PYTHON DASTURLASH TILIDA FUNKSIYALAR ISHLATISH.

Аннотация

Функции являются одной из основных концепций языка программирования Python, позволяющей структурировать программный код на модули и повторно используемые части. В данной статье рассматриваются основы создания функций, работы с параметрами, задания значений по умолчанию, обработки переменного количества аргументов. Также описываются преимущества функций и методы их эффективного использования. Ключевые слова: Python, функция, процедура, параметр, аргумент, локальная переменная, глобальная переменная, def, рекурсия, стандартные функции, return, модульность, блоки кода. Annotation: Functions are one of the core concepts in the Python programming language, allowing the code to be divided into modules and reusable components. This article discusses the basics of creating functions, working with parameters, assigning default values, and handling a variable number of arguments. It also outlines the advantages of using functions and effective methods for their implementation. Keywords: Python, function, procedure, parameter, argument, local variable, global variable, def, recursion, built-in functions, return, modularity, code blocks. Python dasturlash tilida funksiyalar dastur kodini soddalashtirish, takrorlanuvchi kodlarni qisqartirish va kodni tartibli saqlash uchun ishlatiladi. Funksiyalar yordamida katta va murakkab kodlar kichik bo‘laklarga bo‘linadi va ularni alohida qayta ishlatish mumkin bo‘ladi. https://scientific-jl.com 5 7 47-son_3-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi Funksiya — bu nomlangan kod bo‘lagi bo‘lib, u chaqirilganida bajariladi. U ma’lum bir vazifani bajaradi. Python'da funksiyalarni def kalit so‘zi yordamida e’lon qilinadi. Funksiyalar dastur tuzilishini yaxshilaydi, kodni qayta ishlatishni osonlashtiradi va uni tushunishni yengillashtiradi. Funksiyalar deyarli har bir python dasturining qurilish bloklari hisoblanadi. Ular haqiqiy harakat sodir bo'ladigan joyda! print(), len() va round() bu funksiyalarning barchasi o'rnatilgan funktsiyalardir, chunki ular Python tilining o'ziga kiritilgan. Bundan tashqari, muayyan vazifalarni bajaradigan foydalanuvchiga tegishli funktsiyalarni yaratishingiz mumkin.Funksiyalar kodni kichikroq bo'laklarga ajratadi va dastur qayta-qayta ishlatiladigan funksiyalar ucun juda yaxshi. Dastur har safar bir xil kodni yozish o'rniga, shunchaki funktsiyani chaqiring! Funksiyalar parametrlar, ya’ni funksiyaga berilishi mumkin bo‘lgan qiymatlar qabul qila oladi va ular ustuda biror amal bajarishi mumkin. Bu parametrlar o’zgaruvchilarga o’xshaydi. Faqat ulardan farqi bu o’zgaruvchilarning qiymati funksiyani chaqirish vaqtida o’rnatiladi. Funksiya ish boshlagan vaqtda bularga qiymat biriktirilgan bo‘ladi. Parametrlar funksiya aniqlanayotgan vaqtda qavs ishida vergul bilan ajratilgan holda ko‘rsatiladi. Ularga qiymatni funksiyani chaqirganimizda biriktiramiz. Ushbu atamalarga e’tibor bering: funksiya e’lon qilinayotgan vaqtda ko‘rsatilgan nomlar parametrlar, funksiyani chaqirayotganimizda unga berilgan qiymatlar esa argumentlar deyiladi. def funksiya_nomi(parametr1, parametr2): # kod bloki natija = parametr1 + parametr2 return natija Pythonda funksiyalarni yaratish va chaqirish: Pythonda funksiya def kalit so‘zi yordamida yaratiladi: def salom_ber(): Bu yerda: - def — funksiyani e’lon qilish kalit so‘zi. - funksiya_nomi — funksiyaning nomi. - parametr1, parametr2 — funksiyaga uzatiladigan qiymatlar (argumentlar). - return — funksiyadan natija qaytarish uchun ishlatiladi. Misol: https://scientific-jl.com 5 8 47-son_3-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi def yigindi(a, b): return a + b natija = yigindi(5, 3) print(natija) # Natija: 8 Funksiyalarning turlari 1. Parametrsiz funksiya Parametr olmaydigan va faqat ichidagi kodni bajaradigan funksiyalar. 2. Parametrli funksiya Parametrlar qabul qiladigan va ulardan foydalanadigan funksiyalar. def kvadrat(x): return x * x print(kvadrat(4)) # Natija: 16 3. Ko‘p parametrli funksiya def toliq_ism(ism, familiya): return ism + " " + familiya print(toliq_ism("Ali", "Valiyev")) # Natija: Ali Valiyev B ir nechta parametr qabul qiluvchi funksiyalar. def salom_ber(): print("Salom, dunyo!") salom_ber() # Natija: Salom, dunyo! https://scientific-jl.com 5 9 47-son_3-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi 4.Noaniq sonli parametrlar *args va **kwargs yordamida noaniq sonli argumentlarni qabul qilish. def yigindi(*raqamlar): natija = 0 for raqam in raqamlar: natija += raqam return natija print(yigindi(1, 2, 3, 4)) # Natija: 10 Funksiyalarning afzalliklari - Qayta ishlatish: Bir marta yozilgan kodni ko‘p marta ishlatish mumkin. - Tashkiliy jihat: Katta dasturlarni kichik bo‘laklarga ajratish osonlashadi. - Xatolarni kamaytirish: Kodni modulga ajratish xatolarni topishni osonlashtiradi. - Tushunishni osonlashtirish: Har bir funksiya aniq vazifani bajaradi, bu kodni o‘qishni soddalashtiradi. Xulosa: Python dasturlash tilida funksiyalar dastur tuzil