Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
MAMLAKAT AHOLISI O’SISH SUR’ATI PASAYIB KETISHINING IQTISODIYOTGA TA’SIRI
IQTISODIYOTGA TA’SIRI · Urunbayeva Yulduz Pirnazarovna · Beknazarov Sherbek (instituti (PhD) i.f.d, dotsenti)
Исследователь · 2026
Аннотация
This article discusses the impact of population decline on the economy, the fact that populations are declining in many countries around the world, including our country, which is showing a downward trend in population growth, and the factors causing this. Kalit so’zlar: aholi; demografiya; mehnat rerurslari; depopulyatsiya; iqtisodiy o’sish; aholi kamayib borishi, ishchi kuchi taqchilligi; jahon reytinglari; Keywords: population; demography; labor resources; depopulation; economic growth; population decline, labor shortage; world rankings; Dunyo tobora globallashib, zamon tahlikali bo’lib bormoqda. Shunday ekan, bunday davrda mamlakat jahon miqyosida munosib o'rin o'rin egallashi va bu yo'lda da'dil qadam tashlamog'i lozim. Albatta, har qanday davlat jahon reytinglarida munosib o'rinlarni egallashi uchun iqtisodiy ko'rsatkichlari yuqori bo'lishi kerak. Iqtisodiyot rivojlanishi uchun esa iqtisodiy qonunlar tóg’ri yo’lga qo'yilishi, davlat ichki va tashqi siyosati samarali olib borilishi va aynan shu mamlakat yetarlicha mehnat resurslariga ega bo’lishi kerak. Yetarlicha mehnat resursiga ega bo'lish uchun esa aholining o’sish sur’ati doim yuqori bo'lishi kerak[1]. Bugungi kunda jahon miqyosida rivojlangan mamlakatlarning asosiy muammolaridan biri aholining o’sish sur’ati pasayib ketishi va natijada mehnat resursining yetishmovchigi yuzaga kelmoqda. Jumladan, dunyoning ko’plab mamlakatlarida aholi soni kamayishda davom etmoqda. Bu esa jahon iqtisodiyoti uchun yana bir yirik muammo aylanib bormoqda. Xususan, aholi soni bo’yicha ko’p yillardan beri yuqori o’rinni egallab kelgan Xitoyda ham o’tgan bir necha yillardan beri tug’ilish ko’rsatkichi kamayib bormoqda. Natijada esa, bir paytlar har ikkinchiga bola tug’ilishiga taqiq va jarimalar qo’ygan davlat bugungi kunda imtiyoz va mukofotlar https://scientific-jl.com 2 5 64-son_3-to’plam_Iyun-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali tayinlab tug’ilishni ko'paytirmoqchi. Jahon miqyosida aholining kamayib borishi ilmiy adabiyotlarda depopulyatsya deb yuritiladi. Dunyo aholisining o’sish sur’ating pasayib borishi yil sayin jadallashib bormoqda. Jahon miqyosida aholi demografiyasi ustida har yili statistik tadqiqotlar olib boriladi. Har qanday mamlakat taraqqiyotining asosi bo’lgan ishlab chiqarishning ajralmas 4 omilidan biri hisoblangan mehnat resurslarining yetarli bo’lishi juda muhimdir. Ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatish sohasida sun’iy idrokka ega aqlli texnika va texnologiyalarning keng ko’lamda qo’llanilishiga qaramasdan malakali mehnat resurslariga bo’lgan talab har doimgidan ham yuqori bo’lib bormoqda. Iqtisodchilarning ta’kidlashicha u yoki bu mamlakat aholisining kamayishi yoki o’sish sur’atining pasayishi asosan rivojlangan, aholisi to’q va farovon yashaydigan mamlakatlarda kuzatiladi. Jumladan, Yevropa mamlakatlarining deyarli hammasida aholining kamayishi kuzatilmoqda. Yuqoridagi fikrimizga dalil sifatida aytishimiz mumkinki, Yevropa mamlakatlarining deyarli hammasi rivojlangan, iqtisodiy ko’rsatkichlari bo’yicha jahon reytinglarida yuqori o’rinlarni egallab kelmoqda. Bu mamlakatlar mehnat resurslariga bo’lgan bo’lgan talabni tashqi mamlakatlardan asosan Osiyo va Afrika qit’asining rivojlanayotgan mamlakatlaridan import qilish orqali qoplamoqda[2]. O’zbekiston ham hozirda rivojlanayotgan mamlakatlar sirasiga kiradi. O’zbekiston aholisi 2025-yilning 1-aprel holatiga ko’ra 37.7 mln kishini tashkil etgan. Mamlakatimiz aholisi o’tgan yilning mos shu davri bilan qiyoslaganda 2 foizga oshgan. Bu ko’rsatkich ham ya’niy yillik o’sish sur’ati ham o’tgan bir necha yillardan beri 2 foizdan oshmayapti. 2025-yilning birinchi choragi statistikasiga binoan aholi kuniga 1.7 ming kishiga ko’paymoqda. Bu o’rinda yana bir statistik ma’mulotga e’tibor qaratish lozim. Mamlakatimiz aholisi 2023-yilning birinchi choragida 172.8 ming kishiga, 2024-yilning birinchi choragida 163.5 ming kishiga 2025-yilning birinchi https://scientific-jl.com 2 6 64-son_3-to’plam_Iyun-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali choragida esa 154.6 ming kishiga ko’paygan. Ko’rishimiz mumkinki, aholi o’sish sur'ati o’tgan 3 yildan pasayish tendensiyasini namoyon qilmoqda[3]. Xo’sh, bunday holatni ro’y berishiga qanday omillar ta’sir qilmoqda? Aholi o’sish sur’atining pasayishi sodir bo’lishiga jahon tajribasida bo’lganidek mamlakat rivojlangan mamlakatlar qatoriga yaqinlashib qolganidan darak beradimi yoki boshqa omillar ta’sirida bu holat ro’y bermoqdami? Jahon miqyosida aholining o’sish sur’atining sekinlashuvi dunyo tajribasida shu kungacha faqatgina rivojlangan mamlakatlarda qayd etilgan deb ta’kidlab o’tdik.(urush bo’layotgan va pandemik kasalliklar tarqalgan mamlakatlardan tashqari). Keling, birinchi taxminiy omil bo’yicha biroz statistik ma’lumotlarni keltirib o’tamiz ya'niy O’zbekistonni rivojlangan mamlakatlar qatoriga qo’shilishiga asos bo’luvchi rengtinglarni keltirib o’tamiz. YaIM hajmi 2024-yil yakunlariga ko’ra 114.9
Доказательный фрагмент
«This article discusses the impact of population decline on the economy, the fact that populations are declining in many countries around the world, including our country, which is showing a downward trend in populatio…»
Образец извлечения
Демо-превьюThis article discusses the impact of population decline on the economy, the fact that populations are declining in many countries around the world, including our country, which is showing a downward trend in populatio… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- population, demography, labor resources, depopulation, economic, jahon reytinglari, ishchi kuchi taqchilligi, iqtisodiy o’sish, demografiya, aholi kamayib borishi, depopulyatsiya, mehnat rerurslari, Kalit so’zlar: aholi
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025