IMKONIYATI CHEKLANGAN BOLALARNI MUSTAQILLIKKA O’RGATISH – INKLYUZIV TA’LIM SAMARADORLIGI MEZONINING ASOSLARI

Аннотация

В данной работе рассматривается важность формирования самостоятельности у детей с ограниченными возможностями как одного из ключевых критериев эффективности инклюзивноголичностного развития ребенка, но и основным показателем успешности инклюзивной образовательной практики. В исследовании освещаются методы формирования жизненно необходимых навыков, самообслуживания, социальной коммуникации и способности к принятию решений у детей с ограниченными возможностями с целью их успешной интеграции в общество. Также рассматривается роль https://scientific-jl.com 2 3 5 64-son_1-to’plam_Iyun-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali педагогов, индивидуальный подход в обучении и влияние семейной среды. Развитие самостоятельности в рамках инклюзивного образования способствует улучшению качества жизни детей с ОВЗ и обеспечивает их полноценное участие в жизни общества на равных правах. Kalit so‘zlar: Imkoniyati cheklangan bolalar, mustaqillik, inklyuziv ta’lim, ta’lim samaradorligi, ijtimoiy moslashuv, hayotiy ko‘nikmalar, maxsus pedagogika, integratsiya, adaptatsiya, rivojlantirish metodlari, qo‘llab-quvvatlovchi muhit. Keywords: Сhildren with disabilities, independence, inclusive education, education effectiveness, social adaptation, life skills, special pedagogy, integration, adaptation, development methods, supportive environment Ключевые слова: Дети с ограниченными возможностями, самостоятельность, инклюзивное образование, эффективность образования, интеграция, адаптация, методы развития, поддерживающая среда. Hozirgi kunda ko’plab davlatlar qatori O’zbekistonda ham imkoniyati cheklangan bolalarning ta’lim va tarbiya olishlari, tibbiy muolajalar olib borishlari uchun imkoniyatlar yaratib kelinmoqda va bunday insonlar va bolalarning haqhuquqlari qonun hujjatlari bilan mustahkamlab qo’yilgan va himoya qilinmoqda. BMT ning “Nogironlar huquqlari to’g’risida”gi Konvensiyaning xalqaro standartlari, shuningdek, “nogiron” so’zi o’rniga “nogironligi bo’lgan shaxs” atamasidan foydalanishni nazarda tutuvchi “Nogironligi bo’lgan shaxslar huquqlari to’g’risida”gi Qonun yurtimizda yuqoridagi toifaga mansub shaxslarning huquq va manfaatlarini ifodalashga xizmat qiladi. Joriy yilda «Zamin» fondi «Eshitish qobiliyati zaif bolalar uchun taʼlimni rivojlantirish» dasturi doirasida Muhammad al- Xorazmiy nomidagi ixtisoslashtirilgan АKT-maktabida «Zamin Education» loyihasiga start berilib, loyihaning asosiy maqsadi eshitish qobiliyati zaif bolalarning kasb mahoratini rivojlantirish va ijtimoiylashuvda qoʼllab-quvvatlash, ularni oliy oʼquv yurtlariga oʼqishga kirishga tayyorlash, shuningdek, axborot texnologiyalari sohasida ixtisoslashtirilgan maktab-internatlar oʼqituvchilarining malakasini oshirish va yangi metodologiyani ishlab chiqishdan iborat. Ushbu loyiha birinchi «Zamin Education» oʼquv-resurs markazi ochilgan Muhammad alXorazmiy nomidagi ixtisoslashtirilgan АKT-maktabi bilan hamkorlikda amalga oshirilmoqda. Loyihaga moʼljallangan sinfda maʼlumotlarni qabul qilish sifatini oshirishga qaratilgan yordamchi uskuna — FM-tizimi oʼrnatilgan. Shuningdek, har bir oʼquvchiga individual eshitish vositalari taqdim etilgan. «Zamin» fondi vasiylik kengashi raisi Ziroat Mirziyoyeva oʼquv jarayoni bilan tanishish uchun ushbu sinfga tashrif buyurib, 102 va 106-sonli ixtisoslashtirilgan maktab-internatlarning yuqori sinf oʼquvchilari bilan suhbatlashib, bolalar o’z taassurotlari bilan oʼrtoqlashdi va oʼrganilayotgan mavzular haqida soʼzlab berdi. Birinchi oʼquvresurs markazining muvaffaqiyatli https://scientific-jl.com 2 3 6 64-son_1-to’plam_Iyun-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali natijalaridan soʼng mamlakatning barcha hududlarida «Zamin Education» sinflarini tashkil etish rejalashtirilgan. Bolalar o‘qiyotgan, eshitayotgan va ko‘rayotgan narsalarni to‘la tushunib yetmasligi ularning so'zlashuv nutqida bir qator xatolarga olib keladi. Imkoniyati cheklangan bolalar nutqidagi barcha nuqsonlar, ularni o‘qitish jarayonida qiyinchilik tug‘diradi, hamma vaqt ham o‘qituvchining tushuntirishlarini o’zlashtira olrmaydi, o‘qituvchining tushuntirishlarini to‘g‘ri tushunib yetmaydi. Lekin ilg‘or o‘qituvchidefektologlarning tajribalari shuni ko‘rsatdiki, ta’limning maxsus tashkil etilgan jarayoni yordamida aqli zaif o‘quvchilarning nutq faoliyatini tuzatish, ya’ni korreksiya qilish, umumiy shaxs rivojlanishida rolini oshirish mumkin. O’quv yilining dastlabki 2 haftasi o‘qishga yangi kelgan o‘quvchilar nutqini aniqlashga, tekshirishga qaratiladi. Bunda logoped o'quvchining og'zaki va yozma nutqi 2 bosqichda tekshiradi:. 1-bosqichda sinfdagi o‘quvchilar nutqi yalpi holatda tekshiriladi hamda o'quvchilar orasidan nutq nuqsonli bolalar aniqlanadi; 2bosqichda ro'yhatga olingan nutq nuqsonli o‘quvchi logopedik yordam xonasi sharoitida yakka tartibda chuqurroq aniqlanadi va tashxis qo‘yiladi. Yakka mashg‘ulotlar rejasi asosan logopetning nutq kartasida aks ettiriladi. Nutq jarayonini logopedik t