OLXO‘RINI MONILIOZDAN HIMOYA QILISH

Аннотация

Olxo‘ri o‘simlikida bir necha turdagi zamburug’ kasalliklar ma’lum bo‘lib ularga qarshi kurashda samarali usullardan foydalanish eng asosiy omillardan biri hisoblanadi. Ilmiy ishlarimiz olxo‘ri daraxtida monilioz kasaligiga qarshi kurashda samaradorligi yuqori boʼlgan fungitsidlarni sinashdan iborat.Monilioz kasalligiga qarshi sinovdan oʼtkazilgan fungitsidlar ichida eng yuqori samarani Xorus S.D.G (750 g/gk ) Fundozol (10 gr/kg) fungistlarni qo‘llaganda bilologik samaradorlik gul, g‘uncha,barg va novdada 83,0% dan 85,0% gachanai tashkil qildi. Kalit so‘zlar: Olxo‘ri ,daraxt, kasallik, monilioz, fungitsid, samaradorlik. Dolzarbligi. Respublikamizining turli viloyatlarida olxo‘ri bog’lari yildan-yilga kengayib bormoqda bu esa olxo’ri bog‘larida uchraydiga monilioz, klyastersporioz, un shudrining va boshqa kasalliklarning rivojlanishiga va hosildorlikga sezirarli darajada kamayishiga olib kelmoqda.Olxo‘ri bog‘larida bu kasalliklarning rivojlanishiga asosiy sababi agrotexnik va kimyoviy kurash choralarini o‘z vaqtida qo‘llanilmasligi,ob-havo sharotining o‘zgarishi va eski bog’larining rekonstruktsiya qilinmaganligidandir. Monilioz kasalliki bilan danakli mevalarning barchasi malum bir darajada zararlanadi. Eng kuchli darajada zararlanadigan danakli mevalar qatoriga ,shaftoli,olxo‘ri,o‘rik,va gilos daraxtlari kiradi. Monilioz kasallagi yur yuzining barcha danakli mevali daraxtlar tarqalagan hududlarida uchraydi.Mamlakatimzida ham eng kuchli zarar keltiradigan kasalliklarda biri hisoblanadi. Kasallik ta’sirida daraxtning guli, mevasi va novdalari zararlanadi. Kasallik natijasida kasallangan orginlarning qurub qolishiga olib keladi.shu sababli ham bu kasallikga monilioz kuyish deb ham ataladi. Mevali daraxtlarda monilioz chirish yoki monilio qo‘zg‘atuvchi Monilia cinerea Bonord. U o‘simlik mevasining chirishiga olib keladi. Tadqiqot obyekti va usullari. Olxo‘rida uchraydiga monilioz kasallikini aniqlashva unga qarshi kurashda fungitsidlarni sinovdan o‘tkazish bo‘yicha kichik dala tajirbalara Xorazm viloyati urganch tumani Akademik Mahmud Mirzayev nomidagi https://scientific-jl.com 4 9 47-son_1-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi bog‘dorchilik,uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutining Xorazm ilmiy tajriba stansiaysi bog ‘larida olib boriladi. Kimyoviy ishlov vegetatsiya davomida 3 marotaba; daraxtlar kurtak yozganda, daraxtlar gullab bo‘lagach 2-ishlovdan 14-kun so‘ng 500 l/ga ishchi eritma hisobida o‘tkazildi. Olxo‘ri daraxtllarida monilioz kasalligini tarqalishini va rivojlansishini aniqlash uchun o‘simlikning 4 tomonidan 10 ta novdadan barg va mevalar ko‘rib chiqiladi. Gul,barga va novdalarda monilioz kasalligini zararlanish darajasi quyidagi shkala bo‘yicha aniqlanadi: Ball: 0-kasallik yo‘q; 1-urug’chi va gulbandlarning nobud bo‘lishi; 2-gul va barglarni nobud bo‘lishi; 3-barcha gul va barglarni qurub qolishi; 4-zararlangan a’zolarda zamburug‘ sporalarini uchrashi; Novdalarni qurishi. Kasallikning tarqalishi quyidagi formulada hisoblanadi: a x 100 P = ------------------- h P - kasallikning tarqalish foiz hisobida, a-kasal o‘simlik soni h-kuzatilyotgan o‘simlikning umumiy soni. Kasallikning rivojlanishi quyidagi formulada aniqlanadi: E (a * b) * 100 P = ---------------------- N * K P-kasalliking rivojlanishi % E ( a * b) – kasallik bilan zararlangan a’zolarning ballardagi ifodasiga ko‘paytmasining yig’indisi, H-kuzatilgan o‘simlik a’zolarining umumiy soni, K-shkaladagi eng yuqori ball. Tadqiqot natijalari. Mevali daraxtlarni asosiy kasalliklardan himoya qilishda eng yaxshi usullardan biri bu kimyoviy kurashdir. Kasallika qarshi fungitsidlar bilan 1-kimyoviy ishlov gullashdan oldin o‘tkazilganda qolganlari gullashdan so‘ng va 2 hafta o‘tkazib amalgam oshirilsa yuqori samara beradi. 2024-2025 yillarda Xorazm viloyati urganch tumani Akademik Mahmud Mirzayev nomidagi bog’dorchilik,uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutining https://scientific-jl.com 5 0 47-son_1-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi Xorazm ilmiy tajriba stansiaysi olxo‘ri bog’ida olxo‘rining monilioz kasalligiga qarshi fungitsidlarning biologik samardorligini o‘rganildi. 2024-2025 yillarda monilioz kasalligiga qarshi Xorus S.D.G ( 0,3-04 kg/ga),Saprol 20% em.k.( 1,0-1,5 l/ga ) Skor 25% em.k. fundozol (10 gr/kg) sarf meyorda sinovdan o‘tkazildi. Andoza sifatida Difen super 55% n.kuk.( 0,25 kg/ga) Nazorat variantida monilioz kasalligi bilan olxo‘rining barg va novdalari 28,0% dan 290,% gacha kasallangan bo‘lsa, kasallikining rivoji 12,7% dan 13,6% ni tashkil etdi. Kasallikla qarshi sinovdan o‘tkazilyotgan fungitsidlar ichida eng ijobiy ta’sir etgan Xorus S.D.G (750 g/gk ) Fundozol (10 gr/kg) fungitsidlarini yuqori miqdorda qo‘llanilgan variantda ko‘rsatdi kasallanish gul, g‘uncha,barg , va novdada Xorus S.D.G qo‘llanilganda 4,5% dan 4,9% gacha, kasallikning rivojlanishi 1,8% dan 2,2% gachani tashkil qildi. Bilogik samaradorlik gul g‘uncha barg va novdada 85,