yaxshidursen, mu’tarifdurmen, Oʻzin yaxshi tasavvur aylagan mendin yamon ermas. Ey Navoiy, maxlas istar boʻlsang el til-ogʻzidin, Nazmidin ham tilni tiygʻil, nasridin ham yum ogʻiz. 317 Mazlumga bahshoyish koʻrguzki, zolimdan osoyish koʻrgaysen. Chin soʻzkim, erga ulugʻ hunardur. [8.30-31] Ushbu she’riy parchalar Alisher Navoiy hazratlarining turli janr va shakldagi asarlaridan tashkil topgan boʻlsa-da, hikoya qilinayotgan voqea ritmiga mos va xosligi bilan estetik zavq bersa, ikkinchidan matnning qamrov-doirasini, ma’no ottenkalarini kengaytirganligi bilan oʻquvchining badiiy-estetik didiga ijobiy ta’sir qiladi, uning tarixiy xotirasini oʻz navbatida imtihondan ham oʻtkazadi. Intermatn hodisasi individual uslubi taqozosiga koʻra turli yozuvchilarda har xil koʻrinishda namoyon boʻlishi mumkin. Masalan, Kadzuo Isiguro nasrida hayot va xayol bir butunligi yuzaga kelib, ifoda etilayotgan tasvirning ba’zan xayoliy yoki hayotiyligi oʻrtasida chegara yoʻqoladi. Syurrealistik tasvir ustunligi seziladi. Bahodur Qobul nasrida esa bu xususiyat jonlantirish san’ati orqali amalga oshadi. Bunda endi jonsiz narsa va buyumlarga jon, bezabon mavjudotlarga til bitadi, shamol, olov, tuproq, suv kabi tiriklik asosi boʻlgan unsurlar oʻy-xayollarga beriladi va fikrlaydiki, bu uslub B.Qobul