Понятие субсидий и их правовое регулирование в рамках Всемирной торговой организации

Аннотация

Ключевые слова: Углубление глобальной экономической интеграции и субсидия, регулирование международной торговли правовыми компенсaция, механизмами усиливают внимание к институту субсидий. ВТО, В частности, Соглашение по субсидиям и соглашение, международные нормы. компенсационным мерам (ССКМ), принятое в рамках Всемирной торговой организации (ВТО) для регулирования субсидий, играет важную роль в укреплении принципов ясности, последовательности и справедливой конкуренции в этой области. В данной статье анализируются правовое содержание понятия субсидий в рамках ВТО, их классификация, сфера применения и основные механизмы регулирования. Jahon Savdo Tashkiloti (WTO) (inglizcha: World Trade Organization, fransuzcha: Organisation Mondiale du Commerce, ispancha: Organización Mundial del Comercio) – 1995-yilda aʼzo-davlatlar oʻrtasidagi xalqaro savdoni liberallashtirish, savdo va siyosiy munosabatlarini tartibga solish maqsadida tashkil etilgan. JST 1947-yil tuzilgan xalqaro bitim – GATT (ing. General Agreement on Tariffs and Trade)ning davomchisi hisoblanadi. Iqtisodiyotni modernizatsiyalash, milliy ishlab chiqaruvchini himoya qilish, jahon xo‘jaligiga samarali integratsiyalanish maqsadida tashqi iqtisodiy faoliyat (TIF)ni tartibga solish vositalaridan foydalanishda O‘zbekiston uchun ularning orasida jahon savdo tashkiloti (JST) tamoyillariga javob beradigan, demak, uzoq muddatli istiqbolda qo‘llanishi mumkin vositalar hamda bu tamoyillarga zid keladigan, shu tariqa vaqtinchalik va cheklanganlik xarakteriga ega bo‘lishi mumkin bo‘lgan vositalarni farqlay olish muhim ahamiyat kasb etadi. O‘zbekiston JST barcha talablariga rioya qilishi shart bo‘lmagan davr iqtisodiyotni tarkibiy qayta qurish va eksportga yo‘naltirilgan ishlab chiqarishlarni shakllantirish uchun maksimal darajada foydalanilishi lozim. Biroq, bu sa’y-harakatlar faqat ular xalqaro savdo tizimi bilan nizolarga olib kelmaydigan hollardagina muvaffaqiyatga erishishi mumkin. U yoki bu kelishuvlar muddatini kechiktirishga yo‘l qo‘yish mumkin, lekin ularning barbod bo‘lishiga emas. O‘zbekiston asta-sekinlik bilan JST a’zosi majburiyatlarini o‘z zimmasiga oladi. Ushbu xalqaro tashkilot tomonidan ko‘zda tutilmagan vositalardan bosqichma-bosqich voz kecha boshlaydi. Bunda milliy iqtisodiyotga jiddiy foyda keltira olmaydigan vositalarni imkon qadar tezroq bekor qilish va toki ular o‘z rolini oxirigacha o‘ynamagunga qadar, tarkibiy qayta qurishga jiddiy yordam ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan vositalardan foydalanishga harakat qilish maqsadga muvofiq. Mos ravishda, JST bilan muzokaralarda ham O‘zbekiston uchun bu davr mobaynida mamlakat sof texnik talablarni bajaribgina qolmay, o‘zgarishlar uchun foydalaniladigan tashqi savdoni tartibga solish elementlarini bosqichma-bosqich qisqartirishi ham mumkin bo‘lgan o‘tish davriga erishish zarur. Xalqaro savdoda tashkilotga aʼzo va ishtirokchi mamlakatlar uchun majburiy boʻlgan tamoyillar va qoidalar belgilangan hukumatlararo koʻp tomonlama shartnomalar asosida faoliyat olib boradi. 269 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 05 (2025) / ISSN 2181-1415 Jahon savdo tashkiloti (JST) 1995-yilda tashkil etilgan xalqaro tashkilot bo‘lib, u savdo siyosatlarini muvofiqlashtirish va xalqaro savdoni rivojlantirish maqsadida ishlaydi. Ushbu tashkilotning asosiy vazifasi savdo to‘siqlarini kamaytirish va global savdo tizimini yaxshilashdir. JST, savdo qoidalarini belgilovchi va a’zo davlatlar o‘rtasidagi savdo munosabatlarini tartibga soluvchi muhim platforma hisoblanadi. JSTga a’zo bo‘lish orqali davlatlar o‘z iqtisodiy manfaatlarini himoya qilish, investitsiyalarni jalb qilish va global bozorlar bilan integratsiyalashish imkoniyatini qo‘lga kiritadilar. Tashkilotga a’zo bo‘lish jarayoni murakkab bo‘lib, har bir davlat JSTning qoidalari va tamoyillariga muvofiq o‘z savdo siyosatini yangilashi lozim. Bu jarayon o‘zaro savdo imtiyozlarini belgilaydi va global savdo munosabatlarini mustahkamlashga yordam beradi. JSTning eng muhim yutuqlaridan biri savdo kelishuvlari va talablari bo‘yicha standartlar va me’yorlar yaratishdir. Bu me’yorlar xalqaro savdo operatsiyalarini yanada oshkoralik va adolatli o‘tkazilishiga imkon beradi. Shuningdek, JST savdo kelishuvlari bo‘yicha bahslarni hal qilish mexanizmlarini taqdim etadi, bu esa a’zo davlatlar o‘rtasidagi nizolarni tinch yo‘l bilan hal etishni osonlashtiradi. JSTning faoliyati global iqtisodiy o‘sishni ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. Tashkilot orqali davlatlar o‘rtasida savdo va investitsiyalarni oshirish, yangi ish o‘rinlarini yaratish va iqtisodiy barqarorlikni saqlash maqsadida samimiy hamkorlik amalga oshiriladi. Bunda JSTning roli, uning a’zolariga foydali shart-sharoitlarni yaratish va raqobatbardoshligini oshirishda yordam berishdir. Hozirgi kunda subsidiya masalasi deganda daromadi yuqori bo‘lmagan shaxslarga ipoteka kreditlari asosida uy-joy sotib olishlari uchun boshlang‘ich badal yoki kredit foiz to‘lovlarining bir qismini qoplab b