Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
QANDLI DIABET KASALLIGI
QANDLI DIABET KASALLIGI · Bobojonova Feruza Shuxrat qizi · Kalit so’zlar: Qandli diabet · Glikozillangan gemoglobin · Diabetik nefropatiya · Ключевые слова: Сахарный диабет · Гликированный гемоглобин · Диабетическая, нефропатия Диабетическая ретинопатия
Образовательные инновации и интеграция · 2026
Аннотация
Qandli diabet, qand kasalligi — organizmda insulin tanqisligi va moddalar almashinuvi buzilishi natijasida kelib chiqadigan kasallik hisoblanadi. Qand kasalligi sharq xalq tabobat tarixida juda qadimdan maʼlum. Bu — kasallik odam organizmida issiqlikning oshib ketishi tufayli paydo boʻlishini bildiradi. Qand kasalligi tarixiy tibbiy manbalarga koʻra, nasliy boʻlishi ham mumkin. Qandli diabetda qonda qand moddasi keskin koʻpayib, siydik bilan chiqib turadi (tarkibida qand moddasi boʻladi), tashnalik, og`iz qurishi, ozib ketish, quvvatsizlik, badan qichishishi va boshqalar alomatlar kuzatiladi. Kalit so’zlar: Qandli diabet, Insulin, Giperglikemiya, Gipoglikemiya, Glyukoza, Glikozillangan gemoglobin, Glyukometr, Diabetik nefropatiya, Diabetik retinopatiya, Diabetik nevropatiya, Insulin qarshiligi, Ketoatsidoz, Glikemik indeks, Diabetik dieta, Pankreatik beta-hujayralar. Aннотатсия: Сахарный диабет — это заболевание, возникающее вследствие дефицита инсулина в организме и нарушения обмена веществ. Болезнь известна в истории восточной народной медицины с древнейших времён. Согласно этим представлениям, болезнь возникает из-за перегрева организма. Согласно историческим медицинским источникам, сахарный диабет может быть и наследственным. При сахарном диабете резко повышается уровень сахара в крови, сахар выводится с мочой (в моче обнаруживается сахар), наблюдаются такие симптомы, как жажда, сухость во рту, похудение, слабость, зуд кожи и другие признаки. Ключевые слова: Сахарный диабет, Инсулин, Гипергликемия, Гипогликемия, Глюкоза, Гликированный гемоглобин, Глюкометр, Диабетическая, нефропатия Диабетическая ретинопатия, Диабетическая невропатия , Инсулинорезистентность, Кетоацидоз, Гликемический индекс, Диабетическая диета, Бета-клетки поджелудочной железы Annotation: Diabetes mellitus is a disease that develops due to a deficiency of insulin in the body and a disruption of metabolic processes. This illness has been known since ancient times in the history of Eastern traditional medicine. It is believed that the disease can be caused by an excess of internal heat in the body. According to historical medical sources, diabetes can also be hereditary. In diabetes mellitus, the level of sugar in the blood increases sharply, and sugar is excreted in the urine (the https://scientific-jl.com 2 0 7 47-son_3-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi urine contains sugar). Common symptoms include excessive thirst, dry mouth, weight loss, weakness, itching of the skin, and others. Key words: Diabetes mellitus, Insulin, Hyperglycemia, Hypoglycemia, Glucose, Glycated hemoglobin, Glucometer, Diabetic nephropathy, Diabetic retinopathy, Diabetic neuropathy, Insulin resistance, Ketoacidosis, Glycemic index, Diabetic diet, Pancreatic beta cells. Qandli diabet (xalq orasida «saxar kasalligi» deb ham aytiladi) — tanada uglevod va suv almashinuvining buzilishi natijasida yuzaga keladigan kasallik. Me’da osti bezi funksiyasi buzilishi oqibati hisoblanadi. Me’da osti bezi insulin gormonini ishlab chiqaradi. Insulin qandni qayta ishlashda qatnashadi. Bu gormonsiz organizm qondagi glyukoza miqdorini me’yorda ushlab tura olmaydi va uning miqdori oshib ketadi. Natijada organizm ortiqcha glyukozani siydik orqali chiqarib yuborishi kuzatiladi. Kasallikni turlash muhim hisoblanadi, chunki bu kasallikning turlari boshlang‘ich davrda bir-biridan tubdan farq qiladi va davolash ham shunga qarab belgilanadi. Kasallik qancha uzoq davom etaversa, uni davolash usullari bir-birga o‘xshab ketaveradi. 1-TIP DIABET Shuningdek insulinga bog‘liq diabet deyiladi. Ko‘pincha yoshlar, 40 yoshgacha bo‘lgan, ozg‘in odamlar aziyat chekadi. Kasallik og‘ir kechadi, davolash uchun insulin beriladi. Sababi: organizm me’da osti bezi hujayralarini yo‘q qiluvchi antitana ishlab chiqaradi. Diabetni 1-turidan butunlay davolanib bo‘lmaydi, lekin ba’zi hollarda bez faoliyatini me’yorda ushlab turib, parhezga amal qilinsa, kasallik bemorni ortiqcha bezovta qilmaydi. Doimiy ravishda sun’iy insulin qabul qilish talab etiladi. Insulin oshqozon-ichak traktida parchalanib ketishi bois, u faqat ineksiya orqali ovqatlanish vaqtida kiritiladi. Qat’iy parhezga amal qilib, ovqat ratsionidan yengil hazm bo‘luvchi uglevodlarni (shakar, shirinliklar, mevali sharbatlar) butunlay chiqarib tashlash ko‘rsatiladi. 2-TIP DIABET Bu insulinga bog‘liq bo‘lmagan diabet deyiladi. Ko‘pincha yoshi kattalar, to‘laroq, 40 yoshdan o‘tganlar aziyat chekadi. Sababi: hujayralarning oziq ko‘pligidan insulinga ta’sirchanligining yo‘qolishidir. Kasallikni davolashda har doim ham insulin kerak bo‘lavermaydi. Faqatgina malakali shifokor davolash tartibini belgilay oladi. Avvalo bunday bemorlarga parhez buyuriladi. Shifokor tavsiyasiga amal qilish muhim ahamiyatga ega. Tana vaznini me’yorga kelguncha asta-sekin, oyiga 2-3kg tushirib borish tavsiya etiladi. Parhezga amal qilmaganda qonda shakar miqdorini tushiruvchi dorilar, eng og‘ir hollarda insulin buyuriladi. QANDLI DIABET BELGIL
Доказательный фрагмент
«Qandli diabet, qand kasalligi — organizmda insulin tanqisligi va moddalar almashinuvi buzilishi natijasida kelib chiqadigan kasallik hisoblanadi.»
Образец извлечения
Демо-превьюQandli diabet, qand kasalligi — organizmda insulin tanqisligi va moddalar almashinuvi buzilishi natijasida kelib chiqadigan kasallik hisoblanadi. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- Diabetes mellitus, Insulin, Hyperglycemia, Hypoglycemia, Glikozillangan gemoglobin, Diabetik nevropatiya, Ketoatsidoz, Glyukometr, Giperglikemiya, Insulin qarshiligi, Glikemik indeks, Diabetik dieta, Pankreatik beta-hujayralar., Diabetik nefropatiya, Kalit so’zlar: Qandli diabet, Gipoglikemiya, Glyukoza, Diabetik retinopatiya
Смежные источники
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024