Формы участия нескольких истцов и ответчиков в административном судопроизводстве

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада маъмурий суд иш юритувида бир маъмурий суд иш нечта аризачи ва жавобгарнинг иштирок этиши билан юритуви, боғлиқ ҳуқуқий ва процессуал масалалар таҳлил қилинади. аризачи, Шунингдек, жамоавий маъмурий шикоят институтининг жавобгар, жамоавий шикоят, шаклланиши, унинг ҳуқуқий асослари, миллий ва хорижий процессуал мақом, тажриба асосида келиб чиқадиган муаммолар ва ечим ҳуқуқий механизм, йўллари кўриб чиқилади. Муаллиф жамоавий шикоят фуқаролар ҳуқуқлари. тушунчасига авторлик таърифи беради ва фуқаролар манфаатларини ҳимоя қилишда мазкур институтнинг аҳамиятини асослаб беради. 1 Independent Researcher, Tashkent State University of Law. E-mail: guljahon_20@mail.ru Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 04 (2025) / ISSN 2181-1415 Формы участия нескольких истцов и ответчиков в административном судопроизводстве АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье рассматриваются правовые и процессуальные административное особенности участия нескольких истцов и ответчиков в судопроизводство, административном судопроизводстве. Особое внимание истец, уделяется институту коллективной административной ответчик, коллективная жалоба, жалобы, его нормативным основам, а также проблемам и процессуальный статус, перспективам внедрения на основе национального и правовой механизм, международного опыта. Автор формулирует авторское права граждан. определение коллективной жалобы и обосновывает её значимость в защите интересов граждан. Маъмурий суд иш юритувида ишда иштирок этувчи шахсларнинг ҳуқуқий мақомини аниқлашда ишда бир нечта аризачи ва жавобгарнинг иштирок этишининг процессуал хусусиятларини таҳлил қилиш муҳим аҳамиятга эга. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 30 январдаги ПҚ–33-сон қарори билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги қонунчиликни такомиллаштириш концепциясида маъмурий судларга жамоавий аризалар (class action) бериш тартиби ва асосларини белгилаш назарда тутилган. Миллий қонунчиликда бир нечта аризачи ва жавобгарнинг иштирок этишининг барча шакллари мавжуд деб айтиш мушкул. МСИЮтКнинг 41-моддасига кўра, талаб бир нечта аризачи томонидан биргаликда ёки бир нечта жавобгарга нисбатан тақдим этилиши мумкин. Аризачилар ва жавобгарларнинг ҳар бири бошқа тарафга нисбатан суд процессида мустақил қатнашади. Процессда биргаликда иштирок этувчилар ишни олиб боришни шерик иштирокчилардан бирига топшириши мумкин. Мазкур нормадан келиб чиқиб айтиш мумкинми, миллий қонунчилигимизда бир нечта аризачи ва жавобгарнинг иштирок этишининг шерик иштирокчилик шакли мавжуд. Жамоавий маъмурий шикоятлар фуқароларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш усули сифатида асосан норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар юзасидан низолашишда қўлланилади. Шу билан бирга, норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ушбу шахсларнинг қайси бири судда ушбу хатти-ҳаракатларга эътироз билдиришга уринганлигидан қатъи назар, номаълум шахслар доирасига нисбатан қўлланилиши керак. Маъмурий шикоят қаноатлантирилган тақдирда (аризачилар сонидан қатъи назар) ва суд норматив-ҳуқуқий ҳужжатни амалдаги қонун ҳужжатларига зид деб топса, унинг қоидалари на аризачиларга, на маъмурий иш юритиш иштирокчилари бўлмаган бошқа шахсларга нисбатан қўлланилиши мумкин эмас. Бундай аризалар рад этилган тақдирда, норматив-ҳуқуқий ҳужжатнинг қоидалари нафақат аризачилар, балки тегишли тоифадаги барча шахслар учун мажбурий бўлади. Норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни эътирозлаш тўғрисидаги ишлар дастлаб оммавий характерга эга бўлганлиги сабабли, бундай ишлар бўйича маъмурий аризачиларнинг сони амалда аҳамиятли эмас. Бундай процессуал иштирокчиликни 629 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 04 (2025) / ISSN 2181-1415 тўлиқ асосли деган хулосага келишимизга имкон беради. Ушбу ҳолатлар жамоавий маъмурий даъволарнинг муваффақияти бўйича жуда паст статистик маълумотлар билан бирга фуқароларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилишнинг ушбу усулини ҳозирги вақтда самарасиз, деб ҳисоблаш имконини беради. Юқоридагилардан келиб чиққан ҳолда, жамоавий маъмурий шикоят тушунчасига қуйидагича муаллифлик таърифи бериш мумкин: “Жамоавий маъмурий шикоят – маъмурий ёки бошқа оммавий ҳуқуқий муносабатларнинг иштирокчилари бўлган фуқаролар ва юридик шахслар номуаян шахслар манфаатини кўзлаб, ягона низо предмети ва асос доирасида ягона жавобгарга қаратилган судга қилинган шикоятдир.” Жамоавий шикоят қилувчи шахсларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилишга оид аризаси учун махсус шартлар назарда тутилган. Биринчи навбатда, бир гуруҳ шахсларнинг қандай ҳуқуқлари суд томонидан ҳимоя қилиниши; Иккинчидан, субъектларни ҳуқуқлари бузилган шахсларнинг маълум бир гуруҳига таснифлаш мезонлари, яъни биз гуруҳнинг хусусиятлари; Учинчидан, шикоят аризаси берилган вақтда аризага қўшилган шахслар тўғрисидаги маълумотлар кўрсатилиши керак. Жумладан, шикоят аризасига қўшилганлигини, шунингдек, айрим шахсларнинг гуруҳга аъзолигини тасдиқловчи ҳужжатлар илова қилиниши керак. Гуруҳ аъзоси бўлмаган шахслар учун шико