TABIIY YAYLOVLARDA DORIVOR O‘SIMLIKLARNING TARQALISHINI ANIQLASH VA ULARNI GIS TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA XARITALASH

Аннотация

In the article, a new system of allocating agricultural land on the basis of open electronic competition was developed. In this new system, it is intended to provide agricultural land "online" and include: 10-year lease for farming; legal entities are allocated a plot of land online for 30-50 year lease for agricultural purposes Keywords. Zakalat, applicant, land settlement project Kirish. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Meva-sabzavotchilik va uzumchilikda oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish, qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishida dehqon xo‘jaliklarining ulushini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori (PQ-20, 23.11.2021 y.) hamda Vazirlar Mahkamasining “Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yer https://scientific-jl.com 3 1 3 47-son_3-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi uchastkalarini ijaraga berish tartibiga doir normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash to‘g‘risida”gi Qarori (709, 24.11.2021 y.) qabul qilindi. Ilg‘or xorijiy tajriba: Loyihalarni ishlab chiqishdan oldin yerlarni aholi o‘rtasida mutanosib ravishda qayta taqsimlash bo‘yicha islohot (“yer islohoti”) o‘tkazgan davlatlar tajribasi tahlil qilindi. “GINI” (Djini) indeksining 1960 – 2000- yillardagi tahliliga asoslangan Jahon bankining tavsiyasida “yer islohoti” tenglikka erishishning eng samarali vositasi sifatida ko‘rsatilgan. Ushbu tavsiyalarda yer islohotini o‘tkazgan davlatlarda (Xitoy, Yaponiya, Tailand, Indoneziya) iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanish boshqalarga nisbatan ancha yuqoriligi alohida e’tirof etilgan. Loyiha Jahon banki ekspertlari bilan qator uchrashuv va muhokamalar tashkil qilinib, ularning fikr va takliflari o‘rganildi hamda 4 ta asosiy maqsad va mezonlar asosida ishlab chiqildi: 1. Qishloq joylarida barqaror va yuqori daromadli ish o‘rinlarini (daromadlar manbaalarini) shakllantirish; 2. Qishloq xo‘jaligida o‘sish sur’atlarini jadallashtirish (tiklash); 3. Oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash; 4. Asosiy turdagi oziq-ovqatlar narxlari barqarorligiga erishish. Normativ-huquqiy hujjatlarda quyidagi tadbirlar belgilanmoqda: 1) Past hosilli paxta va g‘alladan qisqartirilgan, fermer va klasterlar foydalanishidagi 200 ming gektar yerni bosqichma-bosqich (2022 – 2025-yillarda, shundan 2022-yilda – 80 ming gektar) zaxiraga qaytarish; 2) Zaxiraga olingan yer maydonlarida dehqon xo‘jaligi yuritish uchun yerlarni 0,1 gektardan 1,0 gektargacha bo‘lgan hajmlarda ijaraga beriladi, ijara muddati – 10 yil; 3) Yer uchastkalarini ijaraga berishni tashkillashtirish uchun quyidagi axborot tizimlari orqali ochiq elektron tanlovlar tashkil etiladi: “E-IJARA” axborot tizimi (Qishloq xo‘jaligi vazirligi) – yer uchastkalari to‘g‘risidagi materiallarni to‘plash, ko‘rib chiqish va kelishish qismi; “E-AUKSION” savdo maydonchasi (Davlat aktivlarini boshqarish agentligi) – tanlovni tashkil etish (talabgorlarni har bir mezon bo‘yicha avtomatik baholash), natijalarni rasmiylashtirish qismi; 4) O‘z tomorqasida meva-sabzavotchilik, uzumchilik va polizchilikda yaxshi natijalarga erishgan (hokim yordamchisi tomonidan baholanadi), ushbu sohalardan birida tayanch mutaxassislikka ega bo‘lgan fuqarolarga ochiq elektron tanlovlarda alohida ustuvorlik beriladi; 5) Ijaraga berilgan yer maydonlarining tuproq sharoiti, hudud aholisining tajribasidan kelib chiqqan holda “Bir hudud – bir mahsulot” tamoyili asosida mahsulot yetishtirishga asosiy e’tibor qaratiladi; 6) yangi ajratilgan va ilgari foydalanishda bo‘lgan yerlarda kichik intensiv bog‘dorchilik, uzumchilik, sabzavotchilikni rivojlantirish, poliz, dukkakli, moyli https://scientific-jl.com 3 1 4 47-son_3-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi ekinlar va kartoshka yetishtirishni moliyalashtirish mexanizmlari belgilanmoqda, unga ko‘ra: а) Xalqaro moliya institutlaridan jalb qilingan qarzning 100 million AQSH dollari ekvivalenti miqdoridagi mablag‘lar tijorat banklariga milliy valyutada joylashtiriladi; b) tijorat banklari tomonidan kredit mablag‘lari “Har bir oila – tadbirkor” dasturi shartlari asosida dehqon va fermer xo‘jaliklari, qishloq xo‘jaligi mahsulotlari yetishtiruvchi boshqa korxonalarga quyidagi shartlarda taqdim etiladi: Har bir loyiha milliy valyutada 100 mln so‘mdan oshmagan miqdorda yillik 14 foiz stavkada moliyalashtiriladi; kreditlar kichik intensiv bog‘dorchilik va uzumchilikka 3 yilgacha imtiyozli davr bilan 7 yildan ko‘p bo‘lmagan muddatga, poliz, dukkakli, moyli ekinlar, kartoshka yetishtirish va sabzavotchilikka 6 oygacha imtiyozli davr bilan 2 yilgacha muddatga ajratiladi; 7) Intensiv bog‘lar, sabzavotchilik maydonlari barpo etilishini tashkil etish va monitoring qilish maqsadida Qoraqalpog‘iston Respublikasi va viloyatlarda Intensiv bog‘dorchilik, uzumchilik va sabzavotchilikni rivojlantirish bo‘yicha doimiy loyiha ofislari faoliyati yo‘lga qo‘yiladi; 8) Dehqon xo‘jaliklari uchun qisqa muddatli intensiv o‘quv kurslarini tashkil etish bo‘yicha respublika ishchi guruhi Jamshid Xodjayev – rahbar, Aktam Xaitov, Alishe