Methods for statistical assessment of the competitiveness of small businesses and private entrepreneurship

Аннотация

Маколада мамлакатимизда кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни рақобатбардошлигини ошириш, мамлакатимизнинг ҳудуд-ларига нисбатан рақобатбардошлигини аниқлаш, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликнинг асосий кўрсаткичлари ҳолати таҳлили, кичик бизнес субъектлари реструктуризацияси, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъектларини рақобатбардошлигини таъминлаш йўналишлари кенг ёритиб берилган. Калит сўзлар: тадбиркорлик, хусусий тадбиркорлик, бизнес, кичик бизнес, рақобатбардошлик, рақобатбардошлик механизмлари, реструктури-зация, кичик корхона, микрофирма, кичик тадбиркорлик улушлари, инновацион фаолият. Annotation: This article, the directions of increasing the competitiveness of small business and private entrepreneurship in our country, determining the competitiveness of our country in relation to the regions, analyzing the situation of key indicators of small business and private entrepreneurship, restructuring of small business entities, ensuring the competitiveness of small business and private entrepreneurship subjects were widely covered. Keywords: entrepreneurship, private entrepreneurship, business, small business, competitiveness, competitiveness, restructuring-zation, small enterprise, microfirms, small business shares, innovation activity. Кириш Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни ривожлантириш жараён-ларининг фаолиятининг Ўзбекистонда амалга оширилаётган иқтисодий ислоҳотларнинг энг муҳим устувор йўналишларидан биридир. Кичик бизнес капитал тақиллиги шароитида кўп ва йирик маблағ талаб этмайдиган хўжалик фаолияти сифатида ресурслар айланмасининг юқори сурьатларини таьминлайди, иқтисодиётни қайта қуриш, иқтисодий нобарқарорлик ва ресурслар чегараланганлиги шароитида истеьмол бозорини шакллантириш ва уни тўлдириш муаммосини тез ҳамда тежамли тарзда ҳал этади. Кичик корхоналар истеьмол талабининг ўзгаришига дарҳол мослашади ва шу йўл билан истеьмол бозоридаги зарурий мувозанатни таьминлайди. Бозор муносабатлари шароитида мулкчилик шаклларининг ривожланиши кенг кўламда эркин товар ишлаб чиқарувчилар, кичик бизнес субъектлари ва тадбиркорлар катлами фаолиятини ривожлантиришни тақазо этади. Шундай экан, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик иқгисодиёт тузилмаларида энг олдинги ўринларни эгаллаши керак. Бунинг учун эса бугунги кунда кичик бизнес субъектлари рақобатбардошлигини таъминлаш ва улар фаолиятида реструктуризация жараёнларини кучайтириш муҳим амалий аҳамият касб этмоқда. Шунингдек, мамлакатимизда қичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик жараёнларининг субьектлари рақобатбардошлигини оширишни статистик баҳолаш долзарб масалалардан ҳисобланади. 3/2020 (№ 00047) http://iqtisodiyot.tsue.uz 214 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2020 yil Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 13 августдаги “Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва саноат вазирлиги ҳузуридаги кичик бизнес ва тадбиркорликни ривожлантириш агентлиги фаолиятини ташкил этиш тўғрисида”ги ПҚ-4417-сонли қарори ҳам бу йўналишдаги тадбирнинг мантиқий давомидир[1]. Унга кўра, Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва саноат вазирлиги ҳузурида кичик бизнес ва тадбиркорликни ривожлантириш агентлиги ташкил этилди. Кичик бизнес ва тадбиркорлик субъектларининг Тадбиркорлик фаолиятини қўллаб-қувватлаш давлат жамғармаси маблағлари ҳисобидан молиявий ёрдам олиш ҳақидаги аризаларини кўриб чиқиш бўйича электрон ҳужжат айланиши схемаси тизими жорий этилди. Бунда Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2016 йил 16 мартдаги “Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъектлари экспортини қўллаб-қувватлаш жамғармаси фаолиятини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-2507-сонли қарори[2], 2015 йил 15 майдаги “Хусусий мулк, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни ишончли ҳимоя қилишни таъминлаш, уларни жадал ривожлантириш йўлидаги тўсиқларни бартараф этиш чора-тадбирлари тўғрисида” ПФ-4725-сонли фармони [3] қонуний асос бўлди. Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик нафақат ялпи ички маҳсулотини шакллантиришда асосий бўғин, балки аҳоли бандлиги ва даромадлари манбаининг, миллий фаровонликка эришишнинг муҳим омили ҳам бўлиши даркор. Иқтисодий ва ижтимоий ривожланишнинг асосий устувор йўналиши - аҳолини иш билан таъминлашни янада яхшилаш ва унинг фаровонлигини оширишнинг энг муҳим йўналиши сифатида кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик, хизмат кўрсатиш ва касаначилик соҳаларини қўллаб-қувватлаш ва ривожлантиришни рағбатлантиришдан иборатдир[4]. Бозор муносабатлари шароитида мулкчилик шаклларининг ривожланиши кенг кўламда эркин товар ишлаб чиқарувчилар, кичик бизнес субъектлари ва тадбиркорлар катлами фаолиятини ривожлантиришни тақазо этади. Шундай экан, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик иқгисодиёт тузилмаларида энг олдинги ўринларни эгаллаши керак. Бунинг учун эса бугунги кунда кичик бизнес субъектлари рақобатбардошлигини таъминлаш ва улар фаолиятида реструктуризация жараёнларини кучайтириш муҳим амалий аҳамият касб этади[5]. Кичик бизнес субъектларида реструктуризация жара