SÚWRETTEN BASLANǴAN TARIYX

Аннотация

В данной статье представлена подробная информация об изобразительном искусстве, включая его различные отрасли, древние памятники искусства, найденные в разных частях мира, а также всемирно известных художников. Ключевые слова: Педагог, художник, деятель, пещера Альтамира, пещера Ласко. Annotation: This article provides extensive information about the art of painting, highlighting its various fields, ancient art monuments found in various parts of the world, and world-renowned artists. Keywords: Teacher, artist, activist, Altamira Cave, Lasco Cave, Kórkem óner adamzat tariyxında eń áyyemgi, eń taza hám tereń ruwxıy zárúrliklerden biri sıpatında qáliplesken. Hár bir dáwir hám ásir óziniń kórkem óneri arqalı sáwlelengen ruwxıy hám mádeniy izin qaldırǵan. Atap aytqanda, súwretlew óneri insan oy-pikiriniń dáslepki aynası sıpatında, insaniyattıń mádeniy rawajlanıwında áhmietli orın ieleydi. Súwretlew óneri arqalı áyyemgi adamlar óz sezimlerin, arzıw-nietlerin hám dúnyaqarasın reń hám formalar járdeminde anlatqan. Dúnyanıń túrli jerlerinen tabılǵan áyyemgi kórkem óner estelikleri - Franciyadaǵı Lasko úńgiri, Ispaniyadaǵı Altamira úńgiri, Avstraliyadaǵı aborigen kórkem óneri hám Indoneziyadaǵı áyyemgi qol izleri - insaniyattıń kórkem ónerge bolǵan tuwma zárúrligin, estetikalıq sezim hám ruwxıy keshirmelerdi sáwlelendiredi. Bul áyyemgi úngir súwretlerinde kiyik, at, buģa hám mamut sıyaqlı haywanlar hayran qalarlıq dárejede anıq hám názik sızıqlar menen súwretlengen bolıp, olar tek estetikalıq gózzallıqtan tısqarı diniy, máresimlik hám ápsanawiy mánilerge de iye. Qızıqlı tárepi sonda, súwretlew óneri túrli regionlarda, ģárezsiz túrde, ózine tán usıllar menen rawajlangan. Hár bir aymaqtıń klimatı, mádeniyatı hám isenimi óziniń kórkem ónerine https://scientific-jl.com 1 4 64-son_5-to’plam_Iyun-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali tán kórinisler jaratqan. "Súwret" sózi arab tilinen kelip shiqqan bolip, "sızıw," "súwretlew" degen mánilerdi anlatadi. Ilimiy ádebiyatlarda bolsa "súwret" insan oy- pikiriniń sırtqı kórinisi, ishki dúnya keshirmeleriniń sırtqı formasına aylangan halatı sıpatında túsiniledi. Súwretlew óneri tek ǵana kózdi quwandıratuǵın kórinis yamasa sızılma emes, al tariyx, mádeniyat hám ruwxıylıqtıń teńsiz jarshısı esaplanadı. Dúnyanıń barlıq xalıqları óz mádeniyatı hám tariyxın sáwlelendiriwshi kórkem óner túrlerin rawajlandırgan. Bul kórkem óner túrleri ishinde súwretlew óneri ayrıqsha orın tutadı. Ol súwrechilik, grafika, músinshilik, arxitektura hám ónermenchilik sıyaqlı baǵdarlardı óz ishine aladı. Xudojnik bolsa kórkem óner tarawındaǵı dóretiwshi bolıp, ol túrli materiallar hám usıllar arqalı insan iskerligi hám qorshagan ortalıqtı súwretlewge, olardı talģam menen bezewge xizmet etedi. Grafik xudojnik bolsa sızıq hám noqat arqalı mazmunlı pikirlerdi kórsetiwshi xudojnik sıpatında tán alınadı. Músinshilik bolsa úsh ólshemli kórkem óner bolıp, insan yamasa haywan formaların anıq yamasa simvollıq tárizde kórsetedi. Sonıń menen birge, ónermenchilik hám kesteshilik milliy mádeniyatımızdıń ajıralmas bólegi bolıp, óziniń biybaha naǵısları hám usılları menen ajıralıp turadı. Súwretlew ónerinin dáslepki úlgileri tek estetikalıq emes, bálkim diniy, máresimlik hám kommunikativlik áhmiyetke iye bolgan. Búgingi kúnde súwretlew óneri tek ǵana jeke dóretiwshilik ónimi emes, al jámiyettiń tariyxıy, mádeniy hám ruwxıy kórinisin sáwlelendiriwshi áhmietli qural bolıp esaplanadı. Súwretlew óneri insaniyat tariyxında eń áyyemgi hám tereń tamırlarga iye bolǵan ruwxiy kórsetiw quralı. Onıń dáslepki úlgilerin dúnyanıń hár qıylı múeshlerinde - ózine tán mádeniyatlar hám klimat sharayatlarında tabıw múmkin. Mısalı, Franciyadaǵı belgili Lasko úńgirleri - shama menen 17 000 jıl aldın jaratılǵan súwretler bul kórkem ónerdiń eń áemgi hám siyrek ushırasatuǵın úlgilerinen biri bolıp esaplanadı. Bul úńgirlerde kiyik, buǵa, mamut sıyaqlı haywanlardıń anıq hám janlı súwretleri tabılǵan bolıp, olar insanlardıń tábiyatqa bolǵan tereń itibarın, ómirge bolǵan múnásibetin ózinde sáwlelendiredi. Sonday-aq, Ispaniyadaǵı Altamira úńgiri de sol dáwir adamınıń kórkem ónerge bolǵan talabın, estetikalıq kózqarasların ashıp beredi. Bul úńgirlerdegi haywanlar hám belgiler tek ápiwayı súwretler emes, al diniy hám máresimlik mániske ie bolıp, áyyemgi adamlardıń dúnyaqarasın, olar jasaǵan tábiyat hám jámiet penen baylanısların sáwlelendirgen. Súwretlew óneriniń bul dáslepki formaları insaniyattıń óz qorshaǵan ortalıǵın túsiniwge, tariyxtı saqlawǵa, ruwxiy hám diniy qádiriyatlardı áwladtan-áwladqa jetkeriwge bolgan umtılıwınıń kórinisi bolip tabıladı. Bul kórkem ónerdiń evolyuciyası dawamında, túrli aymaqlarda túrli usıllar, texnikalar hám máni qatlamları payda boldı. Mısal ushın, áyyemgi Mısırda faraonlardıń ómirin, ólimnen keyingi dúnyanı súwretlew maqsetinde quramalı hám simvollıq kórkem óner túrleri rawajlanǵan, bul bolsa ruwxıylıq hám siyasattıń kúshli únlesligin kórsetedi. Soniń menen birge, dúnyanın basqa ay